Ankara ile tansiyon tırmanıyor, Berlin ile Atina yakınlaşıyor

Değer Akal

Almanya Başbakanı Olaf Scholz 10 Haziran Cuma günü, Maliye Bakanı Christian Lindner de 14 Haziran Salı günü Yunanistan’ı ziyaret edecek.

Aslında Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock’un da, Scholz’tan bir gün önce Atina’yı ziyaret etmesi planlanıyordu. Fakat koronavirüse yakalanması nedeniyle Pakistan ziyaretini yarıda kesen Baerbock, Atina veardında da Ankara için planlanan resmi ziyaretlerini ertelemek durumunda kaldı.

Baerbock’un Atina ziyareti son anda ertelenmeseydi, Yunanistan ilk defa bir haftadan daha kısa bir süre içerisinde, Almanya’dan hem başbakan hem de iki çok önemli kabine üyesini ağırlamış olacaktı.

DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Atina merkezli Avrupa ve Dış Siyaset Vakfı’nın (ELIAMEP) kıdemli uzmanı Dr. Ronald Meinardus, “Yakın tarihte, Almanya’dan bu kadar üst seviye siyasetçinin çok kısa aralıklarla Yunanistan’ı ziyaret etmedikleri konusunda çabucak herkes hemfikir. Bu sahiden çok istisnai, özel bir ilgi ve yoğunluk” dedi.

Scholz’un Yunanistan Başbakanı Kiryakos Mitsotakis’in Selanik’e davetini kabul etmesinin “büyük bir sürpriz” olduğunu söyleyen Meinardus, Maliye Bakanı Lindner’in de derhal akabinde Yunanistan’ı ziyaret etmesinin bu temasların kıymetini gösterdiğini vurguladı.

Geçmişte Alman hükümetlerinin Yunanistan’ın ekonomi siyasetlerini sıklıkla eleştirdiğini, son devirde ise Berlin’in Atina’nın iktisatta uyguladığı ıslahatları övdüğünü belirten Meinardus, “Yunan ekonomik ıslahatları için Bakan Lindner’in olumlu değerlendirmeleri, Almanya’nın Yunanistan’a daha kapsamlı yeni bir telaffuzunu de yansıtıyor” diye konuştu.

Scholz’un bölge çeşidi ve Selanik ziyareti

Almanya Başbakanı Scholz, cuma günü Batı Balkanlar, Yunanistan ve Bulgaristan’ı kapsayan iki günlük bir seyahate çıkıyor.

Scholz’un ilk durakları Kosova ve Sırbistan olacak, akşam saatlerinde ise Yunanistan’a geçecek. Mitsotakis’in özel daveti üzerine, Güneydoğu Avrupa İşbirliği Süreci (SEECP) ülke başkanlarıyla Selanik’teki akşam yemeğine katılacak olan Scholz, Yunan mevkidaşı ile ikili bir görüşme de gerçekleştirecek. Bir gün sonra da önce Kuzey Makedonya akabinde da Bulgaristan’a geçecek.

Alman hükümeti, Scholz’un ziyaretlerinde, Batı Balkan ülkelerinin AB perspektiflerinin ele alınacağını, Almanya’nın bölgesel işbirliğinin geliştirilmesine katkılarının görüşüleceğini açıkladı. Görüşmelerin ana gündem unsurları arasında ayrıyeten “Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısına ortak tepkinin” de yer alacağı ifade edildi.

Ukrayna’ya destek için Atina ile işbirliği

Almanya Başbakanı Scholz’un, Mitsotakis‘in akşam yemeği davetini kabul etmesinde, son periyotta Berlin ile Atina arasındaki yakın temasların, Ukrayna’ya destek konusunda işbirliğinin tesirli olduğu yorumları yapılıyor. 

Ukrayna’ya askeri açıdan kâfi destek vermediği için müttefikleri tarafından eleştirilen Alman hükümeti, söz verdiği yardımları vaktinde sevk edemediği için de artan bir kamuoyu baskısıyla karşı karşıya bulunuyor.

Berlin son olarak Atina’ya, elindeki Sovyet imali BMF-1 zırhlı araçları Ukrayna’ya göndermesini, karşılığında Almanya’nın Yunanistan’a Marder model zırhlı muhabere aracı vermesini önerdi.

