Putin’in Ukrayna savaşından bir çıkış yolu var mı?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın 44 milyonluk nüfuslu, demokratik bir ülke olan Ukrayna’yı işgali ve beraberinde Avrupa’daki …

Dünya

17.03.2022 22:00

A⁺

A^-

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın 44 milyonluk nüfuslu, demokratik bir ülke olan Ukrayna’yı işgali ve beraberinde Avrupa’daki istikrarı bozmasının sebebi olarak Ukrayna’nın Batı’ya yaklaştığı ve bunun Rusya için bir tehdit olduğunu gösteriyor. Putin, Rusya’nın bu kurallarda “güvenli bir formda var olfakatyacağı ve gelişemeyeceğini” savunuyor. Fakat Ukrayna’da haftalardır süren bombardıman, binlerce kişinin mevti ve milyonlarcasının ülkeyi terk etmesinin akabinde tıpkı soru değerini koruyor: Putin ne istiyor ve bu savaştan bir çıkış yolu var mı?

Putin ne istiyor?
Rusya Dış İstihbarat Başkanı Sergey Naryişkin, durumun Rusya açısından hassasiyetini, “Ülkenin geleceği ve dünyadaki pozisyonu kelam konusu” diyerek anlatıyor. Putin’in Rusya işgalinin başlangıcında süratle kazanılacağını varsaydığı ve “özel askeri operasyon” diye isimlendirdiği bir savaş için belirlediği gayeler, bugün biraz daha hafifletilmiş üzere görünüyor. Fakat net olan şu ki, Putin bunu Rus tarihinde çok değerli bir an olarak görüyor. Rus önderin birinci fakatcı Ukrayna’yı ele geçirmek, hükümetini devirmek ve Batılı savunma ittifakı NATO’ya katılma isteğini tfakatmen sona erdirmekti. Putin Rus halkına gayesinin “Ukrayna’yı askerden ve Nazilerden arındırmak ve Ukrayna hükümetinin sekiz yıl boyunca zorbalık ve soykırımına maruz kalan insanları korumak” olduğunu söyledi. “Ukrayna topraklarını işgal etmeyi planlamıyoruz. Kimseye zorla hiçbir şey dayatma niyetinde değiliz” diye ısrar etti. Fakat Naziler ve soykırım tezleri gerçek dışıydı. Rusya, işgali sırasında düzinelerce kasaba ve kente zalimce güç uyguladı. Buna karşılık işgal Ukraynalıları birleştirdi. Bombardıman devam ediyor – fakat barış görüşmelerinden gelen son haberler, Rusya’nın artık hükümeti devirmek istemediğini ve bunun yerine tarafsız bir Ukrayna’yı hedeflediğini gösteriyor. BBC

Putin neden tarafsız bir Ukrayna istiyor?
Ukrayna, 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle bağımsız bir ülke statüsünü elde etti ve yavaş yavaş Batıya, yani AB’ye ve NATO’ya yönelmeye başladı. Putin ise SSCB’nin çöküşünü “Rusya’nın parçalanması” olarak nitelendirerek bu süreci bilakis çevirmeyi hedefledi. Putin Rusların ve Ukraynalıların tıpkı soydan geldiğini söylüyor ve Ukrayna tarihini yok sayarak, “Hiçbir zfakatn nitekim devlet olma geleneğine sahip olmadığını” öne sürüyor. 2013 yılında Putin, Ukrayna’nın Rusya yanlısı Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’e AB ile özgür ticaret ve siyasi iştirak muahedesi imzalfakatması için baskı kurdu. Ukrayna halkı bu karara karşı büyük çaplı protesto şovları düzenledi ve Ukraynalı önder Şubat 2014’te sorumluluki bırakmak zorunda kaldı. Rusya ise 2014’te buna cevaben Ukrayna’nın güneyindeki Kırım bölgesini ilhak etti ve Ukrayna’nın doğusunda savaşan ayrılıkçıları destekledi. 2015’te kırılgan bir ateşkes yapıldı ve Minsk barış muahedesi imzalandı lakin uygulanmadı. O zfakatndan beri bölgede Ukrayna ile çıkan çatışmalarda 14 binden fazla insan hayatını kaybetti.

Putin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin çabucak öncesinde Minsk mutabakatını yok sayarak Luhansk ve Donetsk isimli iki Rusya takviyeli ayrılıkçı bölgeyi bağımsız devletler olarak resmi formda tanıdığını duyurdu. Birliklerini Ukrayna’ya gönderdiğinde ise Putin, NATO’yu Kırım bölgesinde savaş başlatmaya çalışmak ve Rusya’nın “ulusal geleceğini” tehdit etmekle suçladı.

Bu savaştan bir çıkış yolu var mı?
Ukrayna Devlet Başkanı Danışmanı Mikhailo Podolyak, Rusya’nın Ukrayna’da ilerleyemediğini ve önümüzdeki günlerde ateşkes muahedesi için adımlar atılabileceğini tabir etti. İki taraf da barış müzakerelerinin yeterli ilerlediğini belirtiyor. Podolyak, Putin’in taleplerini hafiflettiğini söylüyor. Rusya önderi, savaşın başlangıcında Ukrayna’nın Kırım’ı Rusya’nın modülü olarak kabul etmesini ve ülkenin doğusunda ayrılıkçıların denetimindeki Luhansk ve Donetsk bölgelerinin bağımsızlığını tanımasını istiyordu. Putin’in taleplerine nazaran Ukrayna’nın birebir zfakatnda NATO ve AB’ye katılmayacağını garantilemek için anayasasını değiştirmesi gerekiyordu. Kırım, Luhansk ve Donetsk bölgelerinin geleceği şimdilik belirsizliğini müdafaaya devam ediyor lakin bu bahsin iki ülke ortasındaki barış müzakerelerini geciktirmeyebileceği ve daha ileri bir tarihte tekrar gündeme alınabileceği düşünülüyor. BBC Öte yandan Rusya’nın Ukrayna’da devlet liderini sorumlulukden alıp Belarus’taki üzere bir kukla hükümet yerleştiremeyeceğini kabul etmiş üzere görünüyor.

Uzmanlar Rusya’nın taleplerini hafiflettiği, Ukrayna’nın kendi ordusu ve donanması olan fakat “askerden arındırılmış ve tarafsız” bir ülke olmasını ihtimaller ortasında tuttuğunu söylüyor. Rusya’nın çağdaş siyasetini inceleyen, R. Politik ve Carnegie Moskova Merkezi kurumlarında analist olarak çalışan Tatiana Stanovaya, “Putin çok daha hudutlu bir liste ile yetinmek zorunda kalacak üzere görünüyor” dedi. Fakat Rusya’nın âlâ niyetle hareket etmediğini düşünenler var. Fransa Dışişleri Bakanı, Moskova’nın barış müzakerelerinden önce ateşkes ilan etmesinin yanlışsız olacağını söz ediyor, silah zoruyla bir mutabakata varılfakatyacağını düşünüyor.

Ukrayna’nın talepleri nedir?
Ukrayna Devlet Başkanı Danışmanı, Ukrayna’nın derhal ateşkes istediği ve Rus birliklerin ülkeden çekilmesini talep ettiğini söylüyor. Buna ek olarak Ukrayna, ülkeyi müdafaa altına alacak yasal bir muahedenin çizilmesini ve bir küme ülkenin mümkün hücumlara karşı ittifak olarak Ukrayna’yı savunmasını istiyor. Uzmanlara nazaran Batı ülkeleri de bu doğrultuda Rus birliklerinin Ukrayna’dan tfakatmen çekilmesini istiyor, “Dondurulmuş bir çatışmayı” kabul etmiyor. Öte yandan Ukrayna da birtakım açılardan tavrını hafifletmiş üzere görünüyor. Zelenskiy, en son açıklfakatlarında Ukrayna’nın NATO’ya hiçbir zfakatn katılfakatyacağını kabullenmek gerektiğini söyledi.

EPA Savaştan evvel Zelenskiy sık sık Ukrayna’nın doğusundakli askerleri ziyaret ederdi

Putin NATO ile mutabakata varabilecek mi?
Putin, Ukrayna ile bir muahedeye varmaya çalışıyor olabilir ancak son zfakatnlarda Batı’ya ve bilhassa NATO’ya olan nefreti iki katına çıkmış üzere görünüyor. Putin’e nazaran Batı’nın tek bir gayesi var, o da Rusya’yı bölmek ve nihayetinde yok etmek. Savaştan evvel Putin NATO’dan birtakım taleplerde bulundu. Doğuya hakikat genişlemesini durdurmasını, 1997’den sonra ittifaka üye olan ülkelerdeki birliklerini ve askeri altyapılarını çekmesini ve Rusya hudutları yakınında, yani Orta Avrupa’ya, Doğu Avrupa’ya ve Baltık ülkelerine silah konuşlandırmfakatsını istedi. Putin’e nazaran Batı, 1990’da Sovyetler Birliği’nin çöküşünden çabucak evvel NATO’nun doğuya genişlemeyeceği kelamını tutmadı. BBC Avrupa önderleri ise tarihi bir kavşakta olduğumuzu düşünüyor. Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Putin’in “Dünya görüşleri doğrultusunda Avrupa’yı ele geçirmek istediğine” inanıyor. ABD Başkanı Joe Biden Putin’i savaş hatalısı olarak tanımlıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Scholz ise Avrupa kıtasının bir dönüm noktasında olduğunu tabir ediyor.

Savaştan evvel Rusya, ABD’nin tüm nükleer silahlarının kendi topraklarının ötesine konuşlandırılmasının yasaklanmasını talep etmişti. ABD bu hususta görüşmeye açık olduğu karşılığını vermişti lakin bu noktada görüşmelerin daha fazla ilerleme ihtimali çok düşük. Tatiana Stanovaya, dünyanın yeni bir Soğuk Savaş’a ilerlendiğinden telaşlı: “Rusya’nın Batı’ya karşı çok daha askeri ve agresif bir ultimatom ile yaklaşmasına hazırlıklı olmalıyız.”

Bundan sonra Rusya’yı ne bekliyor?
Putin, Ukrayna’yı işgali akabinde Batı’nın yansısı karşısında afalladı. NATO üyelerinin birliklerini Ukrayna’ya göndermeyeceğini her zfakatn biliyordu ancak Rusya’nın iktisadını şimdiden perişan eden bu kadar yaptırımın uygulanacağını varsayım etmiyordu. AB, ABD, İngiltere ve Kanada Rusya’ya karşı birçok yaptırım kararı açıkladı: Putin ise Ukrayna ile mümkün bir barış mutabakatının bu yaptırımları sonlandırmayacağını bildiği için dikkatini Rusya’daki savaş karşılarına çevirdi. Rusya’da son 20 günde neredeyse 15 bin savaş tersi protestocusu tutuklandı ve ülkedeki birçok bağımsız haber platformu kapatıldı. Muhalefet başkanlarının de ya ülkeden kaçmak zorunda kaldığı ya da Aleksey Navalni örneğinde olduğu üzere tutuklandığı için ülkede rastgele bir siyasi muhalefet bulunmuyor. Putin’in kızgınlığı da giderek artıyor üzere görünüyor. “Rus halkı vatanseverleri hainler ve pisliklerden ayırt edebilir” diyor.