Af Örgütü: Türkiye’de temelsiz yargılamalar devam etti

Burcu Karakaş

Uluslararası Af Örgütü “Dünyada İnsan Haklarının Durumu”na ilişkin 2022/23 raporunu bugün yayınladı. Raporun Türkiye kısmında, protesto hakkının engellenmesinden işkenceye kadar çok sayıda insan hakkı ihlali ele alındı.

Uluslararası Af Örgütü’nün yayınlanan yıllık raporunda, dünyada insan haklarındaki düşüşün denetimsiz bir şekilde devam ettiği vurgulandı. Raporun önsözünü kaleme alan Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, “2023, bir dünya savaşının küllerinden yaratılan İnsan Hakları Kozmik Beyannamesi’nin 75’inci yıl dönümü. Milyonlarca insanın hayatı değerine gelen özgürlükleri ve prensipleri hayata geçirmek için dünyanın bir sefer daha yanmasını beklemeyelim. 2023, insan haklarını savunmak için bir dönüm noktası olmalı” sözlerini kullandı. 

“Barışçıl toplanma hakkı engellendi”

Raporun Türkiye kısmında ülke genelinde yaşanan insan hakları ihlalleri farklı başlıklar altında ele alındı. İfade özgürlüğü başlığı altında, “Dezenformasyon yasası” olarak bilinen yasal düzenlemeye de işaret edildi. Raporda, TBMM’nin mevcut maddelerde çevrimiçi ifade özgürlüğünü daha da kısıtlayan sert değişiklikler yaptığı belirtilerek, “İnsan hakları savunucuları, gazeteciler, muhalif siyasetçiler ve öbürleri hakkında temelsiz soruşturmalar, yargılamalar ve mahkûmiyet kararları devam etti” denildi.

Toplanma özgürlüğü başlığı altında ise Onur Yürüyüşleri’ne yönelik “hukuka aykırı kısıtlamaların sürdüğü” ifade edildi. Polis şiddetine de dikkat çekilen raporda, Onur Yürüyüşleri’ne katılan yüzlerce kişinin hukuk dışı güç kullanılarak gözaltına alındığı ve “barışçıl toplanma hakkının engellendiği” dile getirildi. Hükümet yetkilileri dahil birtakım siyasetçilerin devamlı olarak LGBTİ’lere karşı nefret telaffuzuna ve karalama kampanyalarına başvurduğu belirtilerek, “Ayrımcılık, korkutma ve şiddet, polisin barışçıl yürüyüşleri şiddet kullanarak dağıtmaya çalıştığı ve iştirakçileri gözaltına aldığı Onur Haftası’nda bilhassa gözle görülür hale geldi” ifadesi kullanıldı.

Raporda, bayan hakları açısından Danıştay’ın İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararını bozmayı reddetmesi yer aldı.

Mültecilere yönelik tutum

Mülteci aksisi siyaset ve siyasi telaffuzların yarattığı atmosfer de Af Örgütü raporunun Türkiye kısmında yer aldı. “Gönüllü geri dönüş” denilmesine karşılık kimi bireylerin “hukuka aykırı” bir şekilde uçaklarla Afganistan’a sınır dışı edildiği, insan hakları örgütlerinin Şubat ve Temmuz ayları arasında Türkiye makamlarının yüzlerce Suriyeli mülteciyi keyfi olarak gözaltına aldığını, alıkoyduğunu ve hukuk dışı şekilde geri gönderdiğini belgelediği ifade edildi.

“Türkiye, dünyanın en yüksek sayıda mülteciye ev sahipliği yapan ülkesi olmayı sürdürdü. Lakin siyasetçiler arasında ve medyada yükselen mülteci tersi ırkçı telaffuzların yarattığı yerin tesiriyle Afganların ve diğer mültecilerin müracaatları alınmadan geri gönderilmeleri ölümlere ve önemli yaralanmalara neden oldu” denildi. 

İşkence ve kötü muamele iddiaları

İşkence ve diğer tıpta kötü muameleye ilişkin “ciddi ve güvenilir” argümanların söylediği söz edilen olduğuna da raporda dikkat çekildi. Marmara Cezaevi’nde Ferhan Yılmaz isimli mahkûmun “gardiyanlar tarafından işkence ve kötü muameleye maruz bırakılması” sonucu hayatını kaybettiği hatırlatıldı.

Raporun “Cezasızlık” başlığı altında, Cemal Kaşıkçı cinayeti davasının Suudi Arabistan’a devredilmesi ile Tahir Elçi ve Metin Lokumcu davalarında yargılamaların hala sürmesi gösterildi. 

“Protesto hakkının kullanımında berbata gidiş var”

DW Türkçe’ye konuşan Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi Kampanyalar ve İletişim Direktörü Tarık Beyhan, Türkiye’de protesto hakkının kullanımında berbata gidiş olduğuna dikkat çekti. “Geçtiğimiz yıllara göre bayanların yürüyüşlerine daha fazla müdahale ediliyor. Onur Yürüyüşleri evvelki yıllarda da yasaklanıyordufakat artık LGBTİ etkinliği yapmak imkânsız hale geldi” dedi. Beyhan’a göre, Türkiye protesto hakkının tamamen kaldırıldığı bir ülke görünümünde.

“Kadıköy’deki Süreyya Operası önünde basın açıklamasına izin veriliyordu, artık buna da müdahale ediliyor. Valilik nerede gösteri yahut protesto yapılabileceği alanlarını açıklıyor ama çok önemli olan protesto hakkının efektif kullanılması.”

Beyhan, ifade ve basın özgürlüğü açısından ise gazetecilerin gerek açılan davalar gerekse kolluk kuvvetlerinin müdahaleleri sonucu işlerini yapmalarının fiilen engellendiğini söyledi. Beyhan, sokak eylemlerini takip eden gazetecilerin polis tarafından çembere alınarak hareket etmelerini engellemenin, fizikî şiddet kullanılmasa dahi önemli bir saldırı olduğunu dile getirdi.

Tarık Beyhan, Türkiye’de işkence ve diğer çeşitte kötü muamele iddialarının arttığını, yıllık raporlarda azaptan sıklıkla bahsetmeye başladıklarını ve bu durumun tasa verici olduğunu vurguladı. Mülteci ve LGBTİ’lere yönelik ayrımcı telaffuzun yarattığı tehlikeye de dikkat çeken Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi Kampanyalar ve İletişim Yöneticisi, hükümet ve siyasi partilerin oluşan tehditleri önlemeye yönelik harekete geçmeleri gerektiğini de sözlerine ekledi.