KESK’ten ‘bütçe’ açıklaması: AKP’li yıllarda bütçeler toplanan vergilerin işçilere değil zenginlere ve savaş siyasetlerine aktarma aracına dönüştü

Kamu İşçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Eş Genel Başkanı Şükran Kablan Yeşil, 17 Ekim’e kadar TBMM’ye sunulacak bütçe yasa teklifine ilişkin “AKP’li yıllarda hayata geçirilen bütçeler, kaynakların ve toplanan gelirlerin, vergilerin, üretenlere, işçilere, halka, toplumsal barışa değil sınırlı bir azınlığı oluşturan işverenlere, sermayeye, zenginlere, çatışma ve savaş siyasetlerine aktarma aracına dönüşmüştür” açıklamasını yaptı.

KESK, 17 Ekim’e kadar Meclis’e sunulacak bütçe yasa teklifine ilişkin bugün sendika genel merkezinde “Halktan emekten yana bütçe istiyoruz” başlıklı basın toplantısı düzenledi. Geçen devirlerdeki bütçe harcamalarına ilişkin sunum yapan KESK Eş Genel Başkanı Şükran Kablan Yeşil, şunları söyledi:

“Kamu hizmetlerine kadar hayatımızınher alanı bütçe ile belirlenmektedir”  

“Bütçe sürecine girdiğimiz bu periyotta ülkeden yansıyan tablo, derin bir toplumsal yoksulluk, artan yolsuzluk ve buna karşı çıkan herkesi baskı ile sindirmeye dayalı bir yasaklar ülkesi tablosudur. Bu karanlık tablonun oluşmasında yıllardır kes, kopyala, yapıştır sistemi ile yapılan ve hayata geçirilen bütçelerin çok çok önemli bir hissesi vardır.

Çünkü hepimiz biliyoruz ki, bütçeler yalnızca birtakım sayılara, bilançolara cetvellere, teknik hesaplamalara yer verilen metinler değildir. Ödediğimiz vergilerden aldığımız maaşlara-ücretlere, yararlanacağımız kamu hizmetlerine kadar hayatımızın derhal her alanı bütçe ile belirlenmektedir.

“AKP’li yıllarda toplanan gelirlerin vergilerin işçilere değil sınırlı bir azınlığı oluşturan sermayeye savaş siyasetlerine aktarma aracına dönmüştür” 

Bütçeler bir ülkede kaynakların, gelirlerin kimlerden toplandığını ve söylediği söz edilen gelir ve kaynakların kimler için kullanılacağını gösteren evraklardır. Buradan hareketle herhangi bir ülkedeki sistemin kimden ya da kimlerden yana olduğunu anlamanın en kolay yolu bütçesine bakmaktır. Kaynaklar, gelirler kimlerden toplanıyor, kimlerin yararı için kullanılıyor? Temel soru budur. Bu açıdan bakıldığında Türkiye’de bütçelerin giderek halktan, işçilerden daha fazla koptuğu ortadadır. Bilhassa AKP’li yıllarda hayat geçirilen bütçeler kaynakların ve toplanan gelirlerin, vergilerin, üretenlere, işçilere, halka, toplumsal barışa değil sınırlı bir azınlığı oluşturan işverenlere, sermayeye, zenginlere, çatışma ve savaş siyasetlerine aktarma aracına dönüşmüştür. 

AKP iktidarı bütçeleri ile bugün geldiğimiz noktada, halkın, işçilerin bütçe hakkı ortadan kaldırılmıştır. Hayat pahalılığı ve işsizlik kronik bir hale gelmiştir. Türkiye ‘Asgari Ücretliler Ülkesi’ne dönüştürülmüş, emeğin milli gelirden aldığı hisse gitgide düşürülmüştür. Kamu hizmetleri alanı piyasalaştırma, özelleştirme, yatırımların kısılması yolu ile alabildiğine daraltılmıştır. Vergi adaletsizliği derinleştirilmiştir. Aslan hissesi sermayeye, işverenlere, savunma ve güvenlik ismi altında çatışma ve savaşa ayrılmıştır. Toplumsal cinsiyete hassas bütçeleme göz gerisi edilmiştir. Dinî referanslar ile yönetilen bir toplum inşa etme amacına ayrılan kaynaklar artırılmıştır.

“2002 yılında 131 bin 292 dolar olan dış borç stoku sekiz senede yaklaşık iki buçuk kat arttı”  

Tüm bunlara karşın şahsen Cumhurbaşkanı ‘gelişmiş ülkelerde marketlerin raflar boş, bizde dolu’ demeye devam etmektedir. Bugün Türkiye’de market raflar tıka basa doludur. Lakin halkın cepleri boşaltılmıştır. Yıllardır göz göre göre hayata geçirilen siyasetler sonucunda devletin kasası da boşalmıştır. 2002 yılında 131 bin 898 dolar olan dış borç stoku sekiz senede yaklaşık iki buçuk kat artarak 308 bin 177 dolara çıkmıştır. Açıklanan son sayılara göre 2022 yılının ikinci çeyreği prestiji ile 444 bin 392 dolara ulaşmıştır.

Her alanda dışarıya bağımlı ekonomik modelin ülkeyi getirdiği yer TL’nin pula dönmesidir. Bugünlerde ‘neo klasik ekonomi fikrinden epistemolojik bir kopuşu’ ile tanınan hale gelen Hazine ve Maliye Bakanı geçtiğimiz yılın son günlerinde ‘Bir uyuyun, altı ay sonra uyanın, Türkiye’de çok farklı noktalara gideceğiz’ diyordu.

Gerçekten çok farklı noktalara gittik! O gün yüzde 36,08 olan TÜİK enflasyonu altı ay sonra yüzde 78,62’ye bugün yüzde 83,45’e tırmanmıştır. O gün 11,83 TL olan 1 dolar altı ay sonra 16,62 TL’ye, bugün 18,60 TL’ye çıktı. Tedavüldeki en değerli banknotumuz olan 200 TL 1 Ocak 2009 tarihinde piyasaya sürülmüştür. O tarihte 1 dolar 1,53 TL’ye karşılık gelirken bugün1 dolar 18,60 TL’dir. 2009 yılı başında 131 dolar alınan 200 TL ile bugün 11 dolar bile değil, 10 dolar 75 sent alınabilmektedir.

“Sağlık Bakanlığı bütçeleri ise kiralama ya da hizmet bedeli ismi altında il hastanelerine kaynak aktarılan bütçelere dönüştürülmüştür”

Bugüne kadar AKP tarafından yapılan bütün bütçeler kamuoyuna ‘en sosyal bütçe, eğitime, sıhhate en çok hisse ayrılan bütçe’ vb. argümanlarla sunulmuştur. Meğer ‘dönüşüm’, ıslahat gibi cilalı kavramlarla kamu alanı gitgide daha fazla piyasaya açılmıştır. Halkın birikiminin eseri Kamu İktisadi Teşebbüsleri yok kıymetine satılmıştır. AKP döneminde özelleştirmelerle elde edilen 64 Milyar TL beton ekonomisine gömülmüştür.

Kamu Özel İş birliği projeleri ile yapılan il hastanelerinin, hava limanlarının, yol, köprü ve tünellerin müteahhitlerine, beşli çeteye bu halkın cebinden hazine garantisi verilmiştir. Milli gelirden kamu hizmetlerine ayrılan hisse düşürülmüş, buna karşın bakanlık bütçelerinin yüzde 80ni aşan işçi maaşı ve SKG masrafı mecburî harcamalar ‘kamu hizmetine’ ayrılan bütçe büyüklüğü gibi gösterilmiştir.

Örneğin 2021 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’na (MEB) ayrılan 189 milyar 11 milyon TL fiyatındaki bütçenin yüzde 81’ini işçiye yapılan mecburî harcamalar oluşturmuştur.  Üstelik 2001 yılında eğitim yatırımlarına ayrılan hisse yüzde 17,18 iken 2021 yılında yüzde 8’de kalmıştır.

Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin milli gelir içindeki hissesi 2020 yılında yüzde 0,80 iken 2021 yılında yüzde 0,73’e düşmüştür. Merkezi yönetim bütçesi içindeki hissesi ise yüzde 3,37’den yüzde 3,30’a düşmüştür. Buna karşın ‘bütçede aslan hissesi eğitime ayrıldı’ nutukları atılmıştır. Sağlık Bakanlığı bütçeleri ise kiralama ya da hizmet bedeli ismi altında il hastanelerine kaynak aktarılan bütçelere dönüştürülmüştür.

“Bunu ismi dilim dilim soygundur”

Bir öbür adaletsizlik dolaylı ve dolaysız vergilerin toplam vergiler içindeki oranında yaşanmaktadır. Adil bir vergi sisteminin az yahut çok geçerli olduğu ülkelerde toplam vergilerin yüzde 70’i kazançtan-gelirden alınan dolaysız vergilerden yüzde 30’u ise tüketimden alınan dolaylı vergilerden oluşmaktadır.

Türkiye’de bu oranlar tam tersinedir. Yani bir multi milyarderin de bir minimum ücretlinin de tüketim yaparken ödediği KDV, ÖTV, Damga Vergisi dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki hissesi yüzde 70 civarındadır. Buna rağmen gelir vergisi, kurumlar vergisi, veraset ve intikal vergisi yarardan alınan dolaysız vergilerin toplam vergiler içindeki hissesi yüzde 30’dur.

Toplanan her 100 TL verginin ortalama 20 TL’si gelir vergisidir.bu 20 TL’nin 15 TL’si maaşından, fiyatından kaynakta kesilen bordro mahkumlarının yani personellerin ve kamu işçilerinin cebinden çıkmaktadır. Geriye kalan 5 TL ise bugün prestiji ile sayısı 4 milyonu aşan yıllık gelir vergisi beyannamesi veren mükellefler tarafından ödenmektedir. Bunların arasında on binlerce şahıs şirketi de bulunmaktadır.  

Gelir Vergisi Kanunu’na göre söylediği söz edilen tarifenin belirlenmesinde ekim ayında bir evvelki yılın aynı periyoduna göre Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’nde (Yİ-ÜFE) meydana gelen ortalama fiyat artış oranının yani Yeniden Değerleme Oranı referans alındığı söylenmektedir. Lakin 2018 yılına kadar Bakanlar Kurulu’na daha sonrasında Cumhurbaşkanı’na gelir vergisi dilim meblağlarını Yeniden Değerleme oranlarının altında ve üstünde belirleme yetkisi verilmiştir.  Tahmin edileceği üzere bu yetki hep ücretlilerin aleyhine olacak şekilde kullanılmış, gelir vergisi dilim fiyatları Yeniden Değerleme oranlarının altında tutulmuştur.

Vergi uzmanı Ozan Bingöl tarafından yapılan çalışma yeniden değerleme oranlarına birebir uyulması durumunda 2001 yılında 2 bin 800 TL olan ilk vergi dilim fiyatının 2022 Ocak ayı prestiji ile 81 bin 689 TL olacağını göstermektedir.  Meğer bugün söylediği söz edilen meblağ 32 bin TL’dir. Bugün ikinci dilim fiyatı bile 70 bin TL’de kalmıştır. Tüm bunlar yetmezmiş benzeri yaşanan hayat pahalılığı sonucunda kamu işçilerinin maaşlarında temmuz ayında TÜİK enflasyonu artı toplu kontrat zammı ile yüzde 40 zam yapılmak zorunda kalınmıştır. Taban fiyata ise yaklaşık yüzde 30 zam yapılmıştır. Buna karşın Gelir Vergisi Tarifesi dilim fiyatları yerinde kalmış, yüzde 40 artışla 98 bin TL olması gereken 2. Dilim meblağı hala 70 bin TL’de tutulduğu için kamu işçilerinin derhal çabucak tamamı yüzde 27 oranlı 3. Vergi dilimine girmiştir. Bunun tek bir ismi vardır. O da dilim dilim soygundur.

“Kur Korumalı Mevduat’ın bütçeye maliyeti ağustos sonu prestiji ile 75,6 milyar TL olmuştur”

Bütçelerden sermayeye aktarılan kaynaklar vergi harcaması, düşük vergi yahut hiç vergi ödememe ile sınırlı değildir. 2021 bütçesinde işverenlere destek için ayrılan hisse 2022 yılında yüzde 36 artırılarak 68,9 milyar TL’ye çıkarılmıştır. Üstelik bu sayıya İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanan ve yıllardır sürdürülen sigorta prim dayanakları dahil değildir.

Yine ‘cebimizden beş kuruş ödemeyeceğiz’ denilerek yıllardır hizmet alan almayan ayrımı dahi yapmadan toplumun ‘garantili’ kamburuna dönüşen projeler aracılığı ile yandaş müteahhitlere milyarlar akıtılmaktadır. Kamu Özel İş birliği (KÖİ) ismi altında yürütülen ‘müşteri garantili’ projelere 2019 bütçesinde 9,7 Milyar TL, 2020 bütçesinde 18,9 milyar TL, 2021 bütçesinde 34,5 milyar lira ayrılmıştır. 2022 bütçesinden ayrılan fiyatın 42 Milyar TL ayrılması beklenirken döviz kurundaki artış soncunda söylediği söz edilen meblağ şimdiden aşılmıştır. 

Yine 2022 yılı başında bütçede ödeneği bulunmayan Kur Korumalı Mevduat (KKM) için Haziran 2022’de çıkarılan ek bütçe ile 40 milyar liralık ödenek ayrılmıştır. Buna rağmen Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı son bütçe verilerine göre Kur Korumalı Mevduat’ın (KKM) bütçeye maliyeti ağustos sonu prestiji ile 75,6 milyar TL olmuştur.

“2022 yılı başında bir evvelki yıla göre yüzde 30 artışla 182 milyar TL olan savunma ve güvenlik bütçesi temmuzda yapılan ek bütçe ile 220 milyar TL’yi aşmıştır”

Türkiye’de bütçelerdeki kara deliklerden birisi de savunma ve güvenlik harcamaları ismi altında silahlanmaya, çatışma ve savaşlara ayrılan kaynaklardır. Söz konusu kara delik Suriye’den, Libya’ya, Afrika’ya uzanan emperyal arayışlara, Kürt probleminde benimsenen çözümsüzlük siyasetlerine, iç ve dış siyasette izlenen gerginlik stratejisine paralel olarak büyümeye devam etmiştir.

Türkiye, yıllardır yüksek savunma ve güvenlik harcamaları açısından dünyada ilk on ülke içinde yer almaktadır. 2017-2021 yılları arasında iki kat artan savunma ve güvenlik harcamaları 2021 yılı prestiji ile 140 milyar TL’ye ulaşmıştır. Üstelik bu fiyata Savunma Sanayi Destekleme Fonu, Cumhurbaşkanlığı’na bağlı örtülü ve yedek ödenekler, iç ve dış güvenliğe ilişkin birtakım kalemler ve kayıtlara geçmeyen ‘gizli harcamalar’ dahil değildir.

En son 2022 yılı başında bir evvelki yıla göre yüzde 30 artışla 182 milyar TL olan savunma ve güvenlik bütçesi temmuzda yapılan ek bütçe ile 220 milyar TL’yi aşmıştır.  Savunma ve güvenlik harcamalarının son dört yıl içinde iki kattan fazla artarak 2021 prestiji ile 140 milyar TL’ye ulaşmıştır.  2022 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi’nde savunma ve güvenliğe ayrılan bütçe yüzde 30 artarak, 181 milyar TL olarak belirlenmiştir.

“Diyanet bütçesi bu meblağla İçişleri Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı da dahil olmak üzere yedi bakanlığın bütçesini aşmıştır”

Kadınlar açısından başta işgücüne, istihdama katılma eşitsizliği olmak üzere mevcut olan eşitsizlikler artmıştır. Pandemi sürecinde en fazla fakirleşen, istihdamdan koparılan işsiz kalan, daha fazla bedelsiz ev içi emek ve bakım emeği harcamak zorunda bırakılan tekrar bayanlar olmuştur. Buna karşın bütçe süreçlerinde toplumsal cinsiyete hassas bütçeleme yok sayılarak bayanlar işte, evde, sokakta ikinci sınıf vatandaş haline getirilmiştir. Bayan emeği garantisiz, düşük fiyatlı, esnek, kuralsız istihdamın kaldıracı yapılmıştır.

AKP bütçelerinde gerçek aslan hissesinin çok önemli ortaklarından birisi ise toplumu, bilhassa gençleri mevcut rejime uyumlu hale getirme konusunda siyasal iktidar nezdinde gitgide vazgeçilemez bir ideolojik aygıta dönüşen Diyanet İşleri Başkanlığı olmuştur. 

2021 yılı bütçesinden 12,9 milyar TL ayrılan Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bütçesi 2022’de 3,2 milyarlık artışla 16,1 milyar TL olarak belirlenmiştir. Bu fiyat ek bütçe ile 1,1 milyar TL artırılarak 17,2 milyara çıkarılmıştır. Diyanet bütçesi bu fiyatla İçişleri Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı da dahil olmak üzere yedi bakanlığın bütçesini aşmıştır.”