SYA Kerkük’te vali krizi: KYB’nin vali seçimine Türkmen, Arap ve Kürtlerden tepki

Irak’ta varlıklı petrol yatakları ve kültür mozaiği ile dikkati çeken Kerkük’te yerel yönetim seçimlerinin üzerinden 9 ay sonra vali atanması reaksiyonlara yol açtı. Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) organizesi ile Kerkük Kent Meclisi’nin 9 üyesi, Bağdat’ta toplanıp vali ve Kent Meclis Lideri’ni seçti. Görev dağılımı açıklanmadan önce Kerkük’te Türkmen ve Arap grupları valilik önünde toplanarak kararı protesto etti. Irak Türkmen Cephesi ile (ITC) birlikte hareket eden Kürdistan Demokrat Partisi, kararı yasadışı ve sıkıntılı olarak değerlendirerek, valinin doğru bir yolla seçilmediğini belirtti. Irak Cumhurbaşkanı Abdullatif Reşid, Rebwar Taha‘nın yeni Kerkük Valisi olarak atanmasını resmen onayladı. 

18 Aralık 2023 tarihinde gerçekleştirilen Irak kent meclisi seçimlerinin akabinde taraflar arasında anlaşma sağlanamayınca Kerkük Valisi 10 ay boyunca belirlenememişti. Kerkük Kent Meclisi’nin 5‘i KYB, 3’ü Sünni Arap, 1’i Hıristiyan üyeden oluşan dokuz üyesi, Bağdat Reşid Otel’de 10 Ağustos’ta yapılan toplantıda KYB’li Rebwar Taha’yı Kerkük’ün yeni valisi olarak seçti. Kerkük Kent Meclisi Başkanlığı’na ise Arap fraksiyonundan Muhammed Hafız seçildi. Toplantıya Arap fraksiyonundan üç üyenin katılması sebebi ile KYB çoğunluğu sağlarken Kürt, Türkmen ve Araplardan oluşan 7 üye toplantıya katılmadı.

Dubız’a Kürt kaymakam

Vali seçimi sonrası Kürt, Arap ve Hristiyan meclis üyeleri arasında kurumları paylaşmak için görüşmelere geçildi. KYB kaynaklarının verdiği bilgiye göre, yapılan anlaşma çerçevesinde mevcut Kürtlerin elinde bulunan birtakım sorumluluklarşekilde kalırken, kimi vazifelerde de değişikliğe gidilecek. Yapılan muahedeye göre bir kaymakam, üç nahiye müdürü ve iki genel müdürlüğün Kürtlere verilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda Kürtlere verilen en yüksek idari görev ise Kerkük’ün dört kaymakamlığından biri olan Dubz kaymakamlığı olacak. Çoğunluğu Kürtlerin oluşturduğu Kerkük’ün Sargaran, Kara Hancir ve Şuvan nahiye Müdürlüğü gibi vazifelere ise Kürt isimlerin getirilmesi bekleniyor.

Petrol, Kürtlere bırakılacak

Kent merkezindeki çok önemli kurumlar arasında bulunan Şehir Eğitim Müdürlüğü ile Kerkük Belediyesi Genel Müdürlüğü, Irak genelinde fliyet gösteren kamuya ait Petrol Ürünleri Şirketi’nin Kerkük şube temsilciliği de Kürtlerin kontrolüne bırakılacak.

Kent genelinde güvenlik ise Arap ve Kürtlerden oluşacak. Bu kapsamda Kerkük Polis Müdürlüğü Araplara bırakılırken yardımcısı ise Kürt olacak.

Kentteki istihbarat kurumu da büyük oranda Kürtlere bırakılacak. Irak Savunma Bakanlığı’na bağlı Kerkük’teki askeri istihbarat müdürlüğünü Kürtler yürütecek.

“Barışçıl yaşam” vurgusu

Görev kısmı ardından KYB Genel Başkanı Bafil Talabani liderliğinde toplanan Polit Ofis tarafından yapılan yazılı açıklamada, Kerkük’teki tüm partilere küçük uyuşmazlıklar bir kenara bırakarak Kerkük halkı için yönetim, hizmet ve yeniden inşa çalışması yürütme daveti yapıldı. KYB’nin tüm taraflar için ‘Bir destek gül‘ siyaseti yürütmeye hazır olduğu ifade edilen açıklamada, Irak’ın merhum Cumhurbaşkanı Celal Talabani’nin “tüm bileşenler arasında barışçıl bir hayat siyasetine bağlı kalınması“ kelamına vurgu yapıldı.

Türkmenlere güvence

KYB’nin Kerkük yerel idaresine tüm bileşenlerin iştirakine kıymet verdiği belirtilen açıklamada, Türkmenlerin de Kerkük idaresinde hak ettikleri pozisyonda yer alacaklarına dair garanti verildiği ifade edildi. Açıklamada, „Kerkük Şehir Meclisi’ndeki tüm parti ve tarafları, bugünden itibaren küçük uyuşmazlıkları bir kenara bırakıp birlikte Kerkük’ün yönetimi, hizmeti ve yeniden inşası sürecine katılmaya çağırıyoruz“ denildi.

Kürtler 6 yıl sonra yine birinci parti

Tabandan gelen “Yerel yönetim seçimlerine ortak liste ile girilmeli“ davetine karşın bölgenin iki çok önemli aktörü KDP ve KYB, bölge idaresinde yaşadıkları derin görüş ayrılığını gideremeyince Kerkük’te seçimlere başka liste ile girdi. Seçimlerden KYB birinci parti çıkarak 5 sandalye kazanırken KDP iki sandalye elde etmişti.

Kuzey Irak’ta 25 Eylül 2017’de gerçekleşen ve halkın yüzde 92.73 oy oranı ile ‘Evet’ dediği bağımsızlık referandumu sonrası Irak ordusu Kerkük’e girmişti. KYB ve KDP’li peşmerge güçlerinin yanısıra Kürt nüfusunun bir kısmının kenti terk etmesinden 6 yıl sonra Kerkük ve Irak’ın 14 ilinde şehir meclisi seçimleri 16 ve 18 Aralık 2023 tarihlerinde yapılmıştı. 2005 yılından bugüne kent meclisi seçimlerinin yapılmadığı Kerkük’te, seçmenler 18 yıl sonra sandık başına gitmişti.

Sandalye dağılımı

Kerkük’te partilerin seçimler sonrası sandalye dağılımı ise şöyle olmuştu: Kürtler 7 sandalye (KYB 5, KDP 2), Araplar 6 sandalye, Türkmenler 2 sandalye, Hristiyanlara kotadan tahsis edilen 1 sandalye.

KDP’den açıklama

Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi eski Başkanı Mesut Barzani’nin genel başkanı olduğu KDP tarafından yapılan açıklamada, Bağdat’ta Kent Meclisi’nin birtakım üyelerinin iştirakiyle Kerkük valisi ile kent meclis liderin belirlenmesini “yasadışı, problemli ve doğru bir teknikle gerçekleştirilmediğini” savundu. Hasan Mecid Reşid ve Şoxan Hasib Hüseyin imzasıyla yayınlanan yazılı açıklamada, valinin seçildiği toplantıdan Kerkük Kent Meclisi üyelerinin haberdar edilmediği ve bilgilendirilmedikleri belirtildi. Meclisteki tüm tarafların bilgilendirilmemesi nedeniyle 2008 yılında değiştirilen 21 Sayılı Kanun’un 7. hususuna aykırı olan durumdan dolayı, toplantının yapılmasına ilişkin süreçlerin “hukuka aykırı” olduğu vurgulandı.

