Türkiye’nin Suriye politikası gaz akışını riske atar mı?

Pelin Ülker
Rusya’nın Ukrayna’ya doğal gaz akışını durdurması Türkiye’yi nasıl tesirler? Türkiye’nin Suriye siyaseti enerji sevkiyatında risk yaratır mı? Rusya’nın Avrupa’ya Ukrayna üzerinden geçen boru sınırlarıyla sağlanan doğal gaz akışını yeni yıl itibariyle sonlandırılmasıyla enerji tedariği tartışmaları yeniden gündemde. Rusya, 2024’ün son günlerinde Ukrayna’yı işgali öncesinde iki ülke arasında imzalanan transit taşıma kontratının müddetini uzatmayacağını açıklamış ve Avrupa’ya Ukrayna üzerinden gaz sevkiyatının durmasıyla Türkiye’nin TürkAkım boru sınırıyla tek geçiş güzergahı olarak ön plana çıkacağı iddiaları ortaya atılmıştı. Ancak DW Türkçe’ye konuşan enerji uzmanlarına göre TürkAkım boru sınırının Ukrayna’dan kesilen gazı teknik olarak ikame etmesi kolay değil. Bu nedenle Ukrayna’nın denklemden çıkmasının bu manada Türkiye’yi etkilemesine pek ihtimal verilmiyor. Ancak spot piyasada doğal gaz fiyatlarındaki yaşanacak mümkün artışlar Türkiye’ye negatif yansıyabilir. Ayrıyeten uzmanlar, Türkiye’nin Suriye siyasetinin doğal gaz satın aldığı Rusya ve İran’da rahatsızlık yarattığına dikkat çekiyor.

Avrupa piyasasına AKP endeksledi
Necdet Pamir, Türkiye’nin geçtiğimiz periyotta yaptığı değişikliklerle Rusya’dan iki hattan aldığı gazla ilgili fiyat formülünü petrol ürünlerine endeksli halden yüklü olarak TTF endeksli hale getirdiğine dikkat çekiyor. TTF, Hollanda merkezli bir sanal doğal gaz ticaret noktası. Pamir, “Yani Avrupa’daki spot piyasa gaz fiyatına endeksli. Bundan Ötürü TTF’deki artış, Türkiye’nin Mavi Akım’dan ve TürkAkım’dan aldığı gazın fiyatını yukarı doğru çeker. Zira kontratımız yüzde 70 TTF, yüzde 30 petrol ürünlerine endeksli bir hale getirildi. Bundan Ötürü biz Rus gazını görece pahalı almaya başladık” diyor. Sert bir kış beklendiğine dikkat çeken Pamir, fiyatların kısa vadede yukarı taraflı seyretmesini bekliyor. Pamir, uluslararası siyasi gelişmelerin enerji pazarına yansımalarına da dikkat çekiyor. Pamir’e göre Trump’ın işbaşına geçmesiyle mevcut çatışmaların durması halinde Kuzey Akım 1 ve 2 yeniden işlerlik kazanabilir ve fiyatlar orta ve uzun vadede kademeli olarak düşebilir. Pamir, Avrupa’da Amerikancı siyasetlere sıcak bakmayan yeni yapıların iktidara gelmesi halinde de Rusya ile Avrupa bağlantılarının düzelmesini kuvvetle olası görüyor.

“Suriye siyaseti Türkiye’nin lehine değil”
Türkiye açısından ise güçte Rusya’ya bağımlılık halihazırda bir sorun olarak görülüyor. Necdet Pamir, Türkiye’nin Rusya’ya çok önemli bir doğal gaz borcu olduğunu, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bu borcu iktidarın lehine ertelediğini söylüyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 4 Eylül 2023 tarihinde Soçi’de
Son devirde Türkiye’nin Suriye’de yürüttüğü siyasetin Rusya ve doğal gaz alınan diğer ülke olan İrantarafından olumlu karşılanmadığını belirten Pamir, uyarıyor: “Şu anki bilhassa Suriye’deki siyaseti nedeniyle Türkiye’deki iktidarın iktidarın gidişatı, pek hayra alamet değil. Türkiye bir istikrar siyaseti izlediğini yansıtmaya çalışıyor. Fakat Türkiye’nin Ortadoğu siyaseti, bilhassa Suriye siyaseti Türkiye’nin lehine değil. Enerji jeopolitiğini de olumsuz etkiliyor.”

TürkAkım’ın ehemmiyeti arttı mı?
Avrupa’da şu an doğal gaz tedariği konusunda ise bir kriz beklentisi yok. Soğuk hava durumu bundan ötürü talep artışına paralel fiyatların artabileceği yahut fiyatlarda son günlerde olduğui spekülatif artışlar görülebileceği belirtiliyor. Türkiye ile Rusya arasında imzalanan anlaşma çerçevesinde Ocak 2020’de devreye giren TürkAkım projesi, her biri yıllık 15,75 milyar metreküp kapasiteye sahip iki hattan oluşuyor. Enerji uzmanı Necdet Pamir, TürkAkım’ın aslında hem Türkiye’ye hem de Avrupa’nın doğusundaki birtakım ülkelere gaz sağlamak üzere gerçekleştirilen bir proje olduğuna dikkat çekiyor. Ukrayna üzerinden taşınan Rus gazının yıllık ölçüsünün 1990’ların ortasında 141 milyar metreküpken 2021’de 42 milyar metreküpe düştüğünü belirten Pamir, Kuzey Akım 1 ve 2, TürkAkım, Mavi Akım boru sınırlarının Ukrayna’nın kıymetini esasen azalttığını vurguluyor. Son periyotta Avrupa’ya Ukrayna üzerinden taşınan Rus gazının 10-15 milyar metreküp civarında olduğunu ifade eden Pamir, bu kapasitenin geçeceği sınırın mutabakatının da 31 Aralık 2024’te sona erdiğini aktarıyor. “Rusya’nın Ukrayna üstünden sevk ettiği gaz sıfırlandı. Türkiye’nin ehemmiyeti arttı” tartışmalarını gereksiz gören Pamir, “TürkAkım çizgisinin esasen kapasitesi belli. O da Doğu Avrupa’daki, Balkanlar’daki ülkelere gidiyor esasen. Bu türlü bir şey olabilmesi için yeni bir boru çizgisinin inşası lazım. Ve Avrupa Birliği’nin mevcut yönetiminin Rus gazına yeşil ışık yakması lazım” diye ekliyor.

Fiyatlar yükselecek mi? 
Fiyatlar açısından ise Pamir, 10-15 milyar metreküplük kesintinin piyasaları çok fazla etkileyecek bir miktar olmadığını, diğer yandan mevcut durumun esasen kötü olduğunu ifade ederek “Fiyatlar bu nedenle biraz da ruhsal olarak arttı. Spekülasyonlar nedeniyle arttı. Bu tabii ki Türkiye’yi etkiler” diyor. Türkiye’de doğal gaz faturası, farklı anlaşmalara dayanan farklı formüllere göre fiyatlandırılıyor. Doğal gaz ithalatı Rusya, İran ve Azerbaycan’dan beş boru hattı ile ikili muahedeler kapsamında gerçekleştirilirken sıvılaştırılmış gaz (LNG) ithalatı spot piyasadan yapılıyor. Uzun vadeli ithalat muahedeleri, uzun yıllardır petrol ürünlerine endeksli fiyat formülleri ile oluşan fiyat ve şartlarla satın alınırken spot piyasadaki alımlar, uluslararası piyasalarda alım yapılan tarihlerdeki vadeli piyasa (Hollanda TTF, Henry Hub) fiyatları üzerinden yapılıyor.

“Türkiye’yi direkt etkilemez”
DW Türkçe’ye konuşan BOTAŞ Gaz Alımı Eski Daire Başkanı Ali Arif Aktürk de Avrupa’ya Ukrayna üzerinden gaz sevkiyatının durmasının Türkiye’yi direkt etkileyeceğini düşünmüyor.

BOTAŞ Dörtyol Enerji Terminali
Çünkü TürkAkım’daki kapasite tümüyle dolu. Ruslar bu hat üzerinden tüm kapasiteyi kullanıyorlar” diyen Aktürk, “Ukrayna’dan şimdi kesilen yıllık 14 buçuk milyar metreküp civarında. Bu miktarı Türkiye üzerinden ek olarak ikame etme şansı teknik olarak yok. Bundan Ötürü Türkiye üzerinden Avrupa’ya ek gaz gidemez. Hem TürkAkımı’nda yok, hem Bulgaristan ve öte tarafta bu türlü bir kapasite yok” sözlerini kullanıyor. Sevkiyatın durmasının Türkiye’ye ve Avrupa’ya fiyatlar üzerinden bir tesiri olduğunu dile getiren Aktürk, “TTF fiyatları bu nedenle 15 günde yüzde 34 arttı. Fiyat 16 Aralık’ta 38 euroydu. Şu Anda 50 euroları yakaladı. Türkiye de spot alıyor, spot LNG alıyor. Bundan Ötürü Türkiye’nin alım fiyatlarını da bilhassa spot bazda artırdı” diye konuşuyor. Ali Arif Aktürk, yeniden de fiyatların 50-55 euroların üzerine çıkmasını beklemiyor. Avrupa’daki yeraltı depolarındaki düzeyin fiyatları belirleyeceğini belirten Aktürk’ün verdiği bilgiye göre Avrupa’da doğal gaz stoku Kasım başında yüzde 95’lerdeyken şimdi yaklaşık yüzde 75’ler civarında. Aktürk, “Eğer kış kaideleri tekrar çetin geçmeye devam ederse Şubat ayının sonları ya da Mart başında ek talep doğacak. Bu da fiyatları yeniden bir miktar yukarı çekebilir” diye ekliyor.