Kılıçdaroğlu’nun yeni dış politika danışmanı Tan’dan ‘Atatürk ilkeleri’ vurgusu: Türkiye çağdaşlaşma alanında dünyada öncü olmalıdır

CHP İstanbul Milletvekili ve Dış Siyasetten Sorumlu Genel Başkan Başdanışmanı , emekli Büyükelçi Namık Tan, “Çağdaşlaşma alanında dünyada öncü rol oynama Türkiye’nin en öncelikli maksadı olmalıdır” dedi.

Bir dönem Dışişleri Sözcülüğü de yapan Tan, Çarşamba günü TBMM Genel Kurulu’nda CHP Grubu ismine konuştu.

“Atatürk ilkelerine” sıkça atıfta bulunan Tan, “İstanbul Mukavelesi, erken Cumhuriyet döneminde bayan hakları konusunda birçok Batı ülkesinden daha önce adım atan ülkemizin aradan geçen zaman içerisinde bu husustaki tutarlılığının değişmediğini dünyaya iftiharla anlatabildiğimiz bir vesikaydı. Şu Anda ise, kendi emeğimizle hazırlanan bu mukaveleden, kendi anayasamızı ihlal ederek Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile çıktığımızı iddia ediyorsunuz. Sizleri ne temel hukukla, ne demokrasinin ve insan haklarının ruhuyla bağdaşabilen bu ayıptan bir an önce dönmeye çağırıyorum” diye konuştu.

Tan’ın konuşması şöyle:

“Öncelikle, partimizin dış siyasete dair telaffuzlarının dayandığı temel prensipleri vurgulamak gereksinimini hissediyorum. Çünkü iktidar etraflarında son vakitlerde zihinlerde istifham yaratacak görüşler ve yaklaşımlar bulunduğunu görüyorum. Her şeyden önce şunu bilmenizi istiyorum: Cumhuriyet Halk Partisi’nin dış siyaset anlayışı, Cumhuriyetimizin kurucusu, ebedî başkanımız Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde verilen Kurtuluş Savaşı sonrasında, Türkiye Cumhuriyeti’nin laik, demokratik, özgürlükçü, çoğulcu, sosyal adaleti ve refahı önceleyen, çağdaş bir hukuk devleti olarak kurulması amacı üzerine bina edilmiştir. Atatürk’ün, ihtilallerini gerçekleştirerek Batılılaşma hareketine öncülük etmesinin temel nedeni de budur.

O yüzden, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ideolojisi esas itibariyle Batılılaşma yahut çağdaşlaşma gayesine, milli kıymetlerinin korunup gözetilmesine itina gösterilmesi suretiyle belirlenecek özgün siyasetlerle ulaşma anlayışına dayanıyordu.

“Atatürk, birçok alanda Türkiye’yi Batı medeniyetinin önüne geçirmeyi başardı”

Nitekim Atatürk’ün Batılılaşma siyaseti, Batı medeniyetinin temelini oluşturan hak ve özgürlükleri, üniversal bedelleri, bağımsızlığı, eşitliği, hukuku ve adaleti, akılcılığı ve bilimi, çoğulculuğu, milli birliği ve beraberliği, halkın refah ve memnunluğunu, velhasıl çağdaşlığı önceleyen bir özgünlüğe sahipti. Atatürk, bu çağdaş unsurlardan esinlenerek vaktin ruhunu yakalamayı ve şahsen geliştirdiği özgün pahalar sistemi ile Türkiye’yi birçok alanda Batı medeniyetinin de önüne geçirebilmeyi başardı. Örneğin, Türk bayanı, bu sayede Batılı bayanlardan çok daha önce seçme ve seçilme hakkını elde edebildi. Türkiye, bu sebeple yakın etrafındaki ülkelerin birçoğundan daha önce laikliği ve demokrasiyi benimseyebildi. Türkiye, bu sayede dünyanın 20 büyük ekonomisi arasına girebildi.

