Dünya Bankası’ndan “çifte şok” uyarısı

Dünya Bankası, Emtia Piyasaları Görünüm Raporu’nun Ekim 2023 sayısını “Jeopolitik Risklerin Gölgesinde” başlığıyla yayımladı.

Raporda, Orta Doğu’da yaşanan son çatışmaların, son yıllarda sıra dışı şokların tesirleriyle mücadele eden emtia piyasalarında çok önemli bir belirsizlik yarattığı aktarıldı.

Çatışma başlamadan önce Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı birtakım üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubunun istekli olarak petrol arzını azaltmasının üçüncü çeyrekte enerji fiyatlarının yüzde 9 artmasına neden olduğu kaydedilen raporda, sonuç olarak Dünya Bankası’nın emtia fiyat endeksinin bu periyotta yüzde 5 arttığı ve şimdi 2015-2019 ortalamasının yüzde 45 üzerinde olduğu bildirildi.

Çatışmanın tesiri şu ana kadar sınırlı

Raporda, çatışmanın emtia fiyatları üzerindeki tesirinin şimdilik sınırlı olduğu, petrol fiyatlarının çatışmanın başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 6 arttığı, ziraî emtiaların, çoğu metalin ve diğer emtiaların fiyatlarının ise neredeyse yatay seyrettiği kaydedildi.

Bankanın raporunda, “Bununla birlikte tarih, çatışmanın tırmanmasının, petrol ve diğer emtia fiyatlarının artmasına yol açabilecek büyük bir riski temsil ettiğini gösteriyor; bu, bölgede ve dünya genelinde besin güvensizliğini ağırlaştıracak bir sonuç olacaktır.” değerlendirmesinde bulunuldu.

Çatışmanın artması durumunda emtia fiyatlarına ilişkin görünümün süratle kötüleşeceğine işaret edilen raporda, çatışmanın tesirlerinin arz kesintilerinin müddetine ve ölçeğine bağlı olacağı, ticaret kısıtlamaları ve hava şartlarına bağlı aksamaların da fiyatların yükselmesine neden olabileceği, beklenenden zayıf global büyümenin de emtia fiyatları üzerinde çok önemli bir aşağı taraflı risk oluşturduğu aktarıldı.

Raporda, petrol arzında “küçük bir aksama” olması durumunda global petrol arzının günde 500 bin ila 2 milyon varil azalmasının ve petrol fiyatlarının varil başına 93 ila 102 dolar aralığına ulaşmasının öngörüldüğü kaydedildi.

Arzda “orta seviyede bir aksama” durumunda ise global petrol arzının günde 3 ila 5 milyon varil azalacağı ve petrol fiyatlarının varil başına 109 ila 121 dolara yükselmesinin beklendiği belirtilen raporda, “büyük bir aksama” senaryosunda ise global petrol arzının günde 6 ila 8 milyon varil azalacağı ve fiyatların varil başına 140 ila 157 dolara çıkmasının öngörüldüğü bildirildi.

Emtia fiyatlarının 2025’te istikrara kavuşması bekleniyor

Raporda, global iktisadın büyük bir petrol fiyatı şokuyla başa çıkma konusunda 1970’lerdekinden çok daha iyi bir pozisyonda olduğu, buna karşın Rusya’nın Ukrayna’da başlattığı savaşın neden olduğu aksaklıkların üzerine Orta Doğu’daki son çatışmaların tırmanmasının global emtia piyasalarını “tehlikeli sulara” itebileceği vurgulandı.

Emtia fiyatlarına ilişkin tahminlere yer verilen raporda, genel olarak emtia fiyatlarının bu yıl yüzde 23,5 ve gelecek yıl yüzde 4,1 düşmesinin beklendiği kaydedildi. Bankanın raporunda, emtia fiyatlarının 2025 yılında istikrara kavuşmasının beklendiği aktarıldı.

Raporda, enerji fiyatlarının ise bu yıl yüzde 28,8 ve gelecek yıl yüzde 4,5 düşeceğinin tahmin edildiği belirtilerek Brent tipi ham petrolün fiyatının bu yıl varil başına ortalama 84 dolar olmasının, global ekonomik büyümenin yavaşlamasıyla gelecek yıl ise varil başına ortalama 81 dolara düşmesinin beklendiği bildirildi.

Arzın artmasıyla ziraî emtia fiyatlarının ise gelecek yıl düşmesinin beklendiği belirtilen raporda, metal fiyatlarının ise talebin yavaşlaması nedeniyle 2024’te yüzde 5 düşeceği, 2025’te ise global sanayi faaliyetinin toparlanmasıyla yükselmesinin öngörüldüğü aktarıldı.

Altın fiyatları çatışmanın başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 8 arttı

Raporda, siyaset yapıcıların tetikte olmaları gerektiği vurgulanarak başta altın olmak üzere kimi emtiaların görünüme ilişkin ikazlarda bulunduğuna işaret edildi.

Altın fiyatlarının çatışmanın başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 8 arttığı kaydedilen raporda, altın fiyatlarının jeopolitik kaygılarlasiz bir münasebeti olduğu, çatışma ve belirsizlik devirlerinde bu artışların sıklıkla “yatırımcı inancının erozyona uğradığına” işaret ettiği ifade edildi.

Raporda, çatışmanın artması halinde gelişmekte olan ülkelerdeki siyaset yapıcıların manşet enflasyondaki mümkün artışı yönetmek için adımlar atmasının gerekeceği belirtildi.

Gıda güvensizliğinin artması riski göz önüne alındığında hükümetlerin besin ve gübreye yönelik ihracat yasakları benzeri ticari kısıtlamalardan kaçınması gerektiği belirtilen raporda, bunaönlemlerin çoklukla fiyat oynaklığını ve besin güvensizliğini artırdığı aktarıldı.

Raporda, artan besin ve petrol fiyatlarına tepki olarak fiyat denetimleri aynıi uygulamalardan da kaçınılması gerektiği vurgulanarak sosyal güvenlik ağlarının uygunlaştırılması, besin kaynaklarının çeşitlendirilmesi, besin üretimi ve ticaretinde verimliliğin artırılması gerektiği, uzun vadede ise tüm ülkelerin yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişi hızlandırarak enerji güvenliklerini güçlendirebileceği ve bunun da petrol fiyatı şoklarının tesirlerini hafifleteceği kaydedildi.

Yüksek petrol fiyatları besin enflasyonunu yukarı çekebilir

Dünya Bankası Baş Ekonomisti ve Kalkınma İktisadından Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Indermit Gill, Orta Doğu’daki son çatışmanın emtia piyasalarının 1970’lerden bu yana yaşadığı en büyük şok olan Rusya’nın Ukrayna’da başlattığı savaşın derhal akabinde geldiğini belirtti.

Gill, siyaset yapıcıların ihtiyatlı olması gerekeceğini vurgulayarak, “Çatışma artarsa, global ekonomi yıllar sonra ilk defa sırf Ukrayna’daki savaştan değil, vakitte Orta Doğu’dan da kaynaklanan ikili enerji şokuyla karşı karşıya kalacak.” tabirlerini kullandı.

Dünya Bankası Baş Ekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Yöneticisi Ayhan Köse de yüksek petrol fiyatlarının devam etmesinin kaçınılmaz olarak besin fiyatlarını da artıracağına dikkati çekti.

Son çatışmanın tırmanmasının sadece bölgede değil, dünya genelinde besin güvensizliğini ağırlaştıracağı ikazında bulunan Köse, “Şiddetli bir petrol fiyatı şoku gerçekleşirse, bu durum birçok gelişmekte olan ülkede halihazırda yüksek olan besin enflasyonunu yukarı çekecektir.” değerlendirmesinde bulundu.