Barzani, üçlü dönüşüm istemiş

Türkmenler ve KDP’nin, Kerkük’te Kürt, Arap ve Türkmenler arasında dönüşümlü valilik modeli önerdiği, fakat bunun gerçekleşmediği ifade edilen açıklamada, Barzani’nin  3’lü dönüşümlü valilik sisteminde ilk periyotta valinin Kürt olmasında ısrar ettiği  belirtildi. Açıklamada, “Her iki taraf da valinin ilk sefer kendi cemtinden olmasını talep ederken, Sayın Cumhurbaşkanı da valinin ilk sefer Kürt olması konusunda ısrar etti. Başkan Barzani ayrıyeten ilk defa valinin tarafsız bir Kürt olmaması kaidesini kabul etmemeleri halinde KYB ile mutabakatlarını istedi lakin hepsi de valinin atanması konusunda KYB ile muahedeyi reddetti“ denildi.

“Vali yasadışıdır”

Bağdat’ta valinin seçildiği toplantıda izlenen yolun doğru olmadığı ve yasadışı olduğu vurgulanan açıklamaya şöyle devam edildi:

“10 Ağustos Bağdat’ta Reşid Otelde yapılan Türkmen temsilcilerinin, birtakım Arapların ve KDP’nin olmadığı bir toplantıda, tarafların haberi olmadan Kerkük Valisi ve yerel idarenin belirlenmesi yasadışıdır, problemlidir ve doğru bir yol değildir. Yapılanların Kerkük’ün meselelerinin aşılmasında doğru tahlil olamayacağına inanıyoruz. Kentin meselelerinin çözülmesi, Kerkük halkının acı ve ızdıraplarının giderilmesi, pazarlıklarla, hislerle, siyasi oyunlarla yapılamaz. Tahlil, tekelleştirmek ve ötekileştirmeye çalışmakla değil, Kerkük’ün idaresine herkesin iyi niyetle, halka hizmet ismine iştirakiyle gerçekleşebilir.”

Türkmenlerden valilik önünde protesto

Irak Türkmen Cephesi Kerkük Şehir Başkanı Kahtan Vendavi, Türkmeneli Tv’ye yaptığı açıklamada, kent meclis oturumunda vali seçilmesinin kanunlara aykırı olduğunu ifade ederek, kararı protesto için Türkmenleri valilik önünde toplanmaya çağırdı. Bu kapsamda Türkmenler valilik önünde gün uzunluğu gösteri yaparak kararı protesto etti.

Vali seçimi yargıya taşındı

Irak Türkmen Cephesi (ITC), Kerkük’e vali seçilmesini ise Irak Federal Mahkemesi’ne taşıdı. ITC Sözcüsü Muhammed Saman bahse ilişkin yaptığı açıklamada, “Kerkük yerel idaresinin kurulmasına ilişkin düzenlenen oturuma karşı Federal Mahkeme’ye müracaatta bulunduk.” dedi. Bu adımın yalnızca başlangıç olduğunu belirten Saman, “Bu durumla yetinmeyeceğiz; öbür yasal yollara da başvuracağız. Bu yasal teşebbüslerin sonuçlarını gelecek günlerde kamuoyuyla paylaşacağız” diye konuştu.

AKP Sözcüsü Ömer Çelik dün düzenlediği haftalık basın toplantısındaki hususa ilişkin değerlendirmesinde, Kerkük Kent Meclisi’nin yalnızca 9 üyesinin iştiraki ile vali ve kent meclis liderinin seçilmesinin doğru olmadığını söylemişti.

Taha mazbatasını aldı

Irak Cumhurbaşkanı Abdullatif Reşid, 10 Ağustos’ta Kerkük Kent Meclisinin 9 üyesiyle alınan kararla vali seçilen Rebwar Taha’ya mazbatasını verdi. Böylece Türkiye’nin ve diğer aktörlerin güçlü reaksiyonlarına karşın Kerkük’te vali seçim sonuçları resmileşmiş oldu.