“Uluslararası planda elde ettiğimiz her şeyi Batılılaşma prensiplerine borçluyuz”

Bugün uluslararası planda elde ettiğimiz her şeyi, şahsen Atatürk’ün vazettiği, bilim ve aklı önceleyen özgün Batılılaşma prensiplerine borçlu olduğumuzu asla unutmamalıyız. CHP’nin kuruluş ideolojisinin Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ideolojisi ile tamamen örtüşmesinin esas nedeni budur. Partimiz, Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Devletçilik ve İnkılapçılık prensiplerini temsil eden ‘altı ok’ kavramını bu yüzden benimsemiştir. Tabiatıyla, bu unsurlar partimizin dış siyaset anlayışı bakımından da belirleyicidir. Yani, bizim dış siyasetimiz Cumhuriyetçidir, Milliyetçidir, Halkçıdır, Laiktir, müteşebbisliği de kapsayacak şekilde devletçidir ve inkılapçıdır. Bu noktada bir konuya kıymetle dikkat çekmek istiyorum: Atatürk’ün temellerini belirlediği ve doğal olarak CHP’nin de bütünüyle benimsediği Batılılaşma çerçevesinde Batılı olmak; Batılı ülkelerin suyuna gitmek ve onlar ne istiyorsa yapmak demek değildir. Onlara boyun eğmek, Türkiye’nin çıkarları aleyhine sergiledikleri siyasetlere göz yummak, tepki göstermemek hiç değildir. Atatürk’ün şahsen muharebede karşı karşıya geldiği Batı ülkeleri ile güven temelinde ilişkiler kurmasının ve çağdaşlaşmayı Batı temelli gerçekleştirmesinin nedeni, bilim ve teknolojinin, akılcılığın ve ilerlemeci fikrin, toplumsal refahın o periyotta en üst seviyede olduğu yerin Avrupa olmasıydı.

“Yarın dünyanın bir diğer kıtasında, bu bahiste daha ön plana çıkacak ülkeler olursa da yönelimimizi uygun şekilde gözden geçireceğimiz tabiidir”

Bugün de kusurları ve eksiklikleri olmakla birlikte mevcutların içinde en iyi yürüyen demokrasiler, adalet anlayışının ve hukukun üstünlüğünün en çok gözetildiği ülkelerin Avrupa’da yer almakta oldukları malumlarıdır. Yarın dünyanın bir öbür kıtasında, bu hususta daha ön plana çıkacak ülkeler olursa da yönelimimizi uygun şekilde gözden geçireceğimiz doğaldır. Aslında, gönül ister ki, bu ilerlemelerde biz Türkiye olarak herkesten daha önde ve öncü olalım ve dünya istikametini bize çevirsin.  CHP’nin savunduğu Batılılık, çağdaş medeniyet düzeyine ulaşmanın vazgeçilmez kurallarından olan laikliğe, demokrasiye, temel hak ve özgürlüklere, üniversal kıymetlere hürmet gösteren ve bunları benimseyip özümseyen insan olmak demektir. Çünkü, bu anlayışla sahip bir insan, hakkını ve hukukunu korumak bakımından çok daha donanımlı ve tesirlidir.

“Güvenilirliğimiz yara alıyor”

Şimdilerde, yaklaşık 300 yıl önce başlatılan Batılılaşma sürecinden şuurlu şekilde uzaklaşılmakta olduğuna delalet eden iktidar kaynaklı birçok dayatmaya şahit olmaktayız. Bugün devletin kurumsal yapısı büyük ölçüde bozulmuş vaziyettedir. Hukuk ve adalet sistemi, laiklik ve demokratik kurumlar zafiyet içerisindedir. Temel hak ve özgürlükler alanında önemli bir gerileme söz mevzusudur. Tabiatıyla, bu durum uluslararası planda Batı aidiyetimizin sorgulanmasına ve giderek çağdaş dünyadan soyutlanmamıza yol açıyor. Üyesi olduğumuz uluslararası kuruluşlarda hak ve menfaatlerimizi aktif şekilde korumakta zorlanıyoruz. Güvenilirliğimiz, saygınlığımız ve öngörülebilirliğimiz yara alıyor. En kıymetlisi, şu sırada ekonomimizin karşı karşıya bulunduğu çok önemli meselelere deva bulunmasına yardımcı olacak direkt dış yatırımların Türkiye’den uzaklaşmasına yol açıyor. Münasebetiyle, bilhassa iç siyasete dönük kısa vadeli hesaplarla hayli bir müddettir körüklenen Batı tersliğinin, başta ekonomimiz olmak üzere Türkiye’ye derhal her alanda önemli maliyet oluşturmakta olduğu görülüyor. Ayrıyeten bu durum güvenilirlik ve tutarlılık bakımından esasen önemli zafiyet içinde bulunan dış siyasetimize da ek bir yük teşkil ediyor. Öte yandan, popülizm temelli Batı karşıtlığı, bilhassa müttefiklerimiz ile bağlarda gereksiz sürtüşmeler ve gerginliklere sebep oluyor. Bu çerçevede, ânî ve beklenmedik davranışlar sergilediğimiz için bütün muhataplarımız nezdinde inandırıcılık sorunu yaşıyoruz.

Örneğin bir iki yıl önce Türkiye’nin düşmanı olduğunu öne sürerek, ölçüsüz yansılar verdiğimiz ülkelerle birden bire kucaklaşabiliyoruz. İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Mısır ile münasebetlerimizin yakın geçmişine göz attığımızda bu çerçevedeki ibret verici tabloyu görmek mümkün. Ya da bir gün sıcak davrandığımız lideri sonraki gün küsebiliyoruz. Bakınız Yunanistan ile bağlantılarımızda bunu sık sık yaşıyoruz. Buna benzeyenduygusal çıkışlar güvenirliğimizde ve öngörülebilirliğimiz üzerinde yıkıcı tesirler yapıyor. Diğer taraftan, karşı olunan batılılaşma olgusuna kelamda alternatif oluşturmak üzere ortaya atılan ‘yerlilik ve millîlik’ kavramının da gerçekçi ve inandırıcı bir tanımının yapılmadığını görmekteyiz. Ülkenin ekonomisi ve sanayiitamamen Batı malı makine ve teçhizat ile üretim yaparken, insanlarımızın bir çoğu Batı teknolojisi ile üretilmiş aygıtlar kullanırken, Batı eseri olan her şeye ilgi ve bu derece yüksek iken, sokaklardaki işletmelerin çoğu Batı isimleriyle faaliyet gösterirken ‘yerlilik ve millîlik’ içi boş popülist bir telaffuz olmaktan öteye gidemiyor. Bu kavramın altını dolduramayan iktidar ve devlet destekçileri en kolay yolu seçerek, Batı yanlısı kitleyi vatan haini ithamında bulunmak suretiyle sindirmek sığ bir yola başvuruyor. Böylelikle ülke içinde zati var olan kutuplaşma giderek derinleşiyor, nefret söylemi ve yabancı düşmanlığı taban kazanıyor.

“İktidar Batı tersliğini bir araç olarak kullanıyor”

İktidarın, manşetleri yaşamakta olduğumuz derin ekonomik sıkıntılardan uzaklaştırmak ve milliyetçi muhafazakâr tabanı konsolide etmek gayesiyle Batı tersliğini bir araç olarak kullanmakta olduğu aşikardır. Fakat, terör ve sistemsiz göç gibi hassas mevzuların belirleyici rol oynadığı şu günlerde bunun toplumsal barış ve iç huzur bakımından büyük riskler taşıdığının kıymetlendirilmesi icap eder. Bunun, ayrıyeten demokrasi ve özgürlükler alanında büyük maliyet karşılığında elde ettiğimiz kazanımlara da önemli tehdit oluşturduğunun görülmesi gerekir. Öte yandan, iktidar kurucusu olduğumuz Batı kurumlarının Anayasamız ile teminat altına alınmış temel prensiplerini pervasızca ihlal etmekten de geri kalmıyor. Bunun en somut örneği Osman Kavala davasıdır. Bu dava, Türkiye’de yargının yürütmenin buyruğuna, diğer bir deyişle tek adamın keyfine tâbî kılındığının en hoş örneğidir. Kavala’nın işlediği öne sürülen hatada yalnız olmadığını ileri sürerek iddianameye inandırıcılık kazandırmak gayesiyle uydurma hatalarla sanık yapılan Mücella Yapan, Çiğdem Mater, Hakan Altınay, Can Atalay, Mine Özerden, Yiğit Ali Ekmekçi, Tayfun Kahraman’ın ve daha nicelerinin maruz bırakıldıkları yargı süreci yalnızca iktidar için değil, buna alet olan yargı mensupları için de; yalnızca bu iktidar devrinin değil, tüm hukuk tarihimizin kara bir sayfası olarak yer alacaktır.

“Can Atalay’ın vakit geçirilmeksizin serbest bırakılmalı”

Çağdaş kıymetlerden söz ederken anayasal bir organ olan Yüksek Seçim Kurulu’nun onayıyla son seçimlerde TBMM Üyeliği için aday olan ve iktidarın lisanından düşürmediği ‘milli iradenin tecellisiyle’ milletvekili seçilen Can Atalay’ın maruz kaldığı hukuksuzluğa değinmeden geçemeyiz. Aziz Meclis ve onun başkanı tarafından Hatay halkının iradesinin hiçe sayılmasını görmezden gelemeyiz. Bu vesileyle, hakkında herhangi bir karar bulunmayan Can Atalay’ın vakit geçirilmeksizin serbest bırakılarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi sıralarındaki yerini bir an önce almasının sağlanması için iktidar ve buyruğu altındaki yargıya şahsım ve partim ismine davette bulunuyorum.

“Onurlu gazetecileri susturma gayretiniz, ülkemizin Dünya’daki prestijini yerle yeksan etmektedir”

Bugün değinmeden geçemeyeceğimiz bir diğer hukuksuz esaret ise, gazeteci Merdan Yanardağ’ın 1 haftadır Silivri’de tutuluyor olmasıdır. Yaptığı açıklama bağlamından kopartılarak hedef gösterilen Merdan Yanardağ’ın tutuklanması, demokrasilerin temeli olan basın özgürlüğü ve halkın haber alma hakkına vurulmuş bir darbedir. İktidarın basın ahlakına ve meslek prensiplerine çoğu zaman sahip çıkan onurlu gazetecileri susturma uğraşınız, ülkemizin Dünya’daki prestijini yerle yeksan etmektedir. Bir devletin meşruiyetinin temeli hukuk ve o devletin hukukun çerçevesini çizen anayasasıdır. Kendi anayasasını çiğneyen bir anlayış, kendi devletinin ve iktidarının meşruiyetini de yok eder. Bu mevzuda iktidara bir önemli davette daha bulunarak onları Anayasamızın başta 13. Hususu olmak üzere birçok unsuru çiğnenmek suretiyle iptal edilen İstanbul Kontratı kararlarından dönmeye çağırıyoruz.

“BİZ İSTANBUL SÖZLEŞMESİ’NİN OLUŞTURULMASI VE HAYATA GEÇİRİLMESİ SÜRECİNDE TÜRKİYE OLARAK ÖNCÜ ROL OYNAMIŞTIK VE BU ÜLKEMİZ İÇİN, HEPİMİZ İÇİN BİR GURUR VESİLESİ OLMUŞTU”

11 Mayıs 2011 tarihinde İstanbul’da imzaya açılan Bayanlara Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadele Hakkındaki Avrupa Kurulu Mukavelesi, kısa ismiyle İstanbul Kontratı, 1 Ağustos 2014 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu mukavelenin ismini İstanbul’dan alması bile bizim için bir gurur vesilesiydi. 2012 yılında Meclisimiz bu mukaveleyi partilerin uzlaşması ile onaylayarak yürürlüğe soktu. Avrupa’da kendi alanında bir ilk olan bu mukavele, bayanları yalnızca ev içinde değil aslında her alandaki şiddete karşı muhafazayı; bayana yönelik her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına katkıda bulunmayı, bayanları güçlendirerek onların erkeklerle fiilî eşitliğini sağlamayı, şiddet mağdurlarını müdafaayı amaçlıyor. Bildiğiniz üzere dünyada ayrımcılığa ve zulme uğrayan en kalabalık nüfus topluluğunu, insanlığın yarısı manasına gelen bayanlar oluşturuyor. Biz bu kontratın oluşturulması ve hayata geçirilmesi sürecinde Türkiye olarak öncü rol oynamıştık ve bu ülkemiz için, hepimiz için bir gurur vesilesi olmuştu. İstanbul Mukavelesi, erken Cumhuriyet döneminde bayan hakları konusunda birçok Batı ülkesinden daha önce adım atan ülkemizin aradan geçen zaman içerisinde bu bahisteki tutarlılığının değişmediğini dünyaya iftiharla anlatabildiğimiz bir vesikaydı. Şu Anda ise, kendi emeğimizle hazırlanan bu kontrattan, kendi anayasamızı ihlal ederek Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile çıktığımızı iddia ediyorsunuz. Sizleri, ne temel hukukla, ne demokrasinin ve insan haklarının ruhuyla bağdaşabilen bu ayıptan bir an önce dönmeye çağırıyorum.

“Çağdaşlaşma alanında dünyada öncü rol oynama Türkiye’nin en öncelikli gayesi olmalıdır”

İstanbul Kontratı vesilesiyle değindiğim bu tarihi tutarlılık konusu üzerinde biraz daha durmak istiyorum. Dış siyasette aktif ve saygın bir pozisyona gelmenin en çok önemli gereklerinden birisi, o ülkenin kendi tarihî pahaları ile dengeli bir politikayı istikrarlı olarak takip etmesidir. Bu yüzden, Türkiye’nin batılılaşma sürecinin özgün bir anlayışla geliştirilerek devam ettirilmesi mecburidir. İktidar, bu sürecin önünün kesilmesine sebep olabilecek popülizm temelli teşebbüslerden vazgeçmelidir. Aksi takdirde, önümüzdeki periyotta Türkiye’nin dış siyasette yeni bir yalnızlık devrine girmesi kaçınılmaz hale gelir. Bu yüzden, çağdaşlaşma alanında dünyada öncü rol oynama Türkiye’nin en öncelikli gayesi olmalıdır. İçinde bulunduğumuz siyasi ve ekonomik sıkışmışlıktan çıkmak için ayrıca bir seçeneğimiz yoktur. Aksi takdirde Türkiye, ecdadının üç yüz yıllık eforunu yok saymış ve bir manada kendi kendini inkâr etmiş olacaktır. Bu konuşma vesilesiyle, mensubu olmaktan onur duyduğum ve kırk yıla yakın hizmet ettiğim Dışişleri Bakanlığımızın ideolojik emeller uğruna hoyratça kullanılmakta olduğunu görmekten derin hüzün duyduğumu da kayda geçirmek istiyorum.

“Hariciyemizde meslek memurluğu kavramı giderek yok oluyor”

