Covid 19: Dünya büyük açılmaya hazır mı?

Koronavirüs nedeniyle ilk kapatma tedbirlerini ilan edişinden iki yıl sonra ABD’de günlük ömür giderek salgın öncesi şartlara doğru açılıyor. Pekala dünyanın öbür yerlerinde durum ne? 19 Mart 2020 tarihinde California eyaleti, vatandaşlarına “evde kal” talimatı verdiğinde, çoğunluk, hayatın nispeten kısa bir müddet sonra olağana döneceğini düşünüyordu. Ama o denli olmadı. 24 ay sonra ABD ve başka bir çok ülkede koronavirüs tedbirleri adım adım gevşetilirken, beşerler nihayet tünelin ucunda beliren ışığı görebilmeye başlıyor. Ancak kimi bölgelerde hadise sayıları bir defa daha rekor seviyelere çıktı ve şimdi salgının sonunun gelmediği anlaşılıyor. İngiltere, Hong Kong, Güney Afrika, Yeni Zelanda, Kanada, Peru ve ABD’deki muhabirlerimizden kısaca son durumu anlatmalarını istedik. BBC

Hadiseler artıyor ama tedbirler kaldırılıyor – İngiltere
Nick Triggle, Londra İngiltere’de Covid’le ilgili son yasal mecburilik olan, Covid testi müspet çıkanların kendilerini izole etmesi mecburiyeti de Şubat sonunda kaldırıldı. Bir ay öncesinde yani Ocak sonunda da hükümet, dükkanlar ve toplu taşıma araçları üzere kapalı kamusal yerlerde maske zorunluluğunu ve mümkün olan durumlarda meskenden çalışma tavsiyesini kaldırmıştı.

Ama doğruyu söylemek gerekirse zati İngiltere geçen yazdan bu yana Covid’le ilgili tedbirler konusunda bir çok ülkeye göre çok daha hafif kuralları tercih ediyordu. Aylar evvel kaldırılan maske mecburiliği ve konuttan çalışma tavsiyesi de, 2021 sonunda Omicron varyantının yol açtığı yeni olay dalgası nedeniyle yeniden uygulfakatya sokulmuştu. İngiltere hükümetinin bu yaklaşımı, ülkede en büyük risk kümesindeki 60 yaş üzeri nüfusun yüzde 95’inin artık güçlendirici aşılarını da olması ve aşıların iyi bir müdafaa sağlfakatsıyla gerekçelendiriliyor. Omicron varyantının olay sayılarında büyük artışlara yol açmasına rağmen, hastalığın yol açtığı vefatlar, kış aylarındaki olağan vefat oranlarının üzerine çıkmadığı görülüyor. Sayılar olayların yeniden tırmanmaya başladığına işaret ediyor olsa da şu anda bu pek korku yaratmıyor üzere görünüyor. BBC

Her şey eskisi üzere, maske hariç – Güney Afrika
Pumza Fihlani, Johannesburg Güney Afrika’da her şey büyük ölçüde salgın öncesi periyoda geri dönmüş üzere. Hükümet iki yıldır ilk kere Aralık ayında geceleri uyguladığı sokağa çıkma ve alkol satışı yasağını da kaldırdı.

(Güney Afrika 2020 yılında salgının en dorukta olduğu periyotta alkol satışını yasaklayan birkaç ülkeden biriydi.) Bugün ülkenin çeşitli kentleri ve kasabalarında hayat olağana dönmüş görünüyor. Sokaklar eskisi üzere kalabalıklaştı, beşerler işe gidip geliyor. Yalnız Covid’in hala hayatımızda olduğunu hatırlatan bir şey var: Tüm kamusal alanlarda maske takmak mecburî ve insanların birçok bu kurala uyuyor. Güney Afrika’da aşılfakatya yük verildi Resmi sayılara göre birkaç ay evvel baş gösteren Omicron varyantının yarattığı dördüncü dalga akabinde, hadiseler yeniden düşüşte. Okulların birden fazla açık fakat hizmet sektörü kuruluşlarında çalışanlara aşı mecburiliği konup konmfakatsı konusunda tartışmalar sürüyor. Ayrıyeten toplumsallaşmaya ne ölçüde izin verilebileceği de meçhul. Gece kulüpleri hala kapalı ancak barbar ve tavernalar açık ve beşerler gece sokağa çıkma yasağının da kaldırılmasıyla artık geç saatlere kadar dışarda sosyalleşebilecekler.

BBC

Çok olay, az mevt – Yeni Zelanda
Simon Atkinson, Sidney Neredeyse iki yıldır Wellington’daki Tasman’da yaşayan arkadaşım salgını pek umursamıyordu. Bu hafta ise WhatsApp’dan öfkeli bir sesli bildiri yolladı: “Lanet mümkün kudurdu! Hepimiz bu Allah’ın belası Covid’e yakalandık!” Çok sıkı kapatmalar ve çabucak tam bir izolasyon ile ülke Covid salgını boyunca bir muvaffakiyet hikayesi olarak örnek gösteriliyordu. Şimdi hadise sayıları süratle artıyor. Ve bir çok Yeni Zelandalı hala ülkelerinin günde 1000’den az hadiseden nasıl olup da bir kaç hafta içinde günde 20 bin hadiseye çıkabildiğini anlfakatkta zorlanıyor. Yakın zfakatna kadar Başbakan Jacinda Ardern hala sıfır tolerans siyaseti izliyordu. Yeni Zelanda’da bir test merkezi Bu ruhsal şok karşısında hala içleri rahatlatan bir şey ise, salgının en başından bu yana, Covid’den ölenlerin sayısının toplam 120’nin altında olması. Bu da büyük ölçüde nüfusun küçük yaştaki çocuklar hariç yüzde 95’inin tam doz aşılarını olmasına bağlanıyor. Olaylardaki artışa karşın yeniden buna güvenilerek kısıtlfakatların kimileri daha kaldırıldı ve Covid hastalarının izolasyon şartları hafifletildi.

Ancak, birtakım kesimlerde aşı olmayı reddedenlerin işlerini kaybetmesi manasına gelen yasal düzenlemeler başkent Wellington’da üç hafta boyunca şovlarla protesto edildi ve bu kural hala geçerli. Yurt dışındaki Yeni Zelandalılardan iki doz aşısını olanlara artık karantinaya ya da izolasyona girmeden ülkeye giriş yolu açık. Hudutların iki yıldır kapalı olduğu düşünülürse bu çok önemli bir adım. Aralarında ABD ve İngiltere’nin de ulunduğu 60 ülkeden Yeni Zelanda’ya gidecek bireyler de 2 Mayıs tarihinden itibaren bir negatif test sunmaları şartıyla aynı özgürlüğe kavuşacak. BBC

Çok olay, çok fazla mevt – Hong Kong
Grace Tsoi, Hong Kong Omicron varyantı Hong Kong’a salgının tehlikelerini çok net bir şekilde gösterdi. Hong Kong, Çin’in Covid’e karşı “Sıfır Tolerans” siyasetini uyguluyor. Bu kapsamda ülkeye girişler çok sıkı denetime tabi ve çok sıkı karantina kuralları uygulanıyor.

Bu siyaset sayesinde bölge salgının ilk iki yılında virüsün yayılmasını büyük ölçüde engellemeyi başardı. 2021’in sonuna gelindiğinde bütün hadiselerin toplamı sadece 12 bin idi. Bugün Hong Kong dünyada koronavirüs mevti oranının en yüksek olduğu ülke. Ölenlerin birden fazla aşısız ve ileri yaşta hastalar. Hastalığa yakalananların sayısı ise yarım milyonu geçti. Virüs, sıkı sosyal uzaklık tedbirlerine karşın hala yayılıyor. Restoranlar saat 18.00’den sonra içerde yemek servisi yapamıyor ve spor salonu, bar üzere kamusal yerler Ocak ayından beri kapalı.

Beşerler kriz karşısında izlenen siyasetleri anlfakatkta zahmet çekiyor ve öfkeli. Hükümet kaynaklarına atıf yapan yerel medya kuruluşları bir kent çapında tam kapatma ve 7,4 milyonluk nüfusun tfakatmına mecburî test ihtimalinden söz ediyor. Bu cins haberler karşısında paniğe kapılan halk alışverişe yöneldi ve marketlerin rafları boşaldı. Lakin Hong Kong’un lideri Carrie Lam bu hafta herkese test yapmanın ilk öncelik olmaktan çıktığını söyledi. Bu yıkıcı dalga elbette geçecek. Nüfusun birden fazla ya hastalanarak doğal bağışıklık kazanacak, ya da aşılanmış olacak. Ancak tekrar de insan şu soruyu sormadan edemiyor: Yerli şirketler büyük zahmet içine girer ve milletlerarası yetenekler kenti terketmeye başlarken, Hong Kong hala “Sıfır Tolerans” stratejisini sürdürmeli mi? BBC

Gözler daha çok siyasi krizde – Peru
Katy Watson, Sao Paulo Peru Covid-19 salgını başladıktan sonra en süratli ve en sıkı kapatma tedbirlerini uygulfakatya koyabilen ülkelerden biriydi. Çok sıkı sokağa çıkma yasakları ilan edildi.

O denli ki salgının ilk periyotlarında köpek gezdirmek bile mümkün değildi. Lakin bu tekrar de Peru’nun salgından çok makûs etkilenmesine ve hastanelerin kapasitelerinin yetersiz kalmasına mahzur olfakatdı. Özetle, bu yoksul ülkede insanların çalışmaya devam etmek zorunda olması ile kamu sıhhati hizmetlerinin yetersizliği ve hazırlıksızlığı bir araya gelince salgın çok sayıda can kaybına yol açtı. Peru’da çocuklar aşı kuyruğunda Ancak iki yıl sonrasına baktığımızda, ilk periyot çok müthiş görünen şeyler şimdi günlük ömrün kesimi haline gelmiş üzere. Kısıtlfakatlar birer birer kaldırılıyor ve olaylar hala düşmeye devam ediyor. Olağan ki pandeminin devam ettiğini hatırlatan şeyler de var. Birçok yerde hala maske takılıyor ve birçok yere girmek için aşı evrakı göstermek gerekiyor.

Yeniden de Peruluların şu anda muhtemelen sağlık meselelerinden çok ülkedeki siyasi krizle meşgul olduğunu söyleyebiliriz. Devlet Başkanı Pedro Castillo son yedi ay içinde dördüncü hükümetini oluşturdu. Kendisinden evvelki devlet başkanı Martin Vizcarra 2020’de azledilmişti. BBC

Bahar geliyor, buzlar eriyor – Kanada
Robin Levinson King, Toronto Baharın gelişi bu yıl Kanada’da yalnızca kışın değil Covid kısıtlfakatlarının da sonunu getiriyor. Covid kurallarının birçok federal hükümet değil eyalet idareleri tarafından konulduğu için şimdi yumuşfakat tam olarak hayata geçmediyse de birçok yerde rahatlfakat görüldüğünü söyleyebiliriz. Ülkede restoranlar üzere iç yerlere giriş için aşı dokümanı kuralı koyan her eyalet ya da bölge, Nisan ayı itibariyle bu mecburiliği kaldıracak. Ama aşı zaruriliği bakım işleri üzere kimi kesimlerde çalışanlar için hala geçerli olacak.

Maske mecburiliği da okullar da dahil kaldırılıyor. Kanada’da Covid yasaklarına karşı protesto hareketleri yapıldı Ülke çapında federal hükümetin aldığı kararlara göre, hava ve demiryolu seyahati yaparken hâlâ maske takmak ve aşı dokümanı göstermek gerekecek. Ayrıyeten hükümet Kanada vatandaşlarına test mecburiliği kurallarını yumuşatmaya başlamış olsa da, şimdilik tüm aşılarını olmuş olanlar bile ülkeye girerken hâlâ test olmak zorunda. Bu kararlar, ülkenin başşehrinde haftalarda devam eden ve Kanada’nın en önemli ticaret yollarından birinin kapanmasına yol açan Covid tedbirlerine karşı protesto şovları akabinde alındı. Tedbirleri yumuşatma kararları resmi açıklfakatlarda şovlarla ilişkilendirilmiyor ancak bazıları federal hükümetin attığı bu adımları tedbir terslerinin zaferi ya da hükümetin verdiği ödünler olarak görebilir. Pandemi devrinin önemli bir kısmında Kanada çok sıkı tedbirler uyguladı. Restoranlar ve spor salonları bir çok kentte aylarca kapalı tutuldu ve açıldıklarında da aşı pasaportu uygulfakatsı getirildi.

Birtakım Kanadalılar bu tedbirlerin sürmesini istiyordu. Yapılan anketler Kanadalıların birçoklarının sınırlfakatların sona ermesinden yana olduğunu gösterse de birtakım bireyler ve işletmeler hala aşı evrakı ve maske zorunluluğunu uygulfakatyı tercih ediyor. Bundan Ötürü bir çokları için salgın devrinin hâlâ devam ettiğini söyleyebiliriz. BBC

Metrolar tekrar tıklım tıklım – ABD
Tara McKelvey, Washington DC Washington’daki Georgetown Üniversitesi’nde, bir zfakatnların değerli aksesuarı N95 maskelerinin ambalajlarında öylece durduğunu görmek bile, kentte ve ABD’de, kuralların artık insanlara eskisi üzere davranma imkanı tanıdığına bir işaret. Tabi ki kimi sınırlfakatlar nerede yaşadığınıza bağlı olarak farklı seviyelerde sürüyor ancak genel tablo, özgürlüklerin geri döndüğü istikametinde. Cumhuriyetçilerin tartıda olduğu iki eyalet Texas ve Florida’da maske zaruriliği ya kalktı ya da çok sonlu uygulanıyor. Demokratların faal olduğu ve bir devir çok sıkı maske kuralları uygulanan eyaletlerde bile yasaklar Beyaz Saray tavsiyelerinin de ötesinde yumuşatıldı.

Örneğin New York ve New Jersey’de iç yerlerde maske mecburiliği artık yok. Bu siyasetler büyük ölçüde kamuoyunun pandemi konusunda daha inançlı hissettiğini yansıtıyor. California’daki Venedik plajı açıldı Gerçi ABD hala nüfusa oranla en çok Covid mevti yaşanan ülkelerin başını çekiyor lakin günlük olay sayısı 800 bin üzere akıl almaz bir seviyeden 36 bine kadar düştü. Hastaneye yatanların sayısında da yüzde 75 düşüş var. Bunun sonucunda da Washington’da bir sağlık siyaseti danışmanlık kuruluşunda çalışan Silicia Lomax’ın değerlendirmesine göre kamuoyunun morali görece daha yüksek ve beşerler olağan gündelik hayatlarına dönmeye başladı. Lomax, daha bir kaç ay evvel metrolarda bir hayalet kent imgesi olduğuna, neredeyse her vagona bir kişi düştüğüne lakin şimdi toplu taşımanın yeniden kalabalıklaştığına dikkat çekiyor.