Hollanda Merkez Bankası kölecilik geçmişi nedeniyle özür diledi

Yusuf Özkan – Lahey, Hollanda Hollanda Merkez Bankası (DNB) Başkanı Klaas Knot, bankanın kölecilik geçmişindeki rolü nedeniyle özür diledi …

Dünya

03.07.2022 12:42

A⁺

A^-

Yusuf Özkan – Lahey, Hollanda

Hollanda Merkez Bankası (DNB) Başkanı Klaas Knot, bankanın kölecilik geçmişindeki rolü nedeniyle özür diledi.

Banka, önümüzdeki yıllarda kölecilik geçmişinin tesirlerini azaltmaya yönelik çakışmalar için maddi destek sağlayacağını açıkladı.

Kuzey Hollanda eyaleti yönetimi de, kölecilik geçmişi nedeniyle özür dileyen ilk eyalet oldu.

Hollanda hükümeti ise resmi tavsiyelere karşın ülkenin kölecilik tarihi nedeniyle şimdilik özür dilemiyor.

Hollanda İçişleri Bakanlığı’na danışmanlık eden Kölecilik Geçmişi Diyalog Grubu Müracaat Kurulu, devletin, geçmişteki kölelik uygulamaları nedeniyle resmî özür dilemesini tavsiye etmişti.

Ancak Hollanda’da köleliğin kaldırılışının yıldönümü nedeniyle her yıl 1 Temmuz’da düzenlenen “Zincirleri Kırma Günü”nde (Keti Koti), hükümetten beklenen bu özür gelmedi.

Hükümet, “Bu hassas hususta bir karar vermek için en azından sonbahara kadar” süre isterken, beklenen özür Hollanda Merkez Bankası’ndan geldi.

DNB Başkanı Klaas Knot, Amsterdam’da köleliğin kaldırılması nedeniyle düzenlenen ulusal anma merasimi sırasında bankanın kölecilik geçmişindeki rolü için özür diledi.

Hollanda, Surinam, Bonaire, Sint Eustatius ve Saba, Aruba, Curaçao ve Sint Maarten’deki köleleştirilmiş insanların tüm torunlarından özür dilediğini vurgulayan Knot, “Benden evvelkilerin şahsî tercihleri yüzünden cilt rengine indirgenen herkesten özür dilerim” dedi.

Merkez Bankası Başkanı Konot, o periyoda ilişkin duyduğu kıssaların, “canını yaktığını” söyledi.

Amsterdam Belediye Başkanı, kentin köle ticaretindeki rolü nedeniyle özür diledi
Hollanda: Köleliği çağrıştıran soyadlarını değiştirmek isteyenlerin masrafını belediye ödeyecek
Hollanda Kralı Willem-Alexander ‘kölelik çağrışımı’ nedeniyle altın arabayı kullanmayacak

‘Bankanın kuruluş sermayesi kölelikle bağlantılı’

Şubat ayında yayınlanan bir araştırma raporunda, Hollanda Merkez Bankası’nın 1814’teki kuruluşundan 1863’e kadar, ülke geçmişinde çok önemli bir yer tutan kölelikle yakından bağlantılı olduğu saptanmıştı.

DNB’nin kölelik tarihi ile ilişkisine ilişkin 2020’de başlatılan soruşturmaya göre, bankanın başlangıç sermayesi, kahve, kakao, kauçuk ve şeker kamışı ticaretini kapsayan “plantasyon köleliği” ile direkt irtibatlı teşebbüsçüler tarafından sağlandı.

Kamı yayıncısı NOS’a göre, Merkez bankasına kredi teminatı olarak sunulan ürünlerin yaklaşık yüzde 30’u köleleştirilmiş şahıslar tarafından üretilen mallardan oluşuyordu. Ayrıyeten, bankanın birtakım kurucuları ve yöneticilerinin kölelikle ilgili büyük şahsî çıkarları vardı.

Hollanda “toplumu kutuplaştıracağı” gerekçesiyle kölelik tarihi için özür dilemeyecek

Fon oluşturulacak

Hollanda Merkez Bankası, önümüzdeki 10 yıl içinde, bankanın kölelik geçmişinin tesirini azaltmaya yardımcı olacak projeler için maddi destek sağlayacak bir fon oluşturulacağını açıkladı.

Bu projeler, eğitim, sağlık ve bilgi paylaşımı alanlarında uygulanacak. Banka ayrıyeten Ulusal Kölelik Müzesi ve ilgili bir bilgi merkezi eğitim niteliğindeki projeler için bir keze mahsus 5 milyon euro kaynak sağlayacak.

Ancak, geçmişte yaşanan ziyanlar için mali tazminatı hükümetin sorunu olarak gören merkez bankası, bu nedenle maddi tazminat ödemeyecek.

İlk defa bir eyaletten özür

Merkez Bankası’nın yanı sıra, Kuzey Hollanda eyaleti Kraliyet Komiseri Arthur van Dijk da, eyaletin kölelikteki rolü için özür diledi.

Hollanda’da ilk defa bir eyaletin kölelik geçmişi nedeniyle özür dilediği belirtildi.

Hükümetin isteği üzerine tavsiyede bulunan Kölelik Geçmişi Diyalog Grubu Müracaat Kurulu, “Bu, bireyleri suçlu olarak belirlemek değil, köleliğin yol açtığı ıstırabın Hollanda Devleti tarafından tanınması meselesidir” demişti.

Kurul, Amsterdam, Rotterdam ve Utrecht kentlerinin özür dilediğini anımsatarak, aynı adımı devletin de atması gerektiğini vurgulamıştı.

Başbakan Mark Rutte’ye göre, bu karmaşık bir durum. Rutte, “Soru, bugün yaşayan insanları geçmişten sorumlu tutup tutamayacağınızdır” açıklamasını yapmıştı.

Hükümet ortağı diğer partiler ise, resmî özür dilenmesinden yana. Hollanda medyasına göre Hollanda hükümeti, uzun vadede Surinam ve Karayipler’deki kölelerin soyundan gelenlerden özür dilemeye sıcak bakıyor.

Ancak hükümet, bunun için bir mühlete ihtiyaç duyuyor ve öncelikle köleliğin günümüzdeki sonuçları hakkında kapsamlı bir tartışma yapmak istiyor.

Hollanda’nın kölelik tarihi

Hollanda, bilhassa “Altın Çağ” ismi verilen 17. Yüzyıl’da, dünyanın en büyük köle tüccarlarından biriydi. Afrika’dan Amerika kıtasına en fazla köle taşıyan ikinci büyük ülke olan Hollanda’ya ait Batı Hindistan Şirketi (WIC), 1630’da Portekiz egemenliğindeki Brezilya’nın bir kısmını ele geçirince, Afrika’daki köle ticareti ile de ilgilenmeye başladı.

WIC, 1637’de Batı Afrika’da yeniden Portekiz’in sömürüsü altındaki Gana’da üstünlük kurarak, köle ticareti için taban oluşturdu. Hollandalılar, 15 ile 19. Yüzyıl arasında köle olarak satılan 12 milyon Afrikalıdan, yaklaşık 550 bin ile 850 binini Atlantik ötesine taşıdı.

Batı Avrupa’da kölelik yasaklanmış olmasına karşın, köle tüccarlar Atlantik ötesi köleliği devam ettirdiler. 1654’te Brezilya’yı tekrar Portekiz’e kaybeden Hollanda, Karayipler’deki Curaçao’yu köle ticaretinde çok önemli bir istasyon haline getirdi.

Araştırmalara göre, 1650 – 1675 yılları arasında Yeni Dünya’ya yapılan tüm köle nakillerinin yarısından Hollandalı tüccarlar sorumluydu. Hollandalılar, köleleştirilmiş Afrikalıları, İspanyol, İngiliz, Portekizli ve Fransız tüccarlara satıyordu.

Köle ticareti yalnızca Afrika’yla sınırlı değil. Hollandalıların, Asya’da da, yaklaşık 1 milyon 135 bin kişiyi köleleştirdiği tahmine ediliyor.