Hariciyemizde, meslek memurluğu kavramı giderek yok oluyor. Usta çırak ilgisi yoluyla yürütülen klâsik eğitim neredeyse sona ermiş durumda. Bakanlığa daha yeni alınan memurların deneyim kazanma imkânları giderek daralıyor. Mevcut nitelikli meslek memurlarından da aktif şekilde yararlanılamıyor. Profesyonel takımların yerine sistemli şekilde eski siyasetçileri alıyor. Makul ölçülerin dışına taşmış bulunan bu atamaların yanlışlığına ve ilerde dış siyasetimizde ağır maliyet yaratacağını dair ikazlara kulak asılmıyor. Dışişleri Bakanlığı, dış siyasetimizin oluşturulması sürecinden tamamen, uygulamasından da büyük ölçüde dışlanmış durumda. Bütün kararlar ferdî yerde alınıyor ve liyakatsiz takımlar tarafından uygulanıyor. Dış siyasetimizin oluşturulmasında artık kurumların herhangi bir rolü kalmadı. Dışişleri Bakanlığının profesyonel takımlarının öngörülerine, telkinlerine ve değerlendirmelerine oldukça uzun bir müddettir kulak verilmiyor. Dış siyasetimiz siyasi başkanlarımızın ferdî heyecanları çerçevesinde belirleniyor. Bütün kararlar ferdî yerde alınıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, hayatın her alanında olduğu benzeri, dış siyasetin belirlenmesinde de tek söz sahibi. Kimseyi dinlemiyor, kimseye itimat etmiyor. Meğer, ferdî akılla belirlenen ve yürütülen dış siyaset öngörülebilir değildir. Risk ve güvensizlik barındırır. Gerçek müttefiklerinizin ve gerçek dostlarınızın yanınızdan giderek uzaklaşmasına sebep olur. Yalnızlıktan kurtulamazsınız. Bu yalnızca şahsi yalnızlık manasına gelmez, ülkenin bütününü de tesirler.

“Yeni Dışişleri Bakanımızın, Hariciye Teşkilatımızı bir siyasi partinin komiserliği imajından kurtaracağına da inanmak istiyorum”

Tarih boyunca hayranlık uyandırıcı sayısız başarılara imza atmış olan diplomatlarımızın yetiştiği Dışişleri Bakanlığımızı, iç siyasetin dar kulvarından çıkararak bir an önce global gündemi düşünmeye ve bu istikamette fikir üretmeye odaklamak konusunda yeni Dışişleri Bakanımıza davette bulunmak istiyorum. Yeni Dışişleri Bakanımızın, Hariciye Teşkilatımızı bir siyasi partinin komiserliği manzarasından kurtaracağına da inanmak istiyorum. Bu eşiğin önündeki kapıdan geçerken, bu kadar badirenin akabinde çıkarmamız gereken dersler olduğu kuşkusuz. Bunların birincisi, dış siyasetin ciddiyet, ehliyet, birikim, sağduyu ve uzlaşı gerektirdiğidir. İkinci ders, sığ ve popülist hamasetin, hakaret ölçüsüne varan ‘ergen refleksleri’nin Türkiye gibi saygın deneyimli bir devletin tartısıyla mütenasip olmadığıdır. Sonuncu ve en çok önemli ders, ideolojik körlüğün revizyonist bataklığına saplanmış bir dış siyasetin eninde sonunda küçük düşürücü tercihlerle yüzleşeceğidir. Bu yanılgılı siyasetleri, bir noktada sonuçlarına katlanacağımızı bilerek uyguladığımızı dahi zannetmiyorum. Çünkü, ideolojik körlük uzun erimli düşünmemize hep pürüz oldu.

Sonucu hüsrana giden maceralı seyahatimizin akabinde, geçmiş yanılgılarımızdan ders çıkararak, sağduyunun olgunluğuyla önümüze bakmamız ve gerçeklikle bağımızı koparmadan dümeni bozuk dış siyasetimizi onarmamız gerekiyor. Bu elbette zaman alacaktır. Çünkü, güveni yeniden tesis etmek çok zordur. Umalım ki, bundan sonraki hassas ve kırılgan devirde, dış siyasetimizi yaparken, macera vaat eden çıkmaz sokakların ‘değerli yalnızlığı’ yerine, saygın ve kural temelli ‘değerli birliktelikleri’ önceleme akılcılığını gösterebiliriz. Aksi takdirde, daha büyük yeni bir savrulmayla başladığımız yere dönmemiz kaçınılmaz olur.”