BRICS’e kabul edilen petrol devi ülkelerin ekonomik gücü

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’dan oluşan BRICS ülkeleri, Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde düzenlenen ve 24 Ağustos’ta sona eren 15. Liderler Tepesi’nde, dünya sistemini yeniden kurmak ve global tesirini artırmaya yönelik adımlarını hızlandırmak amacıyla Suudi Arabistan, İran, BAE, Mısır, Etiyopya ve Arjantin’in bloka üyelik taleplerini kabul etti.

BRICS Liderler Doruğu’na ev sahipliği yapan Güney Afrika lideri Cyril Ramaphosa, yeni ülkelerin 1 Ocak 2024 itibarıyla bloka üye olacaklarını açıkladı. Bu kararla yeni yılda BRICS’in üye sayısı 5’ten 11’e yükselecek.

Suudi Arabistan, İran, BAE ve Mısır Orta Doğu bölgesinin en büyük ekonomilerine ve dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip ülkelerinin bloka üye olmasının dünyada gücün ehemmiyetinin arttığı bir devirde, BRICS’in uluslararası alandaki siyasi ve ekonomik gücünü de artırabileceği öngörülüyor.

Suudi Arabistan

BRICS’e davet edilen 6 ülke arasında en dikkati çekenlerden biri dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan oldu.

Günlük yaklaşık 10 milyon varil ham petrol üreten Suudi Arabistan, bunun 7 milyon varilini ihraç ediyor. Suudi Arabistan Genel İstatistik Yönetimi’nin şubatta yayımladığı verilere göre, 2022’de petrol ihracatından 326 milyar dolar gelir elde eden Riyad yönetimi, en çok petrol satışını Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi Asya ülkelerine yapıyor.

Bölgesel ve uluslararası basına konuşan uzmanlar, son vakitlerde Çin ve Rusya’yla yakınlaşma adımları atan Riyad idaresinin, BRICS’e katılmasıyla iktisadını çeşitlendirme gayelerini yakalayabileceğine işaret ediyor.

Suudi Arabistan’ın “El-İktisadiye” gazetesinin haberine göre, ülkenin 2022 gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYİH) toplam kıymeti ilk defa 4,16 trilyon riyale (1,11 trilyon dolar) ulaştı. Suudi Arabistan Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı 2023 yılı bütçesinde ise GSYİH’nin toplam bedeli 4,247 trilyon riyal (1,133 trilyon dolar) olarak belli oldu.

Açıklanan 2022 verilerine dayalı olarak Suudi Arabistan’ın ekonomik hacmi, toplam ekonomileri 1,13 trilyon dolar olan 16 Arap ülkesinin ekonomisine denk geliyor.

Gazetenin haberinde, söylediği söz edilen Arap ülkeleri de Katar, Cezayir, Kuveyt, Fas, Umman, Ürdün, Libya, Tunus, Bahreyn, Sudan, Yemen, Filistin, Moritanya, Somali, Cibuti ve Komor Adaları olarak sıralandı.

Suudi Arabistan Sanayi Bakanlığı’nın Mayıs 2023’te yayımladığı verilere göre, ülkedeki sanayi yatırımlarının hacmi 1,4 trilyon riyale (yaklaşık 370 milyar dolar) ulaşırken, fabrika sayısı ise 10 bin 966’ya çıktı. Ülkedeki sanayi dalının sağladığı istihdam ise mayıs ayının sonu itibarıyla 734 bin 580 olarak açıklandı.

İran

Yaklaşık 88 milyonluk nüfusuyla bölgenin en büyük ülkelerinden biri olan İran, ülkenin Merkez Bankasının verilerine göre, 2022’de 409 milyar 500 milyon dolar GSYİH’ye sahip bulunuyor.

İran Petrol Bakanlığı’nın verilerine göre İran, 160 milyar varil ham petrol ve kondensat ile yaklaşık 34 trilyon metreküp doğal gaz rezervlerine ev sahipliği yapıyor.

Venezuela ve Suudi Arabistan’ın akabinde Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nde (OPEC) en büyük üçüncü petrol rezervine sahip İran, dünyada da Kanada’nın akabinde en büyük petrol rezervine sahip dördüncü ülke pozisyonunda. İran, doğal gaz rezervleri açısından ise Rusya’dan sonra ikinci sırada yer alıyor.

İran, devletin ekonomik faaliyetlerinin ağır olduğu, petrol ve gaz ihracatının iktisadın performansında çok önemli yer tuttuğu bir yapıya sahip.

Özellikle ABD’nin 2018’den itibaren başlattığı tek taraflı yaptırımlar nedeniyle ekonomik zahmetler yaşayan İran, petrol ve doğal gazi sahip olduğu enerji ürünlerini de yeniden yaptırımlar nedeniyle ihraç ederken problemlerle karşılaşıyor.

Orta Doğu’nun petrol rezervlerinin yaklaşık çeyreğini elinde bulunduran İran, yaptırımlarla baş etmek ismine izlediği siyasetlerin bir modülü olarak son yıllarda bilhassa Çin’e indirimli petrol satarak iktisadını ayakta tutmaya çalıştı.

