Tutankamon’un mezarının bulunmasından 100 yıl sonra keşfin bâtın kahramanlarına ışık tutuluyor

1922 yılında Hükümdarlar Vadisi’nde Mısır kralı Tutankamon’un bozulmamış mezarını ortaya çıkarılması, çağdaş tarihin en ünlü arkeolojik keşifleri arasında gösteriliyor. Bugünlerde Oxford Üniversitesi’nde keşfin 100. yılı anısına yapılan bir stant, bu keşfin ismi anılmayan kahramanlarına ışık tutuyor. Çocuk firavun Tutankamon, 3 bin yıldan uzun süre önce, 19 yaşındayken ölmüştü. Kalıntıları 1922’de İngiliz Mısırbilimci Howard Carter ve ekibi tarafından gün yüzüne çıkarıldı.

10 yıl süren hafriyat süreci sırasında tutulan notlar, çekilen fotoğraflar, planlar, çizimler farklı bir bakışı da mümkün kılıyor. Howard Carter’ı keşfin tek kahramanı olarak gösteren algıya karşılık, katkıları gözardı edilen birçok Mısırlı da bu arşiv sayesinde göz önüne geldi. Lakin yüzler orada olsa da birçok kahramanın ismi arşivde yer almıyor. Onlardan biri, Mısırlı bir model çocuk. Boynundaki ağır kolye ile mezar içinde poz verirken, çağdaş ve kadim Mısır’ı biraya getiriyor. BBC Bir öteki fotoğrafta, mezar odasına ulaşma çalışmalarından biri görülüyor. İki yetişkin erkekle, dar kısımlarda çalışabilmesi için seçilen bir çocuk o karenin merkezindeler.

İsmi keşifle tarihe geçen Howard Carter, notları arasında dört Mısırlıya teşekkür ediyor. Bunlar, Ahmed Gerigar, Gad Hasan, Hussein Abu Awad ve Hussein Ahmed Said… Lakin onları fotoğraflar arasında seçebilmek mümkün değil. Mısırbilimci Dr Daniela Rosenow, Carter’ın mezar çalışmaları sırasında 50’den fazla kişiyi işe aldığını söylüyor.

Dr Rosenow bu şahısların isimleri kaydedilmemiş olsa da, fotoğrafların, sömürgeler periyodunun “kahraman kaşif” imajını tartışmaya açtığını savunuyor: “Bu fotoğraflar sayesinde Mısırlıların çok önemli katkılarını görüyoruz ki bu da elimizde öykünün sırf bir tarafının olduğunu ortaya koyuyor” Şuurlu bir poz olduğu belli olan bu dramatik karede, Carter ve ekibi yaldızlı tapınağın kapısını açarken görülüyor. Carter eğilmiş, asistanı Arthur Callender ve ismi kaydedilmemiş bir Mısırlı üzerinden bakıyor. Bu fotoğraf, keşfin dünyada duyulmasına aracı oldu ve Carter’ı da İngiliz maceraperest olarak öne çıkardı. Burton’un tabutun dış cephesini çektiği bu fotoğraf, çocuk hükümdarın alnındaki mısır ve zeytin yapraklarına odaklanıyor.

Bu fotoğraftan kısa bir sonra, dış dünyayla temas eden bu yapraklar yok oldu. Onların varlığı sırf artık bu keskin fotoğrafla hatırlanıyor. İngiliz cerrah Douglas Derry, Tutankamon’un mumyalanmış vücuduna ilk kesiği atan isimdi.

11 Kasım 1925’teki fotoğrafta Derry’nin sağında Dr Salih Hamdi Beyefendi yer alıyor. İzleyenler arasında Fransız uzman Pierre Lacau ve Mısırlı yetkililer de var. Harry Burton/Griffith Institute, Oxford University Tutankamon’un tamamı altın maskesi, mezarda bulunan en ikonik nesnelerden biriydi.

Harry Burton/Griffith Institute, Oxford University Antik Mısır mitolojisine göre vefat ve cenaze yaradanı olan Anusbis’in heykeli de Carter tarafından çizildi. Kağıtta notlar ve ölçümler de yer alıyor. Bir illüstratörün oğlu olan Carter, sanat eğitimi almıştısonra da arkeolojiye geçiş yapmıştı. Carter, mezar odasının doğusundaki bir depoyu ‘Hazine’ olarak isimlendirmiş. Alttaki karede fotoğrafçı Burton, dramatik efekti artırmak için bâtın ışık tekniği kullanıyor.

Harry Burton/Griffith Institute, Oxford University

Tutankamon kimdi?
Çocuk kral diye de anılan Tutankamon, Antik Mısır’ın 18. hanedanındandı. Howard Carter’ın 1922’de bulduğu mezarının hiç bozulmamış olmasıyla dikkat çekmişti.

Öldüğünde yaklaşık 17 yaşında olan Tutankamon’un gerçek mevt sebebi hâlâ bir sır. Öldürülmüş ya da av sırasında aldığı bir yaradan ölmüş olabileceği düşünülüyor.