Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi Lideri’nden Kavala yorumu: AİHM kararlarına tabi olmalıyız

Kayhan Karaca

Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM) Başkanı Tiny Kox, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı 2000’li yılların başlarından bu yana tanıyor. Hollandalı parlamenter, “Erdoğan haklı, hepimiz mahkeme kararlarına tabi olmalıyızaynı vakitte uluslararası yükümlülüklerimize tabi olmalıyız. AİHM hepimizin uluslararası yükümlülüğüdür” diyor.

Osman Kavala hakkındaki ağırlaştırılmış müebbet cezasına ilk reaksiyonunuz ne oldu?

Şoke oldum. Kolay kolay şoke olan bir insan değilimdir. Hatta gidip eşime de sorabilirsiniz. Şoke oldum zira bu meseleye bir çıkış yolu bulunması için görüşmeler yapıldığını biliyordum. Cezaevinde kalınan müddetin yahut tutukluluk halinin değiştirilmesi yahut “haklıyızuluslararası yükümlülüklerimiz var” demek yerine müebbet hapis cezası kararı aldılar. İşte bu beni şoke etti. Kendi kendime “bu sorunu çözmek mi istiyorlar yoksa bu teşkilattan (Avrupa Konseyi) çıkmak mı istiyorlar acaba” diye sormadan edemedim. Elbette hiç kimse Türkiye’nin Avrupa Kurulu’ndan çıkmasını istemiyor. fakat yükümlülükleriniz var ve Kavala davası çok önemli. Haliyle, üye ülkemiz Türkiye’den daha bilge bir tavır beklerdim. Hâlâ da bu kararın değiştirilmesi için imkan olduğunu düşünüyor ve ümit ediyorum. Değişmeli çünkü önümüzde Mahkememiz (AİHM) tarafından verilmiş bir karar var. AİHM tarafından verilen kararlar da ulusal yargı kararlarının üstündedir. Ve evet, nitekim şoke olduğumu söyleyebilirim. Bu meseleye daha iyi bir karşılık bulunabilir, ama Türkiye’nin çok vaktinin olmadığını da söylemeliyim.

Cumhurbaşkanı Erdoğan “artık karar verildi, verilen karara tabi olacaksınız” şeklinde tepki gösterdi…

Hepimiz mahkemelerin kararlarına tabi olmalıyız. ama hepimiz aynı vakitte uluslararası yükümlülüklerimize tabi olmalıyız. Türkiye bu saygıdeğer teşkilatın, yani Avrupa Kurulu’nun üyesi olmayı yıllar önce kendisi istedi. aynı tarihlerde Avrupa İnsan Hakları Kontratına taraf olmayı kabullendi. Yeniden istekli biçimde. Hiç kimse o dönem Türk hükümetini zorlamadı. O tarihten bu yana da Mukaveleye tabi olmak tüm Türk hükümetlerinin yükümlülüğüdür. Kontrat, mahkemelerin kararlarına tabi olunması gerektiğini söyler. fakat uluslararası bir Divan olan AİHM kararlarına hürmet duymanız gerektiğini de belirtir. AİHM kararları sevseniz de sevmeseniz de bağlayıcıdır, uygulamakla yükümlüsünüz. Şu Anda (Avrupa Konseyi) Bakanlar Komitesi son bir kere AİHM’ye “Türkiye’de Kavala davasında yaşanmakta olanlar senin hükümlerinle uyumlu mu” diye sordu. AİHM tavrını yinelerse Bakanlar Komitesi Türkiye’ye kararı yerine getirme talimatında bulunacak. Özetlemem gerekirse, evet, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile tamamen görüş birliği içindeyim. Kurallara tabi olmak zorundayız. Biz hukukun üstünlüğü üzerine kurulu bir teşkilatız. Üye devletlerimiz de hukukun üstünlüğü üzerine kurulu toplumlar olma yükümlülüğü altına girmiştir. Yabancı bir hukuk değil, altında imzası olduğundan Mukavele Türk hukuku bakımından da bağlayıcıdır. Yani Mukaveleye taraf olmak Türkiye’yi AİHM kararlarına tabi olmaya mecbur kılmaktadır. Cumhurbaşkanı Erdoğan haklıdır. Bu nedenle Türkiye’nin kendi yükümlülüklerine sadık kalmasını sağlamasını isterdim. Hukuka, hukukun üstünlüğüne, mahkeme kararlarına ve bilhassa de AİHM kararlarına tabi olunmalıdır. Tüm bunları Cumhurbaşkanı Erdoğan’a açıklamama gerek yok. Kendisi de çok iyi biliyor. İyi bir parlamenterdi. Başbakan olduğunda çoğumuza parmak ısırttı. Yıllar önce ben de şahsen kendisini tebrik ettim. Muhafazakâr bir siyasetçi olarak hayli ilerici işler başardı. Şu Anda Türkiye birçok mevzuda yanlış yolda. Cumhurbaşkanı da bunu biliyorfakat bunları değiştirme gücü var. Cüretine seslenmek istiyorum: “bu uluslararası Avrupa Kurulu ailesinin bir kesimi olmak istiyorsak, AİHM’nin Osman Kavala kararı yükümlülüklerimize sadık kalmalıyız” demeli.

