Bağdat’a ABD baskısı artıyor: Irak’ta silahlı grupların devlet denetimine alınmasına yönelik girişim arttı; Peşmerge de dâhil olacak mı?

Irak’ta Ali Falih Zeydi’nin Başbakan olarak göreve başlaması sonrası devlet dışı silahlı grupların orduya katılması ve tek bir silahlı gücün tesis edilmesine yönelik ABD baskısı silahlı gruplar arasında rahatsızlık yarattı.

Şii lider Mukteda Sadr’ın kendisine bağlı Saraya el-Selam (Barış Tugayları) grubunu siyasi hareketinden tamamen kopararak devlete teslim ettiğini açıklaması sonrası Şii Koordinasyon Çerçevesi, silahlı grupların ordu bünyesine alınmasına yönelik girişimini artırdı. Ancak ülkenin en güçlü ordu dışı silahlı iki grubunun da aralarında yer aldığı devlet dışı silahlı yapılar, karara karşı direniyor. Silahlı gruplar arasında Kürt Peşmerge ordusunun da merkezi Irak ordusuna dahil edilmesine yönelik tartışma başlatılması Kürt yönetiminin tepkisini çekti.

Artan ABD baskısı altında, Zeydi hükûmeti Irak’ta silahlanmayı kısıtlama konusunda ilk adımları atmaya başlarken girişim tartışmaları da beraberinde getirdi. Projenin, ülkedeki siyasi ve güvenlik dengelerini yeniden şekillendirmek için bir giriş noktası haline geleceğinden korkan önde gelen gruplar, birleşmeye karşı direniş göstermeye başladı.

Şii siyasi önderlerinin desteği şart

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın Irak ve Suriye Özel Başkanlık Temsilcisi olarak atanması, Irak hükümetinin ABD’nin “silahsızlanma” talebini yerine getirme yolunda attığı ilk adımlarla aynı zamana denk gelmesi dikkat çekti. Bu talep, devlet dışı güçlü silahlı gruplar tarafından reddediliyor. Bu karar, Washington’ın İsrail-İran savaşı ve ardından gelen bölgesel değişimlerin ardından bölgedeki güvenlik ve siyasi önceliklerini yeniden belirlemeye çalıştığı ve bu gruplarla bağlantılı Irak siyasi güçleri üzerindeki baskının arttığı bir dönemde gelmesi tartışmaların kaynağını oluşturdu. Zeydi hükümeti tarafından başlatılan projenin başarı şansı Şii siyasi önderliklerinin hükümete vereceği destekle mümkün olabileceği belirtiliyor.

Dini merkez Necef’e ziyaret

Arap kaynaklarının aktardığına göre bu kapsamda Başbakan Zeydi’nin Şii’lerin dini merkezi Necef’’i ziyaret ederek, yol haritasına destek konusunda Şii dini grupların liderleri ile görüşmeler yaptı. Zeydi’nin, Necef’e getirdiği en önemli konulardan birinin, silahlanmayı kısıtlama projesi ve bunun için dini destek arayışı olduğu belirtiliyor. Dini yetkililere mevcut durumun hassasiyeti ve “devlet projesini” destekleme ihtiyacı konusunda iletilen mesajın sonuçlarının kısa sürede destek görüp görmeyeceği netlike kazanacak.

Siyasi kaynaklara göre, Başbakan Zeydi ile ülkenin en güçlü siyasi ve askeri hareketi olan Şii Milli Hareket lideri Mukteda el-Sadr arasında ileri düzeyde yapılan anlaşmalar silahlı diğer devlet dışı grupları karar vermede zorluyor. El-Sadr, Barış Tugayları’nın hareketle bağlarını koparıp onları devlet kurumlarına entegre etme kararıyla hükümete destek verdi; bu adım, hükümet çevreleri tarafından silah konsolidasyonu sürecinin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.

Kabul ve reddeden örgütler

Ancak bu projenin uygulanmasının sıkıntılı olacağı ifade ediliyor. Bu kapsamda Şii Esayip el-Hak Hareketi, Bedir Örgütü, İmam Ali Tugayları, Seyyid el-Şuhada Tugayları ve Thaar Allah Hareketi, hükümet girişimine katılmaya hazır olduklarını açıkladı. Güçlü silahlı yapılardan olan Kata’ib Hizbullah ve El-Nujaba Hareketi, silahsızlanma sürecini reddetmeye devam ediyor. Bu iki fraksiyona yakın medya kuruluşları son günlerde Başbakan el-Zeydi’ye sert muhalefet ederek hükümeti, direniş güçlerini hedef alan bir Amerikan gündemini uygulamakla suçladı. Silahsızlanmaya karşı çıkan bazı gruplar ise, bu konudaki çabaların temel itici gücünün dış baskılar olduğunu ileri sürdü.

Bazı silahlı gruplar ise endişelerini, “Silahları bıraksak bile hükümete katılım sağlamamıza Amerikan vetosu uygulanır” ifadesi ile dile getiriyorlar.

Başbakan Zeydi: Kararlıyız

Silahlı yapıların merkezi orduya dahil edilmesine yönelik girişimlerine açıklık getiren Başbakan Ali Zeydi, devlet otoritesi dışında faaliyet gösteren tüm silahlı grupların tasfiye edileceğini açıkladı. Zeydi, Bağdat’ta gazeteciler, yazarlar ve siyasi analistlerle bir araya geldiği toplantıda, devlet otoritesi dışında kalan tüm silahlı yapıların sona erdirilmesinde kararlı olduklarını söyledi. Zeydi, “Ülke içinde devlet dışında silah bulundurma bütün biçimleri, üst düzey siyasi baskılara rağmen sona erdirilecektir” ifadelerini kullandı.

Silahların devlet kontrolüne alınması sürecinin başladığını belirten Zeydi, Saray el-Selam grubunun gönüllü olarak silahsızlandırılması amacıyla kapsamlı bir girişim yürütüldüğünü açıkladı. Bu kapsamda grubun lideri Mukteda es-Sadr ile ortak bir komite kurulduğunu ve sürecin uygulanması için bir haftalık takvim belirlendiğini kaydetti.

Sürecin zorluklarına ilişkin değerlendirmede bulunan Zeydi, farklı çevrelerden ciddi baskılarla karşı karşıya olduklarını ancak devlet otoritesinin tesisi için paralel silahlı güçlerin varlığının kabul edilemeyeceğini vurguladı.

Irak Başbakanı, bu hafta içinde Asaib Ehlil Hak’a ait silahların da toplanacağını, ayrıca beş silahlı grubun ağır silahlarını hükümete teslim etmeye başlayacağını duyurdu.

“Peşmerge de dahil mi?” tartışması

Irak’ta silahlı yapıların devlet kurumlarına entegrasyonu yönündeki süreç yeni bir aşamaya geçerken gözler özellikle Kürdistan Bölgesi’nin askeri gücü Peşmerge üzerine çevrildi. Gelişmelerin ardından Haşdi Şabi bünyesindeki Koordinasyon Çerçevesi Üyesi Abdurrahman Cezayiri’nin açıklamaları dikkat çekti. Cezayiri, yalnızca Şii silahlı grupların değil, Peşmerge güçlerinin de merkezi orduya entegrasyonunun gündeme gelebileceğini ileri sürdü. Cezayiri, Peşmerge’nin Irak ordusu bünyesindeki Terörle Mücadele ve Acil Müdahale birimlerine dağıtılmasının planlandığını iddia etti.

Erbil’den sert karşılık

Kürdistan Bölgesi Peşmerge Bakanlığı Genel Sekreteri Tümgeneral Bahtiyar Muhammed ise iddialara ilişkin yaptığı açıklamada, Peşmerge’nin anayasal statüsüne dikkat çekti. Muhammed, “Peşmerge Irak Anayasası ve Parlamentosu tarafından tanınmış meşru ve resmi bir savunma gücüdür. Bu konuda bize ulaşmış resmi bir teklif veya talimat bulunmamaktadır” dedi.

Statü değişikliğinin yalnızca siyasi pazarlıklarla değil, parlamentodan geçecek yasalar ve anayasal düzenlemelerle mümkün olabileceğini vurgulayan Muhammed, mevcut tartışmaların hukuki zeminden uzak olduğunu ifade etti.

Kürt kaynaklarına göre, Peşmerge’nin durumu, Kürdistan Bölgesi’nin anayasal savunma gücü olarak tanımlanması nedeniyle farklı bir hukuki çerçevede değerlendiriliyor. Bu nedenle uzmanlara göre süreç, Irak’ta güvenlik yapılanmasının yeniden şekillenmesinde en tartışmalı başlıklardan biri olmaya devam edecek.

Silahsızlanmanın yol haritası

Şii Koordinasyon Çerçevesi’nin taslak üzerinde mutabık kalması halinde, metin onaylanmak üzere Bakanlar Kurulu’na sunulacak. Sürecin kalıcı bir yasaya dönüşmesi için ise son durak Irak Parlamentosu olacak. Bu düzenleme ile Irak’ta “kontrolsüz silah” sorununun kökten çözülmesi ve tüm askeri birimlerin Başkomutanlık makamına tam bağlılığının sağlanması hedefleniyor.