İngiltere İçişleri Bakanı Braverman’dan BM Mülteciler Sözleşmesi’ne eleştiri: ‘Eşcinsellere ayrımcılık yeterli iltica sebebi değil’

Mülteciler konusundaki uluslararası düzenlemelere ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne itirazlarını bir müddettir dile getiren İngiltere İçişleri Bakanı Suella Braverman, ABD’de bir fikir kuruluşundaki konuşmasında 1951 tarihli Birleşmiş Milletler Cenevre Mülteciler Mukavelesi’nin artık değişmesi gerektiğini savunacak.

Braverman, Washington’daki ‘American Enterprise’ Enstitüsü isimli sağcı fikir kuruluşunda konuşacak. Sızan konuşma metnine göre bakan, “Artık apayrı bir dünyada yaşıyoruz” diyecek.

Braverman ayrıyeten mevcut mülteci hukukunun giderek daha esnek yorumlandığını ve “zulümden kaçanlara” yardım etmekten, “önyargıdan korkanlara” yardım etmeye doğru kaydığını düşünüyor.

“Dünyada, eşcinsel olmanın, yahut bayan olmanın çok güç olduğu geniş bölgeler var. Bireyler zulüm görüyorsa korumalıyız. ama yalnızca eşcinsel yahut bayan olmak ve ülkende ayrımcılığa uğramaktan korkmak mülteci statüsüne hak kazanmak için kâfi değil” diyor.

Braverman hukukun yorumunda, mülteci statüsü için aranan “kuvvetli temellere dayalı korku” yerine “inandırıcı” yahut “makul korku” kavramının geçtiğini de düşünüyor ve böylece mülteci statüsü almanın kolaylaştırıldığı ve çok daha fazla beşere daha esnek sebeplerle mülteci statüsü verildiğini savunuyor.

İngiltere’de muhalefetteki Emekçi Partisi’nin İçişleri Sözcüsü Yvette Cooper, Braverman’ın “ülkedeki mülteci problemini çözmekten umudunu kesip mevzuyu uluslararası platformlara taşıyarak öbür hatalılar bulmaya çalıştığını” söyleyerek tepki verdi.

Mülteciler Mukavelesi, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sürdürülen müzakerelerle oluştu ve insanların canı yahut hürriyetlerinin tehdit altında olduğu ülkelerine iade edilmemesi temel unsurunu gözeterek yazıldı.

1970 ve 80’li yılların güçlü Muhafazakar Başbakanı Margaret Thatcher‘ın kurucusu olduğu sağcı Siyasi Araştırmalar Merkezi de aynı görüşlerin savunucularından. Kuruluşa göre “ırk, din, milliyet, toplumsal pozisyon, siyasi fikirleri bundan ötürü zulme uğrayacağı konusunda temellendirilmiş korku” gerekçesiyle dünya çapında 780 milyon kişi mülteci statüsüne hak kazanabilir.

BM verilerine göre dünyada mülteci sayısı bunun çok altında. 2022 yılında resmen mülteci statüsünde olan şahısların toplam sayısı 35 milyon.

BM Mülteciler Mukavelesi nedir?

Mülteciler Mukavelesi Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı sonrasında milyonlarca insanın konutundan, yurdundan olduğu bir devirde, 1951 yılında hazırlandı ve üç yıl sonra yürürlüğe girdi.

Sözleşme önce bilhassa Avrupa’da savaş sonrası mülteciler meselesini temel alarak hazırlanmıştı ama 1967 yılında yapılan değişiklikle, metindeki coğrafik referanslar ve zaman sınırlamaları kaldırıldı ve kozmik bir boyut kazandırıldı.

Sözleşme, üzerinde muahedeye varılmış bir mülteci tarifi yapıyor ve bu mülteciler konusunda hükümetlerin yükümlülüklerini, ne yapıp ne yapamayacaklarını belirliyor. Örneğin mukavele kararlarına göre mülteciler, kaçışları sırasında göçmen maddelerini ihlal etmekle suçlanıp cezalandırılamazlar.

Mülteciler Mukavelesi’ni imzalayan ülkelerin sayısı 150’ye yaklaşıyor ve uluslararası iltica sisteminin en çok önemli köşe taşlarından biri sayılıyor.

Mülteci mi yasa dışı göçmen mi?

Braverman’ın konuşması bir defa daha İngiltere ve dünyanın birçok öbür ülkesinde devam eden yasa dışı göç ve bununla ilgili neler yapılabileceği konusundaki daha geniş tartışmayı gündeme taşıyor.

İngiltere hükümeti, Manş Denizi’ni hayatlarını tehlikeye atarak küçük şişme botlarla geçen sığınmacıları, müracaatlarını değerlendirmeden Ruanda yahut mutabakatlı öteki bir üçüncü ülkeye gönderme amacıyla başlattığı türel mücadeleyi sürdürüyor.

Son olarak Temyiz Mahkemesi’nin sığınmacıların Ruanda’ya gönderilmesinin yasa dışı olduğu kararına itiraz eden hükümet Yüksek Mahkeme’de görülecek davayı bekliyor.

Braverman’ın konuşmasının, Washington’da kendisini davet eden sağ eğilimli niyet kuruluşunda alkış alsa da, yalnızca siyasi muhaliflerinden değil, Mülteciler Mukavelesi’nin uygulanmasından sorumlu Birleşmiş Milletler Mülteciler Örgütü’nden de tepki alması bekleniyor.

Bakan, örgütle daha önce de çatışmaya girmiş ve BM Mülteciler Yüksek Komiseri, Ruanda planının gerçek mültecilerin sığınma taleplerini reddetmek manasına geleceğini ve Mülteciler Mukavelesi’nin açık ihlalı olduğunu söylemişti.

Braverman’ın yaklaşımına kendi partisinden ve partisi içindeki LGBT+ grubundan da tenkitler geliyor.