Wagner lideri Prigojin’in düşen uçağı ile ilgili neler biliniyor?

Paralı asker grubu Wagner’in lideri Yevgeni Prigojin’in Rusya’da düşen bir özel jetin yolcu listesinde olduğunun açıklanmasının akabinde öldüğü tahmin ediliyor. Rusya Acil Durumlar Bakanlığı ve resmi havacılık kurumu olayla ilgili gelişmeleri aktarıyor. Kremlin şimdi bir açıklama yapmadı.

Olayın ayrıntıları ortaya çıkmaya devam ediyor fakat şu ana kadar bildiklerimizi derledik.

Uçakta kimler vardı?

Rusya’nın havacılık kurumu, Prigojin’in isminin de yolcu listesinde olduğunu doğruladı.

Kurum, uçaktaki tüm yolcuların öldüğüne ve Prigojin’in de jette olduğuna inanıldığını söylüyor. Kurum, bilginin uçağın operatöründen geldiğini söyledi ve üst seviye Wagner komutanı Dmitry Utkin‘in de uçakta olduğunu ekledi.

Wagner temaslı Telegram kanalı Gray Zone, Prigojin’in öldüğünü öne sürdü ve “Rusya’ya ihanet edenler tarafından öldürüldüğünü” savundu.

Rusya Acil Durumlar Bakanlığı, jetteki 3’ü mürettabat 10 kişinin tamamının hayatını kaybettiğini duyurdu.

Rus haber ajansı Interfax tüm cenazelerin bölgeden alındığını ve arama-kurtarma çalışmalarının tamamlandığını bildirdi.

Olay nasıl meydana geldi?

Rus havacılık yetkilileri, Embraer Legacy tipi jetin Çarşamba akşamı Moskova ile St. Petersburg arasında uçarken Moskova’nın kuzeyindeki Tver bölgesine düştüğünü doğruladı.

Wagner kontaklı Telegram kanalı Gray Zone, jetin Rus ordusu tarafından vurulduğunu iddia etti fakat tezini destekleyecek bir ispat sunmadı.

Başka bir haber ajansı Tass, Prigojin’in şirketlerinden birine kayıtlı Embraer Legacy’nin yarım saatten az bir süre havada kaldıktan sonra düşerek alev aldığını bildirdi.

BBC tarafından doğrulanan video görüntüleri, Rusya’nın Kuzhenkino kentinde düşmekte olan bir uçağı gösteriyor.

Yapılan açıklamaya göre, jet 8 bin 800 metre irtifadayken düştü.

Gray Zone, Prigojin’e ait ikinci bir jetinin Moskova bölgesine inançlı bir şekilde indiğini bildirdi.

Rus yetkililer nedenini belirlemek için olayla ilgili soruşturma başlatıldığını açıkladı.

Diğer üst seviye Wagner yetkilisi Utkin hakkında neler biliniyor?

Utkin’in Prigojin’in sağ kolu ve Wagner’in kurucu ortağı olduğu iddia ediliyordu.

Utkin’in geçmişi biraz bulanıkfakat Suriye iç savaşı sırasında Slavonic Corps isimli özel bir askeri şirkete katılmadan önce 2013 yılına kadar GRU’da (Rus askeri istihbaratı) hizmet ettiği bildirildi.

Wagner grubunun ismini, Utkin’in askerde çağrıldığı isminden aldığı da iddia ediliyor. Utkin’in 2014 yılında Ukrayna’da Kırım ve Donbas’taki Wagner operasyonlarında yer aldığı söyleniyordu.

İnsan hakları ihlalleriyle suçlanıyor ve Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesi nedeniyle İngiltere ve Yeni Zelanda tarafından yaptırım listesine alınmıştı.

Prigojin ile Putin’in bağı nasıldı?

Prigojin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in çok önemli bir müttefikiydi ve şirketi Wagner, Moskova’nın Şubat 2022’deki işgalinin akabinde Ukrayna’da kilit bir rol oynadı.

Ancak Prigojin’in Haziran ayında Rusya’nın askeri önderlerine karşı birliklerine Moskova’ya ilerleme buyruğu vermesinin akabinde Putin’le ilgisi bozuldu.

Belarus Cumhurbaşkanı Aleksander Lukaşenko‘nun arabulucuğunda Kremlin’le yapılan mutabakatla isyan sona erdi ve Prigojin’e karşı tüm suçlamaların düşürüleceği açıklandı.

Putin, Haziran ayındaki isyan sırasında, Rusya Devlet Televizyonu’ndan halka hitap etmiş ve silahlı isyanını kınadığı Wagner’i “vatan hainliği” ile suçlamıştı.

