Türkiye’nin Karadeniz kıyılarına vuran can kaybı yunusların sebebi ‘Ukrayna savaşı olabilir’

Ukrayna savaşı başladığından bu yana bölgede yaşanan çatışmalar Karadeniz’deki ekosisteme de zarar veriyor.

İngiltere merkezli Guardian gazetesi, Türkiye Deniz Araştırmaları Vakfı’nın (TÜDAV) Mart ve Nisan ayında hazırladığı rapora ithafla Türkiye’nin Karadeniz kıyılarında artan yunus vefatlarına değinmiş, Ukrayna savaşının bunun sebebi olabileceğini belirtmişti.

BBC Türkçe’ye konuşan TÜDAV Başkanı ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi’nde Deniz Biyolojisi Profesörü Bayram Öztürk, Nisan ayında karaya vuran can kaybı yunus sayısının 80’i bulduğunu, bunların bir kısmının balıkçı ağlarına takıldığını söylüyor. Ölümlerin nedeni hakkında bilimsel çalışmalar devam ediyor.

Öztürk, artan yunus ölümlerinin sebebiyle ilgili “spekülasyon yaratmak istemediklerini” bilhassa belirtmekle birlikte, karaya vuran yunuslarda herhangi bir hastalığa rastlanmadığı için bunun düşük frekanslı sonarlardan kaynaklanabileceğini ifade ediyor.

Ayrıyeten savaşın bölgedeki canlılara, balıkçılığa ve bundan ötürü Karadeniz halkına tesirlerinin yanı sıra merkezi İstanbul’da bulunan Karadeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Komitesi’nin bu bahiste inisiyatif alması gerektiğini hatırlatıyor.

Tabiat Derneği Deniz Araştırmaları Koordinatörü Denizcan Sakin ise şimdiye kadar yapılan araştırmalarda genelde savaş nedeniyle yaşanan petrol sızıntılarından etkilenen deniz ömrüne, bilhassa de deniz kuşlarına değinildiğini ifade ederek karaya vuran yunus sayısındaki artışla ilgili şu açıklamada bulunuyor:

“Günümüzde Karadeniz’de yaşanan durumla ilgili karşılıklı dezenformasyon nedeniyle ne yazık ki pek fazla fikrimiz yok. Fakat askeri hareketliliğin denizde yarattığı ses kirliliğinin deniz memelilerine karşı negatif tesirinin bulunduğunu çok açık.”

Dingin, “Yunusların karaya vurma hadiselerini izleme çalışmaları ve araştırmaları son devirde ağırlaşmış durumda. Lakin bireylerin nekropsi (hayvanların vefat sebebinin belirlenmesi sürecine verilen ad) sonuçları yayımlanmadığı için kesin bir sebep söyleyemiyoruz” sözlerini ekliyor.

Yunuslar savaştan kaçarak inançlı güney kıyılara mı indi?

TÜDAV Mart ayı boyunca Batı Karadeniz kıyılarında, açık deniz tipi olan tırtak tipi yunus vefatlarında daha önce görülmemiş bir artış olduğunu rapor etmişti. Bunda Ukrayna’da Şubat ayı sonunda başlayan savaşın tesirli olduğu düşünülüyordu.

Karaya Vuran Deniz Memelileri İletişim Ağı üzerinden yunus vefatlarını tespit eden vakıf uzmanları, bilimsel inceleme sonucunda ölümlerin ağda boğulmadan kaynaklandığını belirlemişti.

Lakin geçtiğimiz yıllarda, yılın bu döneminde bir yoğunluk görülmediği için rastlantısal ağa yakalanma hadiselerinin neden arttığı araştırılmaya başlandı.

İklim tesirinin yanı sıra olağandışı gemi trafiği ile kuzeydeki ağır sualtı ve su üstü askeri faaliyetlerin, yunusların güneydeki inançlı kıyılara inmesine sebep olma ihtimali hala inceleniyor.

Prof. Dr. Öztürk, “Bilim ispat ister” diyor:

“Nisan ayında ölen yunusların bir kısmının ağa takılma nedeniyle, bir kısmınınsa nedeni bilinmeyen bir şekilde öldüğünü söyleyebilirim. Lakin hayvanlarda parazit, hastalık, iç organlarda hasar yok. Geriye kalan tek seçenek düşük frekanslı sonarlar. Yani akustik travma geçirmiş olabilirler mi diye düşünüyoruz.”

Çalışmaların sürdüğünü belirten Öztürk durumu, “Bu şekilde karaya vuran can kaybı hayvanlar bize getirilecek. Her bölgeye haber gönderdik. Toplu mevt var mı araştırıyoruz. Daha önce bu türlü bir savaş olmadığı için emin değiliz. O nedenle sebep kesinlikle bu diyerek bir spekülasyon yaratmak istemiyoruz” sözleriyle ifade ediyor.

Odessa Körfezi yunusların beslenme alanı

TÜDAV’ın araştırması, Azak Denizi, Tuna Deltası ve Odesa Körfezi’nde bulunan sulak alanların ve biyosfer rezervlerinin biyoçeşitlilik açısından kırılgan olduğunu belirtiyor:

“Onlarca askeri geminin bulunduğu, hareket yaptığı, ateş alarak yandığı, balistik füzelerin düştüğü Odessa Körfezi, Karadeniz’de kıyısal balık cinslerinin ve yunusların beslenme alanlarıdır.”

Kuşların göç yolları üzerinde bulunan bölgedeki savaş, sırf yunuslar ve deniz ekosistemini etkilemiyor. Kuşların da üreme, beslenme, yumurtlama alanları, yaşanan çatışmalar nedeniyle tehdit altında. benzer şekilde Karadeniz’de müdafaa altındaki kırmızı alg yataklarının tahrip olması tehlikesi de kaygı yaratıyor.

Ukrayna’nın güneyindeki Mariupol’ün ve savaşın devam ettiği kıyı bölgesinin tamamen muhafaza alanı olduğunu belirten Öztürk, “Bu alanlarında savaşın tabiata tesirini görüyoruz. Sulak alan buralar, korunması gerekiyor. Esasen bununla ilgili askeri gayelerle yahut daha diğer düşmanca maksatlarla etrafın değiştirilmesi tekniklerinin kullanılmasının yasaklanmasına ilişkin kontrat (ENMOD) var. o kontratta sulak alanlar yok. Şayet mukavele yenilenirse bir gün, bu ekolojik kaygıların de eklenmesi gerekir” diyor.

• Deniz mayını nedir, Türkiye’ye ulaşan mayınlarla ilgili neler biliniyor?

Vakıf, Mariupol açıklarında füzeyle vurulan ve batan gemilerden sızan petrolün ölçüsünün bilinmediğini, acil müdahale planı olup olmadığının açıklanmadığını da vurguluyor.

‘Savaş devam ederse balıkçılık yapılamayacak’

Savaşın tahıl ve ayçiçek yağı gibi besin ürünlerine olduğu kadar balıkçılığa da tesiri var.

Savaş nedeniyle Mart ayı sonunda Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü, “Görülen gerek üzerine balıkçılarımızın ve halkımızın can ve mal güvenliğinin temini için Bulgaristan sonu ile Kocaeli ili Kefken bölgesi arasındaki denizel alanda, gün batımından gün doğumuna kadar her türlü ticari ve amatör su ürünleri avcılığı, bugünden itibaren ikinci bir duyuruya kadar durdurulmuştur” şeklinde bir açıklama yaptı.

“Şu anda Türkiye’de balıkçılık yasak. Üreme dönemi olduğu için Karadeniz’de balık avlanamıyor. av yasağı olağanda Eylül’de sona erecek ve balıkçılık başlayacak. Umarım o vakte kadar savaş sona erer” diyen Öztürk, “Savaş devam ederse mayınlar nedeniyle balıkçılık yapılamayacak. Balıkçılık yapılamamasının sosyal ve ekonomik sonuçları var. 10 kilo balığın 6 kilosu Karadeniz’den yakalanıyor zira. Kıyıdaki halk balığa bağlı” sözlerini ekliyor.

• Hindistan’da 122 yılın sıcaklık rekoru kırıldı, kuraklık global buğday fiyatlarını tehdit ediyor
• Rusya süreksiz olarak kimi ülkelere tahıl ihracatını durdurdu
• Rusya’nın Ukrayna’yı işgali dünya genelinde besin fiyatlarını nasıl etkileyecek?

‘İnisiyatif alınmalı’

1994 yılında kabul edilen Bükreş Mukavelesi’nin bir gereği olarak Bulgaristan, Gürcistan, Romanya, Rusya, Türkiye ve Ukrayna’nın üyesi olduğu Karadeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Kurulu kurulmuştu.

Kurulun merkezi İstanbul’da.

Bu komitenin, savaşın tabiata tesiriyle ilgili bir inisiyatif geliştiremediğini belirten Öztürk, “Biz yalnızca data toplamaya çalışıyoruz şu anfakat savaş bittikten sonra bu dataların taraflara verilmesi lazım” diyor ve ekliyor:

“Türkiye’nin Karadeniz Çevre Programı bu bahiste çok kötü bir imtihan verdi.”

Tabiat Derneği Deniz Araştırmaları Koordinatörü Denizcan Dingin da savaşın Karadeniz’deki ekosisteme tesiriyle ilgili Türkiye’de herhangi bir inisiyatif alınmadığını belirtiyor.

Bahisle ilgili görüş talep ettiğimiz Karadeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Komitesi’nden karşılık alamadık.