Bununla birlikte İran yaptırımlara karşı, “direniş ekonomisi” ismini verdiği strateji kapsamında iktisadını petrolden uzaklaştırarak çeşitlendirme gayretine girişti ve BRICS gibi Doğu ülkeleriyle ticaretini artırdı.

Dünya Bankası’nın verilerine göre, 2022’de 2,7 büyüyen İran iktisadının bu yıl da 2,2 büyüme göstermesi bekleniyor.

Batılı olmayan güçlerle ekonomik ve siyasi bağlarını güçlendirmek isteyen İran, son yıllarda Rusya ile güvenlik ve askeri işbirliğini derinleştirirken Çin ile de ekonomik bağlarını güçlendirdi.

İran, “Doğu’ya Bakış” stratejisi kapsamında haziranda BRICS’e resmi üyelik müracaatında bulunmasının akabinde üyeliğinin kabul edilmesini memnuniyetle karşıladı.

Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, ülkesinin BRICS’e üye olarak kabul edilmesinin çok taraflılığı güçlendireceğini söyledi.

Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ise ülkesinin BRICS’e üyeliğinin ABD’nin tek taraflılığına karşı muhalefet dahil olmak üzere topluluğun siyasetlerini güçlendirmeye yardımcı olacağını vurguladı.

İran BRICS’e üye olarak bilhassa ABD’nin tek taraflı yaptırımlarını aşabilmek ve üye ülkelerle ulusal para üniteleriyle ticaret yapabilmeyi hedefliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) verilerine göre dünyada en çok rezerve sahip 6. ülke pozisyonunda olan BAE, BRICS’e kabul edilen bir diğer ülke oldu.

“Vizyon 2021” kalkınma planı doğrultusunda ülkede petrol dışı bölümlerden elde edilen gelirleri artırmayı esas maksatları arasına alan BAE, güçlü iktisadıyla de dikkati çekiyor. BAE, kişi başına düşen gelir ve kişi başına enerji tüketimi kimi ekonomik verilere göre, Körfez ülkeleri arasında Suudi Arabistan’dan sonra ikinci sırada geliyor.

BAE resmi ajansı WAM’ın 25 Haziran 2023’te Ekonomi Bakanı Abdullah bin Tavk el-Merri’ye dayandırdığı habere göre, ülkenin 2022 gerçek GSYİH’si yüzde 7,9’luk bir büyüme gerçekleştirerek uzmanların beklentilerini de aştı ve 1,62 trilyon dirheme ( yaklaşık 441 milyar dolar) ulaştı.

Federal Rekabet Edebilirlik ve İstatistik Merkezi tarafından yayımlanan rapora da yer verilen habere göre, 2022 GSYİH’sindeki artışa petrol dışı ürünlerin katkısı da büyük oldu.

Burada en büyük hissesi 2021’e göre yüzde 20,2’lik artışla ulaştırma ve depolama hizmetleri aldı. İmalat sanayi de 2021 yılına göre yüzde 8,7 büyüme kaydederek GSYİH’de 179 milyar dirhemlik katma değer elde etti.

WAM’ın 24 Ağustos tarihli haberinde BAE’nin, BRICS’e kabul edilmesinin, hem bu kümeyle hem diğer dünya ülkeleriyle alakalarda yeni ufuklar açacağına vurgu yapıldı.

BM verilerine göre dünya nüfusunun yüzde 42’sini, Dünya Bankası’nın verilerine göre de dünyadaki GSYİH’nin yüzde 23’ünü oluşturan bu gruba üye olunmasıyla global pazarlarda BAE için yeni iştirak imkanları oluşacağı kaydedildi.

Maliye Bakanı Maktum bin Muhammed bin Raşid Al Maktum ise BAE Maliye Bakanlığının Facebook sayfasından yaptığı açıklamada, BAE’nin BRICS’e iştirakinin, çok taraflı uluslararası iştiraklerin güçlendirilmesine ve yenilikçi stratejiler yoluyla ekonomik refahın desteklenmesine katkıda bulunacağını ifade etti.

Mısır

Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın kesişim noktasında bulunan Mısır, 476 milyar 747 milyon dolar GSYİH kıymetiyle bölgesinin en büyük ekonomileri arasında yer alıyor.

Yaklaşık 1 milyon 100 kilometrekare yüzölçümü ve 110 milyonu aşkın nüfusa sahip Mısır, bu manada da bölgesinin önde gelen ülkeleri arasında yer alıyor.

Mısır, Akdeniz’den Kızıldeniz’e geçişi sağlayan Süveyş Kanalı ülkeye önemli manada stratejik değer katıyor.

Kamu dalının finansal ve işgücü bakımından büyüklüğüyle dikkati çeken ülkede, devlet takviyeli büyük projeler son yıllarda ekonomik manada öne çıkan gelişmeler arasında.

Geçen yıl ekonomisi yüzde 6,6 oranında büyüyen Mısır’da yurt dışı çalışanların gelirleri GSYİH’ye yüzde 6,8 katkı sağlıyor.