İran’dan tepki niteliğinde uranyum kararı

İran devlet televizyonuna göre, İran, “Uluslararası Atom Gücü Ajansı (UAEA) ile kâfi iş birliği yapmadığı” gerekçesiyle UAEA Yönetim Kurulunda alınan aleyhte karara tepki olarak yüksek seviyede uranyum zenginleştirmeye başladığını duyurdu.

Bu kapsamda İran Atom Gücü Kurumunun, Fordo’daki nükleer tesiste uranyumu yüzde 60 saflıkta zenginleştirme sürecine başladığı ve bu oranda zenginleştirilen uranyum ölçüsünü artırdığı belirtildi.

Karara cevap olarak ayrıyeten, Natanz ve Fordo’daki tesislerde yeni bir santrifüj zinciri oluşturulacağı ve Fordo’daki IR1 santrifüjlerinin daha süratli uranyum zenginleştirebilen yeni kuşak IR6 santrifüjleriyle değiştirileceği bilgisi verildi.

Verilen izin yüzde 3,67’ydi

İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulunun (BMGK) daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa ile Almanya (5+1) arasında 2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak isimlendirilen nükleer anlaşma, Tahran’a yüzde 3,67 oranında uranyum zenginleştirme faaliyetini sürdürme müsaadesi veriyor.

Buna karşılık ABD’nin 2018’de mutabakattan tek taraflı çekilmesinden bir yıl sonra mutabakattaki taahhütlerini durduran İran, ilk olarak Natanz’da 17 Nisan 2020’de yüzde 60 saflıkta uranyum zenginleştirdiğini duyurmuştu.

Yüzde 60 tasa nedeni

Tahran’ın uranyumu yüzde 20 ve yüzde 60 saflıkla zenginleştirmesi Batılı ülkelerde telaşlara neden oluyor; zira uranyumun yüzde 20 ve üzerinde zenginleştirilmesi nükleer bomba elde etmeye fırsat sağlayacak yüzde 90 saflıkta parçalanabilir uranyuma ulaşmak için çok önemli bir aşama olarak kabul ediliyor.

İran’da UAEA’ya bildirilmemiş 3 yerde nükleer bulguların tespit edilmesi ve söylediği söz edilen nükleer bulgulara ilişkin Tahran idaresine yöneltilen soruların istenilen seviyede yanıtlanmaması taraflar arasında gerginliğe neden olmuştu.

Gerginlik söz konusu

Ajansın, Tahran’ın bu 3 yere ilişkin yaptığı açıklamayı teknik olarak inandırıcı bulmadığını bildirmesi üzerine 8 Haziran’da UAEA Yönetim Kurulu, İran’a karşı karar almıştı. Bu gelişme üzerine İran, 9 Haziran’da 2015’teki anlaşma kapsamında nükleer programını denetlemek amacıyla Ajansın kullandığı kamera sistemleri başta olmak üzere çeşitli ekipmanları kaldırmaya başladığını duyurmuştu.

İran, 2 Kasım’da UAEA ile farklılıkları azaltmak için Viyana’ya bir heyet gönderdiğini duyurmuş, UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi ise 9 Kasım’da yaptığı açıklamada, İran’ın son toplantıda “yeni bir şey sunmadığını” söylemişti.

İran’ı nükleer programı konusunda UAEA ile iş birliği yapmamakla suçlayan ABD, Fransa, Almanya ve İngiltere, UAEA Yönetim Şurasına, İran’ın “UAEA ileiş birliği yapmasını” vurgulayan bir karar hazırlamıştı.

UAEA Yönetim Kurulunda 17 Kasım Perşembe günü oylanarak 35 ülkeden 26’sının oyunu alan kararda, UAEA ile kâfi iş birliği yapmamakla suçlanan İran’a, “bildirilmemiş 3 yerde bulunan uranyum izlerinin varlığına ilişkinkabul edilebilir bir teknik açıklama sağlama” daveti yapılmıştı.

İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan 19 Kasım’daki açıklamasında, UAEA Yönetim Kurulunda Tahran aleyhinde alınan kararın “siyasi” olduğunu ve karara karşılık vereceklerini söylemişti.