Meclis’te kadın milletvekillerinin sayısı neden istenen düzeyde değil?

Asya RobinsBBC Türkçe 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi sonrası resmi olmayan sonuçlara göre yeni devirde Meclis’te 121 bayan milletvekili olacak. Bu sayı 27. Devir’de 104’tü. Seçimler sonrası 600 vekilin olduğu Meclis’te bayanların oranı …

Gündem

18.05.2023 13:36

A⁺

A^-

Asya Robins
BBC Türkçe

28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi sonrası resmi olmayan sonuçlara göre yeni periyotta Meclis’te 121 bayan milletvekili olacak. Bu sayı 27. Devir’de 104’tü.

Seçimler sonrası 600 vekilin olduğu Meclis’te bayanların oranı yüzde 20’nin biraz üzerinde. Bu da cumhuriyet tarihi boyunca bayanların Meclis’te en yüksek oranda temsil edilecekleri manasına geliyor. Fakat birçok sivil toplum kuruluşu ve bayan hakları savunucusu, bayanların siyasette hala gereğince temsil edilmediğini söylüyor ve Türkiye’nin yüzde 50’lik ideal bayan temsil oranından çok uzakta olduğuna dikkat çekiyor.

Peki Meclis’te bayan temsiliyeti neden istenen seviyede değil? Cinsiyet eşitliği yönünde hangi partiler öne çıktı?

Resmi olmayan sonuçlara göre AKP’den 50, CHP’den 30, Yeşil Sol Parti’den 30, İYİ Parti’den 6, MHP’den 4, TİP’ten 1 bayan milletvekili seçildi.

Nevşehir’de MHP’den Filiz Kılıç, Giresun’da CHP’den Elvan Işık Gezmiş; bu vilayetlerden seçilen ilk bayan milletvekilleri oldu.

81 ilin 30’unda ise yalnızca erkek adaylar milletvekili seçildi.

Kadınlar, aday listelerinde gereğince temsil edilmedi

Kadınların siyasette eşit şekilde temsil edilmesi için mücadele eden sivil toplum kuruluşları ve bayan hakları savunucuları, bayan aday adayı müracaatlarının rekor düzeye ulaşmasına karşın Yeşil Sol Parti ve TİP dışında bayanların aday listelerinde gereğince temsil edilmediğini söylüyor.

Yeşil Sol Parti’nin 62 milletvekilinden 30, TİP’in dört milletvekilinden biri kadın.

BBC Türkçe‘ye konuşan Ben Seçerim Derneği Genel Yöneticisi Nilden Bayazıt, siyasi partilerin genelde bayanları listelerde seçilecek sıralara koymadığını söylüyor.

Nilden Bayazıt, “Milletvekili adaylarının hangi kriterlere göre seçildiğini partiler açıklamalı. Biz dernek olarak iki sene boyunca 25 kent gezdik, siyasi temsilciler ve sivil toplum kuruluşlarıyla görüştük ve seçilebilir bayan adayları belirleyip destekledik.partiler bu bayanları seçilemeyecek yere koydular. Siyasi partilerde tahmin ettiğimizin çok üstünde bir direnç var” diyor ve ekliyor:

“Türkiye’de çok önemli muhalif bir bayan hareketi var bu hareket siyasete akamıyor. Biz bu hareketin siyasetin içinde olması gerektiğine inanıyoruz.”

Eşitlik için Bayan Platformu (EŞİK) Sözcüsü Berrin Sönmez ise “Seçim ve ittifak pazarlıklarının bayanların hakları ve hayatları üzerine yürütüldüğü bu periyotta aday listeleri belirlenirken çok daha net bir şekilde eşit temsile yakın liste hazırlanmalıydı” diye konuşuyor.

“Seçim kampanyaları müddetince bayanların haklarının kısıtlanmasına yönelik ve bundan öte bayanların hayatlarının, hayat haklarını tehdit edecek tekliflere açık bir şekilde yer verildi” diyen Sönmez, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“LGBTİ+, tümüyle tehdit olarak gösterildi. Bunlar 28. Devir’de Meclis’in son derece bayan tersi düzenlemelere imza atma potansiyeli olduğunu gösteriyor.”

Mevcut sistemde kuvvetler ayrılığı prensibinin olmadığını söyleyen EŞİK Sözcüsü Sönmez, “Önümüzdeki periyotta hem dini aşırılıkçıların bayan düşmanı yaklaşımı, hem ırkçılığa yakın aşırı milliyetçilerin cinsiyet eşitliğine yakın olmayan erkeksi telaffuzları bir araya gelecek. Bu da bizi bayan hakları konusunda müthiş bir tabloya götürecek” diyor.