Yunan hükümetinin bu öneriyi kabul etmesi ağır tenkitlerin gayesindeki Scholz’u kısmen de olsa rahatlattı.

“Atina Berlin’den siyasi destek bekliyor”

ELIAMEP uzmanı Meinardus, Almanya’dan Yunanistan’a üst seviye ziyaretleri yorumlarken, “Sanırım Berlin, bilhassa şimdi, Ukrayna savaşı nedeniyle, Yunanistan’ın çok önemli bir ortak ve Batılı müttefik olduğunun altını çizmek istiyor” görüşünü dile getirdi.

Yunanistan’ın izlediği siyasetler ve attığı adımlarla Batı’yı desteklediği konusunda hiçbir kuşkuya yer bırakmadığına işaret eden Alman uzman, “Ama Yunan diplomasisini bugünlerde daha çok endişelendiren husus, Ege’de Türkiye ile tırmanan yeni gerilimler” sözünü kullandı..

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, “Benim için Mitsotakis diye biri yok” çıkışıyla Atina ile ikili diyalogu askıya aldıklarını duyurması, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun da Yunanistan’ın Ege’deki adaları silahlandırmaktan vazgeçmediği takdirde “bu adaların egemenliğinin tartışılır hale geleceğini” açıklaması, Yunanistan’da büyük yankı uyandırmış durumda.

“Yunan tarafı, Ukrayna konusunda Batı’yı desteklediklerini çok net bir şekilde ortaya koyarken, bunun karşılığında Almanya’nın, Türkiye ile olan ihtilaflarında kendilerine siyasi destek vermesini isteyecektir.”

Macron kınadı, Scholz “kabul edilemez” mesajı verdi

Başbakan Mitsotakis, yalnızca Almanya’dan değil tüm AB üyelerinden Yunanistan ile dayanışma sergilemelerini istiyor.

Mayıs sonunda Brüksel’de düzenlenen AB liderler zirvesinde Ankara ile tırmanan tansiyon hakkında Avrupalı mevkidaşlarını bilgilendiren Mitsotakis, Türkiye’yi “Doğu Akdeniz’de istikrarsızlık faktörü” olarak betimledi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron doruktan ayrılmadan önce yaptığı açıklamada, “hiçbir ülkenin AB üyesi bir ülkenin egemenliğini tehlikeye sokamayacağını” vurgularken, Türk yetkililerin Yunanistan’ın adaları üzerindeki egemenliğini sorgulamalarının kınanması gerektiğini söyledi, “Ben de bunu şimdi yapmış bulunmaktayım” dedi.

Almanya bir süre Ankara-Atina hattında tırmanan tansiyonu yakından izlenmekle birlikte, bu husus ile ilgili açıklama yapmaktan imtina etmişti. Scholz Hükümeti bu mevzu ile ilgili yöneltilen sorulara “her iki tarafa diyalog daveti yapıyoruz” cevabını vermekle yetinmişti.

Bu tavır Yunanistan’ın Avrupa ülkelerinden destek istediği ve Scholz ile Mitsotakis’in Ukrayna için zırhlı takası konusunda mutabakata vardıkları AB zirvesi sonrasında değişti. 

Almanya’dan Türkiye’ye yönelik eleştirel ifadeler

Alman Hükümeti Sözcü Yardımcısı Wolfgang Büchner, doruktan bir gün sonra, 1 Haziran’da, Berlin’de düzenlenen hükümetin olağan basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtlarken Macron’un bilakis Türkiye’yi kınamadı, fakat Ankara’yı ve üstü kapalı tabirlerle Erdoğan’ın sergilediği hali eleştiren sözler kullandı.

Büchner, “Başbakan Scholz, bilhassa içinden geçilmekte olan süreç nedeniyle, NATO’daki tüm müttefiklerin birlik sergilemeleri ve aralarında birbirlerini hedef alan provokasyonlardan kaçınılmaları gerektiği görüşünde” açıklamasını yaptı.

