TTB Başkanı Şebnem Korur Fincancı, hakkındaki suçlama ve tenkitler için ne diyor?

Mahmut Hamsici
İstanbul, BBC Türkçe

Ankara’daki Sincan Bayan Kapalı Cezaevi’nde tutuklu bulunan Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Kurulu Başkanı Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı, avukatları aracılığıyla BBC Türkçe’nin sorularını yanıtladı.

Şebnem Korur Fincancı hakkında, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Irak’ın kuzeyindeki operasyonlarında “kimyasal silah kullandığı” tezlerine yönelik değerlendirmeleri akabinde 20 Ekim’de soruşturma başlatılmıştı.

Fincancı, 27 Ekim’de ise “terör örgütü propagandası” suçlamasıyla sevk edildiği mahkeme tarafından tutuklanmıştı.

BBC Türkçe’nin sorularına yazılı olarak verdiği karşılıklarda ortadaki sürecin “hukuki değil siyasi olduğunu” savunan Fincancı, hakkındaki soruşturmayı öğrenip yurt dışından dönmüş birisi için kaçma kuşkusundan bahsedilemeyeceğini söyledi.

Fincancı, soruşturmaya neden olan Medya Haber TV’deki söyleşisinde, kimyasal silah kullanımıyla ilgili tezin tesirli bir şekilde soruşturulmasının gerektiğini, olayda vefat olduğunda otopsi yapılmasının çok önemli olduğunu söylediğini belirtti. Medya Haber TV’yi ise canlı yayındaki konuşmasını kesimlere ayırarak bağlamından ve bütünlüğünden kopartarak farklı yayınlarda kullanmakla eleştirdi.

Fincancı, evinde bulunan mermilerle ilgili olarak da bunların bir kısmının babasına ait olduğunu ve vaktinde fark etmediğini, diğer bir kısmının ise emeklilik sonrası üniversitedeki odasını boşaltırken evine gelmiş olabileceğini, hatırlamadığınıfakat basında iddia edildiği kalaşnikof mermisi olmadığını belirtti.

Medya Haber TV’deki söyleşinizde “Belli ki hudut sistemini direkt tutan toksik gazlardan, zehirli gazlardan, kimyasal gazlardan biri kullanılmış durumda” diyorsunuz. Sonrasındaki bir söyleşinizde ise “Sanki ben kimyasal kullanılmıştır demişim benzeri haber yapıyorlar. O denli bir şey demedim ben” diyorsunuz. Bununla ilgili ne demek istersiniz? Kendinizi sahiden iyi ifade ettiğinizi düşünüyor musunuz?

Öncelikle bu bir canlı yayında yapılan birkaç dakikalık söyleşi. O sırada yapmış olduğum ön değerlendirmeyi, toplumun anlayabileceği bir lisanda ve kısa sürede söylemek zorundaydım.

Kimyasal silah ifadesi kullanmadım, sonrasında ise çatışmalarda yasak olmasına karşın kimyasal silahlar kullanılabileceğini, buna benzer argümanlar olduğunda tesirli bir soruşturma yapılması gerektiğini, mevtle sonuçlanmış olaylarda buna aynı tezlerin aydınlatılabilmesi için Minnesota Protokolü kılavuzluğunda otopsi yapılmasının değerini vurguladım.

Bana yöneltilen soru kimyasal silah kullanım teziydi, bir toksik gaz etkilenmesine işaret eden belirtileri değerlendirip bu yönde iddia varsa yapılması gerekenleri sıraladım. Belli ki anlaşılır olmamış aktardıklarım.

Bir bilim insanı olarak yalnızca birtakım imajlara süratlice bakarak üstteki kanıya ulaşmayı doğru buluyor musunuz?

Hızlıca bir görüntüye bakmadım, yayında da ifade ettiğimi öncesinde, Almanya’da aynı konferansa katılmak üzere gelen Nükleer Savaşın Önlenmesi İçin Uluslararası Hekimler (IPPNW) üyeleri bu bahiste bir rapor hazırlamıştı. Kuzey Irak olduğunu belirtikleri görüntüyü onlar gösterdi, müşahedelerini ve raporlarını aktardı. Orada bulunan tabiplerle birlikte vaka tartışması yapmıştık.

Videoda ortamda bulunan iki kişi kimi belirtiler gösteriyor. Birisinde istemsiz hareketler ve ağzından gelen kanlı köpüklü sıvı teneffüs yoluyla alınan, akciğerlerde zarara neden olan ve hudut sistemini etkileyen bir maddeyi (gaz formunda) düşündürüyor.

Diğerinde ise ruhsal reaksiyonlar var. Kimi toksik gazlar maruziyet oranı ve müddeti ile bağlı olarak şahıslarda farklı belirtiler ortaya çıkmasına neden olabilir. Bir adli tıp uzmanı olarak uzmanlık alanımla ilgilii birçok olguya dair fotoğraf, video vb. dijital malzeme, bir ön değerlendirme ve ileri inceleme gerekip gerekmediğini tanımlamamız için bilhassa uluslararası uzmanlık uygulamalarımızda bizlere iletilir.

Bu tıp “sekonder – ikincil” kanıtlar ismi verilen kayıtlarda izlenmesi gereken yol, Birleşmiş Milletler Fact-Finding Mission (Gerçeği Araştırma Görevleri) için hazırlanmış kılavuzlarda da yer almaktadır. Burada da sunduğum; gözlediğim belirtiler üzerinden ileri inceleme yapılması gerekliliği ve gerekli adımların neler olduğudur.

Belki bunu hastalar üzerinden anlatmak daha anlaşılır olmasını sağlayabilir. Biz doktorların sık yaşadığı durumlardan biridir; bir tanıdığımız telefon eder ve yakınmalarından söz eder, birkaç soru sorar ve aktardıklarından yola çıkarak hangi uzmanlık alanından görüş alınması gerektiğini söylersiniz. O birkaç dakika sizin yıllar içinde biriktirdiklerinizden süzülüp ön tanıya, hatta bazen tanıya ulaşır.

Başıma gelmiş bir örnekle anlatacak olursam, bundan 10-15 yıl önce bir yakınım ziyarete gelmişti, kan basıncı yüksekliğinden yakınıyordu. Ölçmek için kolunu sıvadığında kolunda koyu renkli bir ben gördük, birkaç sorunun akabinde süratle cildiyeye gitmesini önerdim. Sonraki gün gitti, biyopