Günce AkpamukBBC Türkçe Türkiye ve Suriye arasındaki olağanlaşma süreci, iki ülkenin savunma bakanlarının Rusya’nın aracılığıyla geçtiğimiz Aralık ayında bir araya görüşmesiyle başladı. Bugün de Türkiye, Suriye, Rusya ve İran dışişleri Moskova’da …

Günce Akpamuk
BBC Türkçe
Türkiye ve Suriye arasındaki olağanlaşma süreci, iki ülkenin savunma bakanlarının Rusya’nın aracılığıyla geçtiğimiz Aralık ayında bir araya görüşmesiyle başladı. Bugün de Türkiye, Suriye, Rusya ve İran dışişleri Moskova’da buluştu. Fakat uzmanlar, yerine getirilmesi istenen kaidelerin, sürecin kısa sürede sonuç vermesini mümkün kılmadığını belirtiyor.
Türkiye’de yapılacak seçimlerin sonuçları, Suriye’nin kuzeyini ve sayısı 4 milyona yaklaşan Suriyeli sığınmacıların geleceğini etkileyebilir.
BBC Türkçe’ye konuşan uzmanlar Suriye idaresinin Türkiye’de değişimden yana olduğunu, lakin muhalefetin sıkça dile getirdiği; iktidara gelmesi durumunda “Suriyeli göçmenlerin iki yıl içerisinde geri gönderilmesi” telaffuzunun gerçekçi olmadığını söylüyor.
Normalleşme görüşmelerinde Suriye, Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyinde bulundurduğu askerleri geri çekmesini isterken Türkiye’nin kaideleri arasında kendi topraklarına dönük terör tehdidinin ortadan kaldırılması ve mültecilerin geri dönüşü için tüzel, siyasi bir yerin sağlanması mevzular var.
Fransa’daki Arap ve Müslüman Dünyası Çalışmaları Enstitüsü’nden araştırmacı Thomas Pierret, Erdoğan’ın bu olağanlaşma sürecini bir seçim atağı olarak kullandığını, iktidarda kalması durumunda bu süreci ilerletmek için bir sebebinin kalmayacağını ifade ediyor.
‘Suriye rejimi değişimden yana’
BBC Türkçe’ye konuşan Pierret, Suriye rejiminin Türkiye’de muhalefeti desteklediğini açık bir şekilde ifade ediyor.
“Bu sorusunun karşılığı çok kolay. Kürtler de, yani YPG, Suriye rejimi de Türkiye’de muhalefeti destekliyor” diyen Pierret, “Suriye hükümeti Erdoğan’ın gitmesini istiyor mu? Evet, kesinlikle. Son 10 yıldır belli vakitlerde Türkiye’yle neredeyse savaşta. Türkiye’nin, Suriye’nin kuzeyindeki kelamda işgaline karşı yıllardır kampanya yürütüyorlar” diye ekliyor.
BBC Arapça Servisi’nden Murad Shishani “Yapılan açıklamalara bakarsak Suriye rejimi, Erdoğan’ı kendi ülkelerine müdahale eden, terörist grupları destekleyen, karşı tarafta kalan biri olarak gördü. Türk askerlerinin topraklarından çıkmasını, müdahaleyi bırakmasını istiyorlar” diyor.
Murad Shishani, bölgede Suriye’nin de içinde olduğu çok sayıda ülkenin Erdoğan’ın gitmesini istediğini ifade ederek “Kaynaklarımız, Suriye hükümetinin Erdoğan’ın gitmesini istediğini söylüyor. Lakin bu telaffuz, seçimlere müdahale benzeri algılanmamalı” diye konuşuyor.
Shishani, Rusya’yla iyi alakalarından ötürü Türkiye’nin epeyce güçlü bir pozisyonda olduğunu, Suriye ve Türkiye arasındaki ilginin iki istikametli olmayıp Rusya üzerinden ilerlediğini de dikkat çekiyor.
Öte yandan, Suriye hükümetinin CHP’yi tanıdığını, CHP delegasyonlarının Suriye rejimini birkaç defa ziyaret ettiğini ve iç savaşın başlamasından bu yana kimi CHP’li yetkililerin Suriye rejimine karşı son derece olumlu bir telaffuz geliştirdiğini ifade eden Pierret, bir noktada Suriyeli muhalifler arasında CHP’nin “Türkiye Baas Partisi” olarak nitelendirildiğini bildiğini ekliyor:
“Tabii ki bütün fotoğraf bu değil, zira CHP hükümetinin de muhtemelen Batı ile bağlarını geliştirmeye çalışacağını ve bunun Esad’la uzlaşma söylediği söz edilen olduğunda çok temkinli bir yaklaşım gerektirebileceğini varsayıyorum.
“Buna bir de YPG/PKK problemi gibi birtakım temel meselelerin devam edeceğini de ekleyin. Mülteci sorunu ve gibi mevzuları dikkate aldığınızda Ankara’da iktidara kim gelirse gelsin herhangi bir olağanlaşma kolay omayacak”.
Bölgedeki jeopolitik gerçekliğin farkında olunması gerektiğini ve uzlaşının uzun bir yol olduğunu hatırlatan Shishani de şunları söylüyor:
“Erdoğan kalsa da, yerine Kılıçdaroğlu gelse de, hatta Oğan yahut İnce… Suriye rejimi hakkındaki görüşü ne olursa olsun Türkiye bu gerçeklikle karşı karşıya kalacak. Buradaki durumu ulusal bir tehdit olarak görüyorlar. Bu yalnızca Suriye’nin kuzeyi değil Kandil’e kadar uzanıyor. Buradaki soru, Kılıçdaroğlu kazanırsa, Türkiye Suriye’den askerlerini çekebilir mi?” diyor.
Türkiye’nin olağanlaşma telaffuzunun samimi bir istek olmadığını, yalnızca Türkiye toplumunu, hükümetin Suriye’yle meseleleri çözmek için elinden geleni yaptığına ikna etmek için kullanılan, daha çok seçimi kazanmaya yönelik bir telaffuz olduğunu öne süren Pierret, Erdoğan’ın tekrar kazanması durumunda bunun büyük ölçüde ortadan kalkacağını söylüyor:
“Seçimi kazanırsa olağanlaşmaya devam etmesinin bir manası yok”.
Seçimler Kuzey Suriye’yi nasıl tesirler?
Pierret, Heyet Tahrir eş-Şam’ın (HTŞ) durumunun daha karışık olduğunu hatırlatıyor:
“Türkiye’yle bir bakıma mutabakatları ve aynı vakitte Türkiye’yle gergin bir ilişkileri var. Türkiye tarafından kara listeye alınan başkanları var. Türkiye’de seçimi muhalefet kazanırsa HTŞ yeniden zor bir durumda kalabilir.çaresiz durumda kalıp Türk yardımını kaybetme korkusu yaşayan muhaliflerden geriye kalanlar, ayakta kalan son muteber muhalif güç olarak HTŞ’de toplanabilir.”
Pierret, Bu durumda muhalif güçlerin saflarındaki siyasi, dini ya da askeri birtakım başkanların taraf değiştirmesini, İdlib’de HTŞ’ye katılmasını beklediğini ifade ederek “Bu sınırlı ölçüde gerçekleşti bile. SMO’dan ayrılma yahut SMO’dan ayrılıp HTŞ’ye katılmalar oluyor. Rüzgar istikamet değiştiriyor” diyor.
Türkiye’de muhalefetin seçimi kazanması halinde, Suriye’nin kuzeyinde, kısa vadede Türkiye’nin askerlerini çekebileceği kanısıyla panik yaşanabilir.
Ancak seçimi kazanması, şu anki muhalefetin illa ki Suriye’den askerleri çekeceği manasına gelmiyor. Pierret’e göre askerleri çekmeden önce iki defa düşünmeleri gerekecek ve bunun iki temel nedeni var:
“Asker çekmek her çeşit meseleye yol açabilir. Bu daha fazla göçmen manasına geliyor zira Türkiye ordusu temelde İdlib’de, Halep’in kuzeyinde ve ana görevlerinden biri rejimin bu bölgelere saldırmasını engellemek. Bunun olmaması milyonlarca insanın sonu geçmeye çalışıp Türkiye’de sığınmacı olmak isteyebilmesine yol açabilir.
“Türk ordusunun diğer bir görevi de YPG’yle başa çıkmak. YPG muhalefetin kısımları tarafından da ulusal tehdit olarak görülüyor. Orduyu çekmek istemek CHP’nin PKK’ya yardım ettiği şeklinde görülebilir. Bu PKK ile bir çeşit barış gerektirebilir ve bu hiçbir Türkiye hükümetinin bir gecede yapabileceği bir şey değil. Hükümette Akşener benzeri bireylerin olması bunu karmaşık hale getirir”.
‘Millet İttifakı’nın göçmenlerle ilgili telaffuzları gerçekçi değil’
Kılıçdaroğlu geçen hafta Twitter üzerinden yaptığı açıklamada “Önce Suriyelileri en geç iki yıl içinde Türkiye, Avrupa Birliği ve Akdeniz Bölgesi ülkeleri olarak vatanlarına kavuşturmak için birlikte çalışacağız. Suriye idaresiyle görüşeceğiz” demişti. Kılıçdaroğlu şöyle devam etmişti:
“Buradan gidenlerin can ve mal güvenliği için yasal hükümetle protokol yapacağız. Ve Avrupa Birliği ile Birleşmiş Milletler bu protokole dahil olacak. Suriye’ye gidecek sığınmacıların konutlarını, okullarını, yollarını, kreşlerini, bu iş birliğinden çıkan fonlarla Türk müteahhitler yapacak. Hem ülkemiz hem Suriyeliler kazanacak”.
Millet İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun iki yıl içerisinde Suriyelileri geri gönderme telaffuzları açık bir şekilde Türkiye’de yaşayan, bilhassa rejim aykırısı Suriyelileri huzursuz ediyor.
Bu tedirginlikte CHP’nin rejimle olan nispeten “iyi ilişkilerinin” de hissesi var. Ayrıyeten Shishani’ye göre, CHP ve Kılıçdaroğlu Suriyeliler tarafından çok iyi bilinmiyor.
Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin muhalefetin muhtemel zaferinden ötürü telaşlı olduğunu vurgulayan Pierret, Millet İttifakı’nın telaffuzlarının “hayata geçirilebilir” lakin gerçekçi olmadığını ifade ediyor.
Pierret ise muhalefetin iktidara gelmesi ve mültecileri geri göndermek için adım atması durumunda; Türkiye’deki Suriyelilerin birçoklarının, Esad yönetimi devam ederken Suriye’ye geri dönmek istemeyeceğini, bu hareketin bir “zorla geri gönderme” olacağını ve bunun da büyük bir insan hakları ihlali olacağına dikkat çekiyor:
“Bu CHP’nin Batılı ülkelerle bağlantılarını geliştirme teşebbüsünü tehlikeye atabilir. Ayrıyeten bu hareket Suriyeli mülteciler ve o zaman muhalif olacak AKP’liler tarafından güçlü bir reaksiyona yol açabilir. aynı vakitte mesela Katar’la şiddetli bir gerginlik yaratır”.
Türkiye’deki seçimlerin Suriyeliler için insani boyutuna dikkat çeken Shishani de Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin akabinde gittiği afet bölgesinde tanıştığı Suriyelilerin hem “kendilerine karşı ırkçılık olarak” tanımladıkları halin artmasından ötürü hem geri dönmek zorunda kalmakla ilgili telaşlı olduklarını ifade ediyor:
“Ayrıca ırkçı davranışların artışının siyasi bir arka planı mı var gereğince araştırılmıyor bence.”
Türkiye ve Suriye rejimi arasındaki herhangi bir siyasi uzlaşı ve olağanlaşma ortamından da endişelendiklerini belirten Shishani, evvelki seçimlerde İstanbul’da AKP’yi destekleyen Suriyelilerle konuştuğunu anlatıyor:
“Onlara oy kullanma hakları olup olmadığını sordum. ‘Hayır’ dediler. ‘Neden Erdoğan’ı destekliyorsunuz’ diye sorduğumda onun kendilerini koruduğunu, Türkiye’de kalmalarına izin verdiğini fakat başkalarının onları göndermek istediğini söylediler.”
Erdoğan’ın 2015’ten beri mülteci kartını, Suriyeli sığınmacı istemeyen Avrupa’ya karşı da oynadığını belirten Shishani, Cumhurbaşkanı’na dayanağın öteki bir sebebinin de muhafazakarlıkla da ilgisi olduğunu vurguluyor:
“Bu insanlar İslamist eğilimli hükümetin kendileri için, ülkede kalmak için daha iyi olacağını düşünüyor. Burada kalmak ve güvende olmak istiyorlar fakat onların çoğu muhafazakar. Türkiye’de muhalefetin Suriyelilere karşı bu türlü bir yaklaşımı yok. Bu da yeni hükümete karşı endişeleri artırıyor.”