“Yunan hava alanının ihlali ve Yunan adaları üzerindeki uçuşlar doğru bir tutum değil” diyen Büchner, “AB üyelerinin egemenliğinin sorgulanmasını kabul edemeyeceğimizi de açıkça vurgulamak istiyorum. Biz sıkıntıların tansiyonun tırmandırılması yoluyla değil diyalog yoluyla çözümlenmesinden yanayız” görüşünü kaydetti.

“Yunanistan yola gelmeyecek. Artık bu ülke ile ikili görüşme yapmayacağız” açıklamasını yapan Erdoğan’a da dolaylı olarak mesaj veren Büchner, müttefikler ile görüşmelere kapıyı kapatmanın yapan bir tavır olmadığını ve bunun ittifakın ruhuna aykırı olduğunu vurguladı.

Berlin’in mesajları ne manaya geliyor?

ELIAMEP kıdemli uzmanı Ronald Meinardus, “Bu açıklamalar, Sayın Erdoğan’a son derece diplomatik bir lisanla, ‘agresif telaffuzlara ve Yunan hava alanı ihlallerine son ver, diyalog masasına dön’ iletisidir. Bu bahiste Almanya’nın Yunanistan’a verdiği destek çok açık. Yeniden doğu Ege adaları konusunda da Berlin, AB’nin siyasetlerini destekliyor. Ankara’nın öne sürdüğünün tersine adaların egemenliğinin sorgulanamayacağı görüşünde” dedi.

Almanya’nın önümüzdeki periyotta, Türk-Yunan tansiyonunda, nasıl bir hal takınacağı, diplomatik bir inisiyatif üstlenip üstlenmeyeceği büyük ilgi uyandırıyor. Alman Hükümeti’nin geçmişte Türkiye’ye yönelik silah satışlarına getirdiği sınırlamaları sürdürüp sürdürmeyeceği, bu siyasetini daha da sertleştirip sertleşmeyeceği de merakla izleniyor.

Almanya denizaltılarını teslim eder mi?

ABD’nin Türkiye’nin F-16 talebine yeşil ışık yakmaması için ağır efor gösteren Yunanistan, uzun bir müddettir Almanya’dan da Türkiye’ye satın aldığı çağdaş denizaltıları teslim etmemesini istiyor.

Alman hükümetinin ortaklarından Yeşiller Partisi, seçimlerden önce silah satışına, bilhassa de Türkiye’ye satın aldığı denizaltıların teslimatına karşı olduklarını duyurmuştu. Fakat Rusya’nın Ukrayna saldırısı, büyük bir değişime yol açtı. Pek çok siyasi analist Yeşillerin Ukrayna’nın askeri olarak desteklenmesine büyük değer atfettiği, silah satışları ile ilgili konumunda bu nedenle esnekliğe gittiğine dikkat çekiyor. Bunun Türkiye’ye yansımaları olup olmayacağı ise şimdi net değil.

Alman Hükümeti’nin, başta Ukrayna’daki savaş ile ilintili pek çok bahis olmak üzere Ankara’yı kendi safında tutmak için elinden geleni yapmaya çalıştığına, ama aynı vakitte Erdoğan’ın ve ortağı MHP’nin Yunanistan’a karşı ataklarını de çok ciddiye aldığına dikkat çeken Meinardus, şu görüşü aktardı:

“Yeşiller Rusya’nın saldırısına karşı koyabilmesi için Ukrayna’ya ağır silahların verilmesini destekliyor, silah tedariğinde daha esnek hareket ediyor.fakat söylediği söz edilen olan Ukrayna. Erdoğan Türkiye’sine silah verilmesine onay verip vermeyecekleri, Kuzey Suriye’ye yeni askeri operasyon ve bir partner, NATO müttefiki olan Yunanistan’a tehditler ışığında bambaşka bir mevzu.”

Scholz, Merkeli arabuluculuk için devreye girer mi?

Bir evvelki Almanya başbakanı Angela Merkel, Türkiye ile Yunanistan arasında tansiyonun bir askeri ihtilafın eşiğine gelmesi üzerine devreye girmiş, taraflar arasında yeniden bir diyalog sürecinin başlatılmasını sağlamıştı. Pekala, Scholz hükümeti de benzer adımlar atar mı?

Alman Hükümeti’nin Sözcü Yardımcısı Büchner, “Almanya geçmişte de Yunanistan ile Türkiye arasında karşılık aranan sorulara, inanca dayalı diyalog ve uluslararası hukuk yerinde karşılık bulunabilmesine için efor göstermişti. Çok tabii ki, tarafların bunu faydalı görmeleri halinde bunu desteklemeye hazırız” açıklamasını yaptı.

Avrupa’nın güneydoğusunda huzurlu, yapan bir ortamın Almanya için ehemmiyet taşıdığına dikkat çeken Ronald Meinardus ise, “Bunun için Atina ile Ankara arasında tansiyonun düşürülmesi büyük kıymet taşıyor. Alman Hükümeti de Ankara’yı Atina ile diyalogun sürdürülmesi için iknaya çabalayacaktır. Lakin şu evrede Alman tarafının somut bir arabuluculuk teşebbüsünü görmüyorum. Bunun için her iki tarafın onayı ve açık bir talebi gerekli” değerlendirmesini aktardı.

Merkel’ın Erdoğan’ın kulak verdiği, ciddiye aldığı çok az sayıdaki yabancı önderlerden biri olduğunu, iki önderin arasında çok özel bir bağlantı bulunduğunu hatırlatan Alman uzman, Alman hükümetinde yakın vadede Merkel’in pozisyonuna aynı bir statüye sahip olabilecek bir siyasi çıkmasının güç olduğunu aktardı, “Sayın Merkel, bu pozisyona Türk hükümeti zorlu bir partner ile çok, çok uzun yıllara dayanan, sabırlı diplomasi teşebbüsleri ile geldi” dedi.

“Çok baş ağrıtan, problemli partner”

Bu ortada bir çok Batılı başkentte olduğu aynıi Berlin’de de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son periyottaki dış siyaset atılımları, İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyeliklerine blokajı, Suriye’nin kuzeyine askeri operasyon hazırlığı ve Yunanistan ile tırmandırılan tansiyonu, tasayla izleniyor.

Alman hükümet kaynakları, Erdoğan’ın yalnızca dış siyaset atakları değil, iç siyasette süren otoriterleşme adımları, Türkiye iktisadında istikrarsızlığa yol açan siyasetlerinin da kaygı kaynağı olduğunu dile getiriyorlar.

“Türkiye, bir sefer daha, çok baş ağrısına yol açan problemli partner konumunda” değerlendirmesini yapan Ronald Meinardus, “Oysa Berlin ve Batı’nın ana maksadı Moskova’ya karşı safların sıkılaştırılması” dedi.

“Erdoğan Batı ile uyumlu münasebetlere ilgi duymuyor”

Almanya Dışişleri Bakanı Baerbock, hasta olmasaydı Atina’dan sonra Ankara’ya da ilk resmi ziyaretini gerçekleştirecekti.

Ziyareti hakkında yaptığı açıklamada Baerbock, Türkiye’yi “vazgeçilmez partner”, Almanya ile Türkiye arasındaki bağı da “benzersiz” olarak olarak nitelendirmişti.

Ancak Baerbock, derin görüş ayrılıkları bulunan mevzuları da Türk muhataplarıyla görüşmek istediğini söylemiş, insan hakları mevzularını, Türkiye’nin Avrupa Kurulu üyesi olarak yerine getirmediği yükümlülüklerini bu kapsamda dile getirmişti.

Baerbock açıklamasında “Bu hususlarda, izlediğimiz yolların ne derece ayrışmakta olduğunu görüyoruz, bunların yeniden birbirine yakınlaşmasını sağlamak zorundayız” demişti.

ELIAMEP kıdemli uzmanı Ronald Meinardus,  Almanya’nın Türkiye’nin daha fazla Batı’dan uzaklaşmasını istemediğini söylerken, sözlerini şöyle tamamladı:

“Ama soru şu: bunun bedeli ne olacak? Bağların düzeltilmesi için çok ağır bir diplomasi gerekecek. Şahsen, Erdoğan’ın iç siyasi münasebetler nedeniyle bu etapta Batı ile uyumlu bağlantılara ilgi duymadığı hissiyatına sahibim. Erdoğan, Almanya ve Batı ile tansiyonlu alakaların seçmenlerde karşılık bulduğunu düşünüyor.”