Hollanda Yüksek Mahkeme Başsavcısı: Zihinsel engelli bayanlara zarurî doğum denetimi hak ihlali

Hollanda’da 2 yıl önce çıkarılan ‘Zorunlu Akıl Sağlığı Yasası’ uyarınca, önemli psikiyatrik problemleri ve zihinsel engeli bulunan bayanlara, doğacak çocuklarına bakamayacakları gerekçesiyle zarurî doğum denetimi uygulanıyor. Hollanda Yüksek Mahkemesi Başsavcısı, zorunlu doğum denetimi uygulamasının, kişinin kendi bahtını tayin hakkına aykırı olduğunu belirtti.

Yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana en az 6 bayanın, rahim içi araç ya da doğum denetim iğnesi yoluyla hamile kalması mahkemeler tarafından engellendi. Mecburî Akıl Sağlığı Yasası kapsamında zarurî doğum denetimine tabi tutulan ilk kadın, 4 çocuğu nezaret altına alınan bir şizofreni hastasıydı.

Mahkeme, tekrar çocuğundan ayrılmanın, hasta bayan için acı verici ve ziyanlı olacağı gerekçesiyle zarurî doğum denetimi uygulanmasına karar verdi. Fakat birtakım yargıçların, mecburî doğum denetimi uygulamasını reddetmesi üzerine husus Yargıtay gündemine geldi.

Bu nedenle Hollanda Yüksek Mahkemesi Başsavcısı’ndan görüş istendi. Başsavcı Myriam de Bruijn – Lückers, mecburî doğum denetimi uygulamasının, kişinin kendi bahtını tayin hakkına aykırı olduğunu belirtti.

Uygulamanın insan hakları ihlaline yol açtığını vurgulayan Hollandalı başsavcı, düzenlemenin, fizikî bütünlüğü garanti eden uluslararası mutabakatlara da aykırı olduğunu vurguladı.

Başsavcıya göre, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) hiçbir zaman zarurî doğum denetimi konusunda karar vermemiş olsa da, birtakım kararlarında zorla kısırlaştırmayı insan hakları ihlali olarak değerlendirdi.

‘Doğmama hakkı’

Sadece ruhsal sıkıntıları bulunan bireylere uygulanan düzenlemenin yasal eşitsizliğe de neden olduğunu savunan başsavcı, lakin bir bayanın kendi sağlığı tehlikedeyse mecburî ilaç ismi altında doğum denetimi uygulanabileceğine işaret etti.

Hakimlerin bu bahiste farklı görüşlere sahip olduğunu belirten başsavcı, zarurî doğum denetimi konusunda yeni bir mevzuata ihtiyaç duyulduğunun altını çizdi. Başsavcının tavsiyesi, Yargıtay’ın vereceği karar açısından büyük değer taşıyor.

Yasanın mimarlarından Eski Sağlık Bakanı Hugo de Jonge‘nin, Rotterdam Belediye Meclisi üyesi olduğu periyotta gündeme getirdiği zarurî doğum denetimi önerisi, birtakım çocuk mahkemesi yargıçları tarafından da desteklenmişti.

Yasanın ateşli savunucularından biri olan eski yargıç Cees de Groot, birtakım çocukların doğmamama hakkı bulunduğunu savunarak, ruhsal ve zihinsel rahatsızlığı bulunan bayanların doğurduğu çocukların anneleriyle bağ kuramayacağını öne sürmüştü.

Hollanda İnsan Hakları Örgütü ise, iğne yahut rahim içi araç yerleştirerek yapılan zarurî doğum denetiminin, bayanın mahremiyet hakkını olumsuz etkilediğini ve Hollanda Anayasası’nın, kişinin iradesi dışında bedenine müdahaleyi yasakladığını savunuyordu.