AİHM’nin Osman Kavala kararının uygulanmaması ne sonuçlar doğurur?

Bu sorunun karşılığı Kontratta yazılı. AİHM kararlarını yerine getirmekle mükellefsiniz. Avrupa Kurulu’nun özü budur. Kontrata bu temelle taraf olursunuz. Mukaveleye taraf oluyoruzfakat sonuçlarını sevmiyoruz, uygulamayacağız diyemezsiniz. Türkiye Cumhurbaşkanı bunu çok iyi biliyor. Kendisinin geçmişte burada (AKPM) yaptığı konuşmalara bakmanız kâfi. İlk yaptığı konuşmayı hatırlıyorum. Cezaevi hücresini ziyaretçi olarak değil de içinde yatmış bir kişi olarak tanıdığı için insan haklarının ne ifade ettiğini çok iyi bildiğini söylemişti. Yani hukukî olmayan temellerle insanların mahpusa atılmamaları gerektiğinin ehemmiyetini biliyor. Sevelim yahut sevmeyelim AİHM Sayın Kavala’nın mahpusta bulunmaması ve uzun süre önce serbest bırakılmış olması gerektiğine hükmetti, o denli olduğunu söylemeye de devam ediyor. Kontrat gereği böyledir. Elbette Bakanlar Komitesi karar verecektir. Komite AİHM kararının uygulanıp uygulanmadığına bakacaktır. Yükümlülüklerinize uymuyorsanız kendinizi çerçeve dışına çıkarıyorsunuz demektir. Lakin tekrar söylüyorum, kimse Türkiye’yi Kontrat dışında görmek istemiyor. Türkiye’nin kendi vatandaşlarının da Kontrat dışına çıkmak istediklerini hiç sanmıyorum. Mukavele kendilerine çok önemli bir muhafaza sağlamıştır. Cumhurbaşkanının kendisi bunun şuurundadır. Bundan Ötürü soru benim için “karar uygulanmazsa ne olur” değil, “AİHM kararı nasıl uygulanmalı” olmalıdır. Nasıl yapılacağı çoğu zaman tartışılabilir. Kimi zaman hareket marjı olabilir. AİHM “Hapiste olmamalıydı, çabucak serbest bırakılmalı” diyorsa fazla hareket marjınız kalmamış demektir. Türkiye’nin doğru yola gelmesini ümit ediyorum.

Bakanlar Komitesi önündeki süreç Ukrayna’daki savaştan etkilenebilir mi?

Bakanlar Komitesi Mukavelenin bekçisidir. Ukrayna’da savaş var diye Mukavelenin aşikâre ihlaline göz yummak tamamen kusurlu bir mesaj olur. Tam bilakis Avrupa’da hukukun üstünlüğünün işlediğini göstermeliyiz. Rusya’yı bu nedenle Avrupa Kurulu’ndan dışladık. Ukrayna’daki savaş topraklarımızda hukukun üstünlüğüne ve Mukavelenin bağlayıcı kurallarına tabi olduğumuzu göstermek için kullanılmalı.

Kavala kararı sürecinde Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi’nin (AKPM) rolü ne olacak ya da olabilir?

Direkt bir rolümüz yok. Direkt rolü olanlar Türkiye’deki makamlar ve AİHM kararlarının uygulanışını denetleyen Bakanlar Komitesidir. Lakin, Sayın Kavala hakkındaki müebbet hapis cezası hakkında neredeyse tüm AKPM’nin duruşunu yansıtan bir açıklamada bulundum. Mevzu bu hafta Avrupa Kurulu Genel Sekreteri ve Avrupa Kurulu İnsan Hakları Komiseri tarafından da AKPM genel kurulunda gündeme taşındı. Biz Avrupa’nın her yanından ve her görüşünden parlamenterleri bir araya getiriyoruz ve Türk makamlarına “Kararı yerine getirin zira bu sizin yükümlülüğünüz” diyoruz. Sevin yahut sevmeyin yerine getirin diyoruz. İnsan hayatta birtakım şeyleri sevmeyebilir. ama bu bu türlü değil. Kararı yerine getirmezseniz prestijiniz sarsılır. Prestijinin sarsılmasının Türkiye’nin çıkarına olduğunu sanmıyorum.

AKPM 24-25 Mayıs günleri Ankara’da yapmayı planladığı bir toplantıyı ileri bir tarihe erteledi. Bu karar Kavala hakkındaki cezaya tepki mi?

Bu karar AKPM Kontrol Komitesi tarafından alındı, şahsım tarafından alınmış bir karar değil. Kontrol Kurulu büyük bir çoğunlukla mevcut şartlarda toplantının Ankara’da yapılmamasının daha uygun olacağını ve Paris’e alınmasını kararlaştırdı. Türkiye Paris’te de konuşulacak elbette. AKPM’nin Türkiye raportörleri de AİHM kararlarına uyma yükümlülüğünü hatırlatarak vazifelerini sürdürecekler.