Suudi Arabistan spor yatırımlarını neden durduruyor?

Suudi Arabistan’ın futboldan snowboard’a kadar birçok alana yaptığı dev yatırımlar son on yılda spor medyasının manşetlerini süsledi.

Petrol zengini ülke, kariyerlerinin son dönemindeki futbolculara astronomik ücretler teklif etti, FIFA ile güçlü ilişkiler geliştirerek 2034 Dünya Futbol Şampiyonası’na ev sahipliği yapma hakkını kazandı, bir İngiltere Premier Lig kulübünü satın aldı, golf dünyasını yeniden dizayn etti ve snooker’dan kadın tenis organizasyonlarına, güreşten başka etkinliklere kadar çok sayıda organizasyona ev sahipliği yapmaya çalıştı.

Bu büyük harcamalar, ülke ekonomisini petrolden bağımsızlaştırmayı hedefleyen “Vizyon 2030” stratejisinin güncellenmiş versiyonuyla bağlantılıydı.

Bu süreç aynı zamanda yaygın biçimde “sportswashing (spor yoluyla imaj aklama)” olarak da değerlendiriliyor. Bu kavram, bir ülkenin insan hakları ihlalleri suçlamalarından dikkati uzaklaştırmak için sporu kullanması anlamına geliyor.

Suudi Arabistan hangi sporlardan çekildi?

En dikkat çekici geri adım geçen hafta golfte yaşandı.

Suudi Kamu Yatırım Fonu’nun (PIF) işlettiği LIV Golf organizasyonu sona erdirildi. PIF tarafından yapılan açıklamada, organizasyonun uzun vadede gerektirdiği “yüksek yatırımın” artık kurumun mevcut yatırım stratejisiyle uyumlu olmadığı belirtildi.

2021 yılında kurulan LIV Golf, geleneksel PGA Tour’dan ayrılmış ve yüksek ücretlerle çok sayıda yıldız oyuncuyu kendine çekmişti.

LIV’in sona ermesiyle birlikte, bu oyuncuların yeniden PGA Tour golf organizasyonuna dönüş süreci de tartışma konusu oldu.

Dünya golf sıralamasının eski bir numarası Jon Rahm, LIV Golf’e transfer oldu ve şimdi spor kariyeri belirsiz bir gelecekle karşı karşıya Fotoğraf: PETER PARKS/AFP

Futbolda ise PIF, Suudi Pro Ligi ekiplerinden Al Hilal’deki yüzde 70 hissesini Nisan ayında sattı. Bu karar, “getirileri artırma ve sermayeyi, ülke ekonomisinde yeniden değerlendirme stratejisi” olarak açıklandı.

PIF’in İngiliz kulübü Newcastle United’ı satmaya yönelik bir girişimi ise bulunmuyor. Görünüşe göre Suudi Arabistan, 2034 Dünya Kupası öncesinde futbola yönelik bazı yatırımları sürdürmek istiyor.

MMA (Mixed Martial Arts – Karma Dövüş Sanatları) gibi diğer popüler sporlardaki yatırımlar da şimdilik daha güvenli görünüyor.

Ancak daha önce Suudi Arabistan’da düzenlenmesi planlanan bazı organizasyonlar artık burada yapılmayacak.

Snooker Saudi Arabia Masters turnuvası, 10 yıllık anlaşmanın ikinci yılında geçen hafta iptal edildi.

Kadınlar Tenis Birliği’nin (WTA) finansmanı kesildi ve sezon sonu turnuvası takvimden çıkarıldı.

Suudi Arabistan ayrıca 2035 Rugby Dünya Kupası ve 2029 Asya Kış Oyunları’na ev sahipliği yapma planlarından da vazgeçti.

Spor yatırımlarından çekilmenin gerekçeleri neler?

Bunun nedenleri hem ekonomik hem de siyasi görünüyor.

PIF Başkanı Yasir el Rumayyan, geçen hafta yaptığı açıklamada, ABD-İsrail’in İran’a yönelik savaşı sonrası Ortadoğu’daki gelişmeler ve spor yatırımlarının düşük getirileri nedeniyle PIF’in “yatırımlarını ve anlaşmalarını gözden geçirdiğini” ve “önceliklerini yeniden değerlendirdiğini” söyledi.

PIF tarafından yapılan resmî açıklamada ise şu ifadelere yer verildi:

“2026-2030 stratejisi, PIF’in hızlı büyüme ve genişleme döneminden, sürdürülebilir değer yaratımına odaklanan yeni bir aşamaya geçişini temsil ediyor. Bu süreçte yatırımların etkisini en üst düzeye çıkarmaya, verimliliği artırmaya ve en yüksek yönetişim, şeffaflık ve kurumsal mükemmeliyet standartlarını uygulamaya daha güçlü biçimde odaklanılacak.”

El Rumayyan aynı zamanda Newcastle United’ın, Suudi devlet petrol şirketi Aramco’nun ve ülkenin en büyük madencilik şirketi Ma’aden’in de yönetim kurulu başkanı.

Ayrıca Suudi Arabistan’ın fiili lideri Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın yakın dostu ve müttefiki olarak görülüyor.

Bu tür iç içe geçmiş görev ve ilişkiler, hükümetin spor yatırımları üzerindeki kontrolünü korumasını sağlıyor.

Aramco da çok sayıda büyük spor organizasyonunun sponsorları arasında yer alıyor.

Bu kadar geniş ve farklı alanlara yayılan yatırımlar, Suudi Arabistan’ın sporla ilişkisini çözümlemeyi zorlaştırıyor.

Başta bazı protesto sesleri yükselse de Newcastle taraftarları, kulübun Suudi sahiplerini zamanla kabullendi Fotoğraf: Paul Ellis/AFP/Getty Images

Suudi Arabistan’ın spor yatırımları neden tartışmalı?

İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch-HRW), diğer birçok insan hakları kuruluşu gibi bu durumu açık bir “sportswashing” örneği olarak değerlendiriyor.

HRW açıklamasında, “PIF’in yurt içinde ve yurt dışında yüksek profilli spor ve eğlence organizasyonlarına yaptığı yatırımlar, ülkenin korkunç insan hakları sicilini aklamak için kullanılıyor” ifadeleri yer aldı.

Spor dünyasında zaman zaman itirazlar yükselse de Suudi sermayesi çoğu spor dalında oldukça rahat hareket edebildi.

Özellikle futbolda Suudi Arabistan, uluslararası yönetim organı FIFA ile yakın ilişkiler geliştirmek zorunda kaldı.

Maddi sıkıntı yaşayan diğer spor dalları ise Suudi finansmanının cazibesine direnmekte zorlandı.

Eleştirmenler, zaman zaman bunun birçok spor organizasyonunu kırılgan bir konuma sürüklediğini savundu. Çünkü bugün yaşandığı gibi Suudi mali desteği kesildiğinde bu sporlar ciddi sorunlarla karşı karşıya kalabiliyor.

Başka spor dalları da Suudi finansmanını kaybedebilir mi?

Formula 1 de şu sıralar endişeyle gelişmeleri izliyor olabilir. İran savaşı nedeniyle Suudi Arabistan Grand Prix’si nisan ayında iptal edildi.

PIF’in iki Formula 1 takımında hissesi bulunurken, Aramco da F1’in büyük sponsorları arasında yer alıyor.

At yarışları, satranç, hentbol ve başka birçok spor da belirli ölçüde Suudi Arabistan’la kurulan sportif ilişkilere bağımlı durumda.

PIF’in son açıklamaları, Suudi yatırımlarıyla ayakta duran bu sporların, LIV Golf örneğinde olduğu gibi aynı kaderi yaşamamak için artık kârlılıklarını kanıtlamak zorunda kalabileceğini gösteriyor.