Sönmez’e göre önümüzdeki devirde bayan hakları konusunda gündemde olacak esas bahisler, başörtüsüne anayasal garanti ve “aile kurumunun güçlendirilmesini” de içeren anayasa değişikliği teklifi ile bayanın evlendikten sonra alacağı soyadı kararı olacak.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Nisan ayında Türk Uygar Kanunu’nda yer alan ve bayanın soyadı olarak sadece evlenmeden evvelki soyadını kullanmasını engelleyen kararı eşitliğe aykırı bularak iptal etti. Bu kararın dokuz ay sonra yürürlüğü girmesi gerekiyor.

AYM’nin aldığı kararla uzun yıllardır bayan gayretinin ortaya koyduğu görüşleri dikkate aldığını söyleyen Sönmez’in, 28. Devir’de yüzde 80’i erkek olan Meclis’te bu kararın nasıl uygulanacağı konusunda kuşkuları var:

“Bunlar bizi bekleyen en büyük tehlikeler. Cumhur İttifakı, Uygar Kanun ile ilgili aileye zarar veren kararları ayıklama tabirini kullandı. Bayanın çağdaş yaşama iştirakini mümkün kılan düzenlemeleri ayıklamayı vadedenlere bu fırsatı vermemek gerekiyor.”

Yeşil Sol Parti eşit temsile en yakın parti

Yeşil Sol Parti’nin çıkardığı milletvekillerinin yüzde 48’i kadın.

Sönmez’e göre bunun sebebi, parti idaresinden ilçe idaresine kadar tüm karar organlarında, cinsiyet eşitliğini gözeten eş başkanlık sisteminin benimsenmesi.

Sönmez, “Kadınların listelerde, Meclis’te ve parti karar organlarında eşit temsile en yakın şekilde yer aldığı parti HDP. Yeşil Sol Parti de oradan aldığı unsurları aynı şekilde uygulayarak devam ediyor. Partilerin ilkesel olarak kesinlikle tüm karar organlarında, parti idaresinden ilçe idaresine, belediyelere, partinin diğer şuralarına varana kadar her yerde eş başkanlık sistemi kurması, orada bayan eşitlik şuuru doğrultusunda karar alınmasını mümkün kılıyor” diyor ve devam ediyor:

“HDP içinde kurulan bayan gruplarının aldığı kararlar, partinin ortak kararı olarak müzakere bile edilmeden kabul ediliyor. Diğer partiler için de bu türlü yapılar gerekiyor. Uluslararası mukavelelere ve Pekin Deklarasyonu eylem planında verilen kararlara uymak yeterlifakat uyulmuyor. Hatta eş başkanlık kriminalize edildi ve diğer partilerin bu yönde hareket etmesini bağladılar.”

Ben Seçerim Genel Yöneticisi Bayazıt ise HDP’nin içinde bambaşka bir kültür olduğunu söylüyor:

“Sadece yüzde 50 bayan gayesiyle kalınmıyor, HDP’deki bayan milletvekili adaylarını bayan meclisleri seçiyor. O da kâfi olmuyor milletvekili adaylığına başvuran erkeklerin geçmişinde bayana karşı herhangi bir tacizi ya da darp teşebbüsü olmuşsa bu şahıslar bir kenara çekiliyor.”

Kadınların siyasette var olmasının önündeki pürüzler neler?

Erkeklerin siyasetin içinde, gerek aile nizamı, gerek dayanışma kültürü açısından çok daha rahat bir şekilde var olabildiğini söyleyen Bayazıt, “Kadının görünür olması çok önemli. Bayan adayları listelere koymayarak, siyasete girecek pek çok bayanın motivasyonu kırılıyor, uzaklaştırılıyorlar” diyor.

Türkiye’de bayan hareketinin siyasi partileri yönlendirme yönünde çok başarılı olduğuna dikkat çeken EŞİK Sözcüsü Sönmez ise buna karşın bayanlardan güç alan partilerin siyasette bayanlara yer açmadığına dikkat çekiyor.

Sönmez, seçim sürecinde milletvekili aday adaylarının cinsiyete göre ayrıştırılması gerektiğini lakin bunun birçok parti tarafından yapılmadığını söylüyor.

Birçok uluslararası protokolün cinsiyet tahlili yapılmasını öngördüğüne dikkat çeken Sönmez, “Partiler buna uymadı, Yüksek Seçim Kurulu (YSK) da gerekli görmedi. İYİ Parti bunu kendi içinde başarmış. İYİ Parti Bayan Siyasetleri Başkanlığından aldığımız bilgiye göre yüzde 33,5 oranında bayan aday adayı başvurusu olmuş. Listelerinde yüzde 25 bayana yer verdiler ama çoğu seçilebilir sıralarda değildi” diyor.