Haziran ayındaki isyan teşebbüsünden bu yana seçkin görünen Prigojin, iki gün önce ilk defa imajlı konuşma kaydı yayınlamıştı.

Afrika’da kaydedildiği izlenimi veren görüntüde Prigojin, Wagner’in maden aramanın yanı sıra İslamcı militanlar ve diğer suçlularla da savaştığını söyledi.

Prigojin, Rusya-Afrika Tepesi’nin yapıldığı 27 Temmuz’da da St. Petersburg’da Afrikalı yetkililerle fotoğraflanmıştı.

BBC’ye konuşan fikir kuruluşu Chatham House’dan Orysia Lutseviç, Putin’in ‘vatan haini’ olarak isimlendirdiği Prigojin’in “bunun bedelini ödemiş gibi göründüğü” yorumunu yaptı.

BBC Rusça Servisi husus ile ilgili haberinde Prigojin’in resmi olarak ismini ve soyadını değiştiren dublörleri bulunduğunu da hatırlatıyor.

Dünyadan ilk yansılar ne oldu?

Beyaz Saray’dan ABD Başkanı Joe Biden‘ın ‘bilgilendirildiği’ duyurusu yapıldı.

Biden daha sonra gazetecilere olayın ‘kendisine sürpriz olmadığını’ belirttiği bir açıklama yaptı.

Ukrayna ordusuna bağlı Ulusal Direniş Merkezi, ismini vermedikleri Belarus kaynaklarına dayanarak, kimi Wagner konvoylarının Rusya’ya doğru ilerlediğini söylüyor.

Uçağın düşmesinden saatler sonra Çarşamba günü yapılan güncellemede, “Konvoylar muhtemelen Rusya hududuna doğru ilerliyor, lakin Belarus özel kuvvetleri araçların ayrılmasını engellemeye çalışıyor” denildi.

BBC bunu bağımsız olarak doğrulayamadı.

Ulusal Direniş Merkezi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline şiddet içermeyen yollarla direnmek için kuruldu.

İki ay evvelki isyan teşebbüsü sırasında neler yaşandı?

62 yaşındaki Prigojin uzun müddettir Rusya lideri Putin’in yakın bir müttefikiydi ve onun iktidarında güçlü bir iş insanına ve sonra paralı asker işverenine dönüştü.

Birçoğu Rusya cezaevlerinden çıkarılarak Ukrayna savaşına götürülen Wagner savaşçıları, Ukrayna’nın doğusundaki Bahmut’un geri alınması için aylardır süren savaşta büyük kayıplar verdi.

Prigojin, komuta kademesini cephane eksikliği nedeniyle suçladı ve sosyal medyada Ukrayna’daki Rus güçleri arasındaki bölünmeyi sergileyen küfürlü konuşmaları yayımlandı.

Bu gerginlikler 23 Haziran’da Progojin’in Rus ordusunu, Ukrayna’daki Wagner güçlerine karşı füze saldırısı düzenlemekle suçlaması sonrası isyanla devam etti.

Prigojin, Haziran ayında yalnızca 24 saat süren isyana liderlik ettiği için beri kamuoyu önünde çok az göründü.

Yaklaşık 5.000 Wagner askeri, Rusya’nın güneyindeki Rostov-na-Donu kentinin denetimini ele geçirmiş ve ordu liderliğini ortadan kaldırma gayesiyle Moskova’ya doğru hareket etmişti.

Wagner ile Rusya Savunma Bakanlığı arasında Ukrayna’daki savaşın gidişatı konusunda halkın gözü önünde bir çekişme yaşanmıştı. Prigojin, tekraren bakanlığı grubuna mühimmat sağlamamakla suçladı.

Prigojin ve Wagner hakkında neler biliniyor?

Prigojin, Wagner kümesini 2014 yılında kurduğunu söylüyor. Sabıka kaydı olan varlıklı bir iş adamı olan Prigojin, Kremlin’e yemek hizmeti sağladığı için “Putin’in şefi” olarak anılıyor.

Wagner’in 2014 yılında Ukrayna’nın doğusundaki Rusya yanlısı ayrılıkçı güçleri desteklemeye başladığı ve Rusya’nın Kırım’ı ilhak etmesine yardım ettiği düşünülüyor.

Ukrayna’daki savaştan önce Wagner’in tahminen 5 bin savaşçısı vardı; bunların çoğu Rusya’nın seçkin alaylarından ve özel kuvvetlerinden eski askerlerdi.

Ancak Prigojin, geçen Haziran ayında yaptığı açıklamada, Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana sayının 25.000 savaşçıya yükseldiğini söyledi.