Suriye’deki anlaşma Kürtler arasında “zafer mi teslimiyet mi” tartışması başlattı: ABD görüşmelerin her aşamasını yönetti

Suriye Süreksiz Cumhurbaşkanı Ahmet el Şara ile DSG Genel Komutanı Mazlum Abdi’nin DSG’nin Suriye ordusuna entegrasyonu konusunda 8 unsurdan oluşan muahedeyi imzalamaları Kürtler arasındaki tartışmaları alevlendirdi.

Anlaşmayı “Zafer” olarak yorumlayanlar kutlamalara katılırken, yansılarını sesli dile getirenler, DSG’yi, Şam idaresine teslim olmakla suçladı. Mutabakatta Suriye Demokratik Güçleri’nin (DSG) askeri gücü YPG’nin, Suriye ordusunun bir kesimi olarak fliyet göstereceği belirtiliyor. Buna karşın YPG’nin varlığını koruyacağı ve bölgede fliyetine devam edeceği ifade edildi. Kürt tarafı, mutabakatın nedenlerinden biri olarak TSK’nın Kuzeydoğu Suriye’ye yönelik mümkün operasyonlarının durdurulmasını gösterdi.

Şam-DSG görüşmelerinin her kademesi ABD tarafından yönetildi. Mazlum Abdi, önce ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Kurilla ile görüştü, daha sonra ABD helikopteri ile Şam’a giderek 8 unsurdan oluşan muahedeyi imzaladı. Yapılan muahedeyi yorumlayan SDG Medya Merkezi Yöneticisi Ferhat Şami, imzalanan metnin bir ön anlaşma olduğuna dikkat çekerek, maddeler üzerinde görüşmelere devam edileceğini, ilk etapta sınır sınırının Şam idaresine bırakılabileceğini açıkladı.

Şara ile Abdi arasında entegrasyon mutabakatının Suriye’de son periyottaki çatışmalardan sonra imzalanması dikkati çekti. Şara ve Abdi arasında imzalar atılırken Kuzeydoğu Suriye’de Suriye Milli Ordusu (SMO) ile IŞİD’in SDG’ye yönelik taarruzlarının devam ediyor olduğu da ifade edildi.

Uygulama yıl sonuna kadar tamamlanacak

Suriye Cumhurbaşkanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre anlaşma, Suriye’nin toprak bütünlüğünü vurgularken, çatışmaların sonlandırılması ve mültecilerin geri dönüşü kritik maddeler içeriyor. Muahedenin, bilhassa Türkiye ile ilişkiler ve ABD’nin iştiraki açısından, kuzeydoğu Suriye’deki dinamikleri değiştirmesi olası görünüyor. Mutabakatın uygulanmasının özel komiteler tarafından denetlenmesi ve 2025 yılı sonuna kadar tamamlanması öngörülüyor.

Suriye’deki Kürtler’e yönelik kimi kaynaklarda anlaşma şöyle yorumlandı:

-TSK takviyeli SMO güçleri tarafından alınan Kürt kenti Afrin’in yanı sıra Resulayn ve Telabyad dahil yerinden edilen bütün Kürtler topraklarına dönecek. Kürtlerin kontrolündeki bölgeden göç eden Araplar ise kendi meskenlerine dönebilecek.

– SDG, Suriye ordusunun bütün güvenlik ünitelerinde yer alacak. Bir yıl içinde SDG’ninSuriye ordusuna entegrasyonu sağlanacak.

– Din, lisan, cins ayrımı yapılmadan herkes vatandaşlık haklarından yararlanacak. Bütün kesitler ülke idaresinde temsil edilebilecek, her şeyden kıymetlisi Kürtlerin varlığı anayasada tanınmış olacak.

-Sınır kapıları ile doğal kaynaklar merkezi hükümete devredilecek. Gelir kaynaklarından Kürtler de adil bir biçimde yararlanacak.

Kürtler idarede ana aktör olabilir

Bu kapsamda muahedenin son bir anlaşma olmadığına vurgu yapılırken, bir yıl içinde geçiş hükümeti kurulması sonrası uygulamalarda değişikliğe gidilmesine kesin gözüyle bakılıyor. Bu geçiş sürecinde Kürtlerin idarede güçlü bir ana aktör olarak yer almasının kuvvetliihtimal olacağı konuşuluyor. Bir yıl içinde kalıcı bir hükümetin kurulması ile mutabakatın yenilenmesi mümkün olacak.

Şam yönetimi ile anlaşmak için 27 Aralık’tan bu yana ağır bir diplomasi yürüten SDG’ninAleviler, Dürziler, Hıristiyanlar ve çok sayıda Arap aşireti ile görüşerek toplantılar yaptığına vurgu yapıldı.  Diplomatik olarak bunun manası, “yapılan mutabakatın güçlü, yerel destekleri oluşturulmuştur” münasebeti ile ifade ediliyor.

Kurilla faktörü

ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) General Michael Erik Kurilla’nın son devirlerde mesaisini Kuzeydoğu Suriye’de geçirdiği ve mutabakatın çerçevesini Kürt tarafı ile birlikte hazırladığı ileri sürüldü. Kurilla’nın Kuzeydoğu Suriye’de olması, muahedenin ABD’nin kontrol ve onayı ile gerçekleştiğinin işareti olarak yorumlandı.

Anlaşmanın ayrıntılarında neler var?

Kürt medyasına yansıyan tezlere göre, mutabakatın ayrıntılarına ilişkin şu bilgilere yer verildi:

– “SDG, Suriye Ordusu’na tek blok konseptinde değil 2. Ordu olarak katılacak. Bu ordu içinde 3 kolordu + 1 Tümen bulunacak. SDG’nin bölgede oluşturduğu defacto kantonlara yönelik özel olarak kamu tertibi sağlanacak. Öbür bir deyişle, SDG polisi, ordunun bir modülü olarak değil resmi bölgesel polis olarak görev alacak. Bölgede görev yapan polis kuvvetinin tamamı Şam yönetimi tarafından yasal kamu güvenlik vazifelisi olarak kabul edilecek ve Şam idaresinin kontrolünde olacak” 

– “Petrol ve doğalgaz gibi yeraltı kaynakları paylaşılacak. Binlerce IŞİD’linin tutulduğu Kuzey ve Doğu Suriye’deki hapishaneler Yeni Suriye Ordusu ile ortak denetim edilecek. Süreci izlemek ve denetim etmek için ortak bir komite kurulacak. SDG ağır silahlarından hiçbirini teslim etmeyecek ve istihbarat bilgileri Yeni Suriye Ordusu istihbaratı örgütü ile ortak paylaşılacak”

Anlaşmanın garantörlerinin ABD’nin yanısıra İngiltere, Almanya ve Fransa ülkelerden oluştuğu, bu kapsamda muahedeyi imzalaması için Mazlum Abdi’yi ABD’li yetkililerin Chinook helikopteriyle Şam’a götürdüğü bildirildi.

Anlaşmada olmaması karşın ilerde kurulacak hükümette Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Dışişleri Bakanlığı, Savunma Bakanlığı’nın Kürtlere verilebileceği yorumları yapılıyor.

Şami’den dikkat çeken açıklama

Kendisine ait X Twitter hesabından açıklama yapan SDG Medya Merkezi Yöneticisi FerhadŞamî, atılan imzaları değerlendirirken mutabakatın ABD’nin tercihi ve nezareti altında yapıldığını söyledi. Varılan mutabakatın sonucunun görülmesinin yıl sonuna kadar uzayabileceğini vurgulayan Şami, şöyle konuştu:

“Bu teşebbüsümüz ABD tercihi ile olan bir şeydir. Birden derhal sonuç verecek bir durum değil. Bu yılın sonuna kadar devam edecek. Bu mevzular bir anda olacak şeyler değil. Şimdi netleşmemiş noktalar var. Bu yıl sonuna kadar lakin şekillenebilir. Petrol, cezaevleri ve gibi kurumların dahil edilmesi konusunda netlik yoktur. Bölgede şimdi kurumsal yapılar, eğitim kurumları ve gibi şeylerin bir anda devredilmesi söylediği söz edilen değil. Bunda da netlik yok. Lakin yıl sonuna kadar biçim alabilir.”

Ordu güçleri yakında hududa konuşlanabilir

Şami, Yeni Suriye ordusundan bir kuvvetin Haseki’ye ulaşmak için harekete geçtiğine yönelik bilginin gerçek olmadığını da belirterek, önümüzdeki periyotta Şam’a bağlı bir askeri gücün TSK ile SDG güçlerinin karşı karşıya gelmemesi için sınır çizgisine konuşlanabileceğini söyledi.

Görüşmelerdeki iki emel neydi?

Şami, Şam’da yapılan görüşme ve varılan anlaşma kapsamında, Tışrin ve Karakozak’ta SDG ile SMO arasında süren çatışmalara da vurgu yaparak, “Bizim için çok önemli olan neydi; uzun mühletten beri TSK Tışrin barajı ve Karakozak köprüsü etrafında saldırmaya devam ediyor. İki gün önce bölgeye büyük kuvvet sevk edildi. Halep’te Pir Maksut’ta (Halep’teki Kürt mahallesi) büyük meseleler yaşandı. Hedefimizden biri bu savaşın durması, ikincisi Afrin, Telebyad ve Resulayn halkının topraklarına geri dönmesidir. Bunlar üzerinde de görüşmeler yapıldı. Herkesin yerine dönmesi gerekiyor” diye konuştu.

“Anlaşma tüm bileşenleri kapsayacak”

Şara ile Şam’da 8 husustan oluşan muahedeyi imzaladıktan sonra X hesabından açıklama yapan Mazlum Abdi, hedeflerinin Suriyelilerin haklarını garantiye almak olduğunu söyledi, Abdi iletisinde, şu sözlere yer verdi:

“Bu hassas devirde, halkımızın adalet ve istikrar hasretlerini yansıtan bir geçiş süreci sağlamak için hep birlikte çalışıyoruz. Tüm Suriyelilerin haklarını garanti altına alan ve onların barış ve onur hasretlerini gerçekleştiren daha iyi bir gelecek inşa etmeye kararlıyız. Bu muahedeyi, tüm bileşenleri kapsayan, iyi komşuluk bağlarını teminat altına alan yeni bir Suriye’nin inşası için gerçek bir imkan olarak kıymetlendiriyoruz.”

“Şara, kota sistemini reddetti”

Anlaşmanın ayrıntılarına yönelik Suriye medyasında yayınlanan haberlerde ABD’nin rolüne dikkat çekildi. Suriye TV haberinde, “Suriye Devleti ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG) arasındaki anlaşma, Amerikan baskısıyla Mazlum Abdi tarafından sağlandı. En son anlaşma unsurları 20 Şubat’ta hazırlanmıştı. Anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin yakın gelecekte Suriye’den birliklerini çekme niyetine dair Suriye’deki Amerikan askeri başkanlarından gelen işaretlerin akabinde gerçekleşti. Mazlum Abdi, Amerikan uçağıyla Şam’a ulaştı ve sıcak bir karşılama ile ağırlandı. Görüşmeler sırasında Başkan Ahmed Şara, kota sistemini reddetti ve Suriye Devleti’nin Suriyeli Kürtlerin dilsel ve kültürel haklarını anayasada garanti altına alma konusunu açıklıkla vurguladı” ifadelerine yer verdi.

Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Danışmanı Bedran Çiya Kurd, QSD Genel Komutanı Mazlum Abdi ile Şam iktidarı başkanı Ahmed El Şara arasında dün varılan mutabakatın ayrıntılarına ilişkin dijital medya hesabından açıklama yaptı.

“Süreç kurulacak özel komiteler üzerinden devam edecek”

Defacto Özerk Yönetim Danışmanı Bedran Çiya Kurd, Şam yönetimi ile yapılan muahedeye ilişkin ayrıntıları şöyle açıkladı:

“Toplantıda, Suriye’nin kıyı kentlerinde yaşanan olaylar ve orada işlenen kabahatlerin önüne geçilmesinin değeri masaya yatırıldı. Bununla birlikte Suriye topraklarındaki her türlü saldırı ve askeri operasyonların sonlandırılması gerektiği görüşüldü. Kürt probleminin Suriye’nin ulusal bir problemi olarak ele alındığı görüşmede, ortak bir Kürt heyetinin süreksiz Suriye idaresiyle diyalog yapması ve derinlemesine görüşmeler gerçekleştirmesi kararına varıldı. Toplantıda ayrıyeten bundan sonraki sürecin kurulacak özel komiteler üzerinden devam etmesi konusunda muahedeye vardık. Diğer yandan mevcut kurumların benzer işleyişle Şam hükümeti bünyesinde işleyişine devam etmesi kararlaştırıldı. Yerel kurumların özelliklerine göre yereldeki halkın iradesi doğrultusunda işleyişlerini sürdürebilmeleri talepleri temsilcileri aracılığıyla belirlenecek. Tüm bunlarla birlikte başta Efrîn ve Serêkaniyê (Resulayn) halkı olmak üzere Suriyeli göçmen ve mültecilerin durumlarını da görüştük. Şam süreksiz idaresinin inançlı dönüşler için özel önlemler aldığı ve sonuçlarının ilgililerle daha sonra paylaşılacağı belirtildi. Görüşmedeki tartışmalar ışığında, Suriyeliler arasında, herhangi bir dış müdahaleden uzak ulusal bir muahedeye varılmış oldu. Bu anlaşma kapsamlı bir diyaloga giriş ve siyasi sürece daha geniş katılım için bir başlangıç olacak. Kuzey ve Doğu Suriye’nin tüm bileşenlerinin bu ulusal sürece iştirakini ve temsilini sağlama ihtiyacı da görüşmede vurgulandı.”

“İsrail’in yardımını kaybedebilir”

Anlaşmanın unsurları Kürtler arasında büyük tartışma yarattı. Anlaşma ile Kürtlerin Suriye’de özerkliğe bir adım yaklaştığı yorumlarını eleştiren birtakım gruplar, Kürtlerin, ABD ve Türkiye’nin baskısı ile uluslararası alanda yasallığı tartışılan Şam idaresine teslim olduğu tezini seslendirdi.

Eleştiriler arasında, “Mazlum Abdi liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri (SDG), Hayat Tahrir el-Şam’ı (HTŞ) Suriye’nin legal yönetim otoritesi olarak resmen tanıdı. Bir kere daha ABD idaresine güvenen Kürt liderliği, İsrail’in yardımını kaybetmek de dahil olmak üzere çok önemli sonuçlarla karşı karşıya kalabilir. Buna karşılık, İsrail’in yardımını Suriye’deki Dürzi ve Alevi topluluklarına kaydırması muhtemeldir” görüşü dikkat çekti.