Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın “Şehitlik” sınavı

Anayasa Mahkemesi, 30 yıl önce sivil araçla operasyona giderken ölen P. Uzm. Çvş. Mustafa İlter’in ailesine “Şehitlik” evrakı verilmesini reddeden Kara Kuvvetleri Komutanlığı Şehit ve Gazi İşlem Şube Müdürlüğü sürecinin iptali için idari yargıda açılan davada, gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Kararda, yargıdan, İlter’in murislerinin görev malulü sayılmasına ilişkin davada aldıkları kararla mevtin kamu görevi ile kontaklı olduğunu ispat ettikleri halde, “Şehitlik” dokümanı verilmesi talebinin neden reddedildiğini açıklaması istendi.

Dava konusu olay, 19 Haziran 1995 tarihinde meydana geldi. Operasyon icra eden 25’inci Mknz. P. Tug. 1’inci Mknz. P. Tb. Çalışanını bütünleme çalışanı olarak Göle’den Iğdır’a gönderdi. İşçi 2 sivil minibüs ve 1 sivil taksi ile Göle’den ayrıldı. Göle-Kars yolunda sivil taksiye öteki bir sivil kamyon çarptı. Çarpışma sonucu taksideki işçiden P. Uzm. Çvş. Mustafa İlter hayatını kaybetti. İlter’in murisi Saime İlter, eşinin şehit sayılması gerektiğinden bahisle şehitlik evrakı verilmesi talebiyle Kara Kuvvetleri Komutanlığı Şehit ve Gazi İşlem Şube Müdürlüğüne (İdare) başvurdu. Lakin yönetim bu talebi reddedince İlter de yönetim mahkemesinde sürecin iptalini istedi. Dilekçede, uzman çavuş İlter’in murislerinin görev malulü olduğunun kabul edildiği, buna karşın şehitlik taleplerinin reddedildiği belirtildi. 

”Harpte, iç güvenlikte vefat etmediği anlaşılmıştır”

Ankara 7. Yönetim Mahkemesi, 13 Şubat 2020 tarihinde davayı reddetti. Ret münasebetinde, şöyle denildi:

“Dava konusu olay değerlendirildiğinde; ‘şehitlik’ kavramı ile ilgili direkt bir tanımlamanın olmadığı, bunun yanında davacının eşi P. Uzm. Çvş. [M.İ.nin] vefatı ile neticelenen olayın, şehit sayılmayı gerektiren hallerden olan harp, iç güvenlik, eğitim, atış, tatbikat, hareket, kaçakçılığın men ve takibi sorumluluklar esnasında ya da doğal afet sebebi benzeri kaideler altında ya da bu görev ve kuralların sebep ve etkisi ile meydana gelmediği anlaşıldığından, bu kapsamda şehitlik dokümanı verilmesi maksadıyla yapılan müracaatın reddine ilişkin 22/02/2019 tarih ve 42530 sayılı Kara Kuvvetleri Komutanlığı Şehit ve Gazi İşlem Şube Müdürlüğü sürecinde hukuka terslik görülmemiştir.”

”Kazaya sebebiyet veren aracın sivil olması kamu sorumluluğunu etkilemez”

Mustafa İlter’in eşi, bu kararı istinafa taşıdı. İstinaf dilekçesinde, kazaya sebebiyet veren aracın ya da bireylerin sivil nitelikte olmasının murislerinin asker ve kamu vazifelisi olmasını etkilemediği, mevtin nihayeti itibarıyla bir kamu vazifesinin ifası sırasında gerçekleştiği, olay gününde murislerinin şahsî işi için hareket etmeyip kamu sorumluluğunu ifa kapsamında hareket ettiği, buna karşın bu konuların değerlendirilmediğini öne sürüldü. Ankara Bölge Yönetim Mahkemesi, 10. İdari Dava Dairesi (Dava Dairesi) 11/11/2020 tarihinde istinaf müracaatının reddine karar verdi.

Anayasa Mahkemesi’nden ihlal kararı çıktı

Mustafa İlter’in eşi Saime İter, 18 Ocak 2021 tarihinde Anayasa Mahkemesi’ne ferdî müracaat yaptı. Yüksek Mahkeme, İlter’in adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Kararda, şu sözler yer aldı:

“Somut olayda, sorunun özünün vefatın bir kamu vazifesinin ifası sırasında ya da kamu görevi ile kontaklı olup olmadığı konusunun belirlenmesinin temel sorun olduğu konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Müracaatçı Saime İlter’in eşi, piyade uzman çavuş olarak görev yaparken yeniden görevi kapsamında Iğdır’da bulunan iç güvenlik harekatını icra eden askeri birliğe katılmak üzere çıktığı yolda gerçekleşen trafik kazası sonucunda vefat etmiştir. Askeri sorumluluğunu icra etmek amacıyla yeniden askeri komutanlık bünyesinde yola çıktığı ve kendisinden kaynaklanmayan bir sebeple gerçekleşen olay nedeniyle vefat ettiği anlaşılan ve aynı vakitte görev malulü kabul edilen müracaatçının murisi hakkında şehitlik evrakı verilmemesi sürecinin iptali için açılan davada mahkemenin bu bağlamda oluşturduğu münasebetinin makul ve kâfi olmadığı anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan müracaatçı, ayrıyeten görev malulü sayılmasına ilişkin olarak açılan davada verilen karar ile mevtin kamu görevi ile irtibatlı olduğunun yargı mercilerince kabul edildiği hâlde, murislerinin şehit sayılmasına ilişkin taleplerinin ise hukuk dışı olarak reddedildiğini ileri sürmüştür. Müracaatçının iddia ettiği bu iddia da uyuşmazlığın temelini etkileyecek niteliktedir.

Bu prestijle müracaatçının iddia ettiği ve uyuşmazlığın sonucuna tesirli olabilecek nitelikteki argümanlarıyla ilgili yargısal mercilerce herhangi bir değerlendirmede bulunulmadığı, ayrıyeten kararlarda ilgili ve kâfi bir münasebete yer verilmediği görüldüğünden yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde müracaatçının gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan münasebetlerle müracaatçının Anayasa’nın 36. unsurunda garanti altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.”