Alman meclisine Kavala tavsiyesi: Türkiye’ye karşı sertleşin

Alman Federal Meclisi’nde görüş bildiren hukukçular, uzmanlar ve insan hakları savunucuları “Standartlara uymayan kulüpten atılmalı” diyerek Avrupa Kurulu’nun artık Osman Kavala’yı serbest bırakmayan Türkiye’ye karşı daha sert tavır takınması gerektiği savundu.

Federal Meclis İnsan Hakları Kurulu, Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin (AİHS) yürürlüğü girmesinin 71’inci ve İnsan Hakları Kozmik Beyannamesi’nin kabul edilmesinin 76’ınci yıldönümü vesilesiyle Berlin’de özel bir oturum düzenledi.

Pazartesi günü düzenlenen oturumda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Avrupa Kurulu’nun AİHS’nin uygulanmasının teminat altına alınmasında oynadıkları rol masaya yatırıldı.

Türkiye’nin Konsey’in güvenirliğini zedelediği uyarısı

Oturuma davet edilen hukukçular, uzmanlar ve insan hakları savunucuları hem kelamlı hem de yazılı olarak komitenin sorularını yanıtladı.

Yöneltilen sorular arasında “AİHM’in rolünün güçlendirilmesi için ne yapılmalı?”, “Kararların aktif bir şekilde uygulanması nasıl sağlanabilir?”, “AİHS’nin tesirli bir şekilde uygulanması için Avrupa Kurulu kurumlarının elinde bulundurduğu araçların kullanımını nasıl değerlendiriyorsunuz?” sorular yer aldı.

Uzmanlar, bu sorulara verdikleri karşılıklarda iş adamı ve insan hakları aktivisti Osman Kavala ile HDP’nin eski eş genel başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın serbest bırakılması yönünde AİHM’nin verdiği kararları uygulamamakta direnen Türkiye’ye de dikkat çektiler. AİHM kararlarını uygulamamakta direnenlerin “demokrasiler kulubünden” çıkartılması gerektiğini savunan uzmanlar, aksi takdirde Avrupa Kurulu’nun güvenirliğini yitireceği ikazında bulundu.

“AİHM kararlarını uygulamayanlara daha sert karşılık verilmeli”

Oturuma katılan uzmanlardan biri olan Dr. Günter Schirmer, Türkiye AİHM kararlarını uygulamayanlara daha sert karşılık verilmesi gerektiğine işaret etti.

Avrupa Kurulu Parlamenterler Meclisi Hukuk İşleri ve İnsan Hakları Komisyonu Sekretaryası Başkanı Schirmer, Avrupa Konseyi’ne üyelik için hukukun üstünlüğü belli minimum standartların yerine getirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Avrupa Kurulu’na AİHS’de tanımlanan insan haklarının mümkün olan en iyi şekilde uygulanmasını sağlama iradesine sahip ülkelerin üye olması gerektiğine dikkat çeken Schirmer, bu iradeyi paylaşmayan ülkelerin artık bu kulübün bir üyesi olamayacağını, “Kendisine hürmet duyan her kulüp, kırmızı çizgiler çizer. Bunlara riayet etmeyenler üye olamaz yahut üye kalamaz” sözleriyle aktardı.

Günter Schirmer, değerlendirmesinde üyelerin AİHM kararlarına uymasını sağlamak için öngörülen prosedürler bulunduğunu, bunların da uygulanması gerektiğini savundu. Schirmer, Türkiye’ye dikkat çekerek şu görüşe yer verdi:

“Kantimce Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi, bilhassa de Türkiye’nin Kavala davasında yaptığıi, bir devletin bir kararı uygulamayı açıkça reddetmesi halinde, kararların uygulanmamasına daha sert tepki verebilir ve vermelidir.”

Günter Schirmer, Avrupa Kurulu kurumlarının ise “bu temiz kağıdını” fakat gerçek hukuk devleti ıslahatları, bilhassa de işleyen ve her şeyden önce bağımsız bir yargının yeniden inşası, niyet özgürlüğünün de korunması kuralıyla vermesi gerektiğini savundu.

“Standartlara uymayanlar kulüpten atılmalı”

Avrupa İstikrar İnisiyatifi Başkanı Gerald Knaus da AİHM kararlarını yok sayan ve uygulamayan üyelere karşı daha kararlı bir tavır sergilenmesi gerektiğini savunuyor.

Avrupa Kurulu’nun geçmişte AİHM kararlarını sistematik olarak uygulamayan Azerbaycan ve Rusya’ya karşı çok tutarsız yaklaşım sergilediğine, Almanya’nın uzun süre tüm aksiliklere karşın Rusya’yı Konsey’de tutmaktan yana hal aldığına işaret eden Knaus, bunun Konsey’e büyük zarar verdiğine, bu yanılgıların tekrarlanması gerektiğine vurgu yaptı.

Knaus, bu kusurların yol açtığı “güvenirlik krizinin” nasıl aşılabileceğine ilişkin değerlendirmelerini de aktardı. Avrupa Kurulu’nun bir “demokrasiler kulübü” olduğunun üyelere hatırlatılması gerektiğini belirten Knaus, standartlara uymayan ülkelerin de kulüpten atılması gerektiğinin altını çizdi.

“Türk makamları isteksiz”

Federal Meclis İnsan Hakları Kurulu’nun sorularını yanıtlayan bir diğer uzman da Uluslararası Af Örgütü Almanya’nın Genel Sekreter Yardımcısı Christian Mihr’di. Mihr, giderek daha az sayıda hükümetin Avrupa insan hakları sistemine bağlılık sergilemesinin son derece kaygı verici olduğunu söyleyerek Türk hükümetine işaret etti.

Rusya’nın Avrupa Kurulu üyeliğinden çıkartılması kararınında geç kalındığına, bunun AİHM kararlarını hiçe sayan diğer üyelerde tekrarlanmaması gerektiğine vurgu yapan Mihr, Avrupa Kurulu’nun Türkiye hakkında başlattığı ihlal sürecine karşın Osman Kavala’nın hala tutuklu olduğunu anımsattı.

Türkiye’nin Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın serbest bırakılmasına ilişkin AİHM kararlarını da şimdi uygulamadığını hatırlatan Mihr, “Bağlayıcı AİHM kararlarına karşın Kavala, Demirtaş ve Yüksekdağ’ın tutukluluk hallerinin devam etmesi, Türk makamlarının uluslararası insan hakları yükümlülüklerine uyma konusunda isteksiz olduklarını ortaya koymaktadır” görüşünü kaydetti.

Türkiye gibi uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmeye reddeden ülkelere karşı gerekli adımların atılması gerektiğini savunan Mihr, Alman milletvekillerine tavsiyede bulundu:

“Burada hem Avrupa Kurulu’na hem de üye devletlerine görev düşmekte. Örgütün tüm üniteleri mahkeme kararlarının ve Avrupa Kurulu organlarının tavsiyelerinin uygulanmasını sağlamakla yükümlü. Mahkeme kararlarının göz arkası edilmesinin yahut sivil topluma ve bağımsız yargıya yönelik atakların sonuçları olacağı açıkça ifade edilmelidir. Bunların Türkiye ile ikili bağlantılarda de sonuçları olacağı mesajı verilmelidir. Aksi takdirde AİHM’nin otoritesi ve bir bütün olarak Avrupa insan hakları sistemi zarar görecektir.”

“Türkiye’nin ihraç edilmesi mümkün”

Geçmişte AİHM’de yargıç olarak görev yapmış olan Prof. Dr. Angelika Nussberger de oturumda Alman milletvekillerinin “Siyasi tutukluların olmadığı bir Avrupa gayesine ulaşmak için neler yapabilir?” sorusunu yanıtlarken Türkiye’ye değindi.

Köln Üniversitesi Avrupa İnsan Hakları Müdafaa Akademisi Yöneticisi olarak görev yapan Nussberger, Bakanlar Komitesi’nin AİHM’in Kavala kararını uygulamayan Türkiye’ye yönelik gerekli önlemleri alması gerektiğine işaret ederek “Türkiye’nin Avrupa Kurulu’ndan ihraç edilmesi de mümkün olabilir” görüşünü kaydetti.

Bakanlar Komitesi’nin kararları uymamakta direnen ülkelere öngörülen siyasi önlemleri uygulamayarak insan hakları müdafaa sisteminin genelinin zayıflamasına yol açtığına dikkat çeken Nussberger, “Ancak burada tekrar, çoğu zaman olduğu gibi, şu sorun ortaya çıkmakta: Bilhassa çok sayıda insan hakları ihlali ile suçlanan devletler Avrupa Kurulu üyeliğinden çıkartılmak istenmiyor, zira bu, ilgili devletin iç işleyişine olumlu tesirde bulunma imkanının kaybedilmesine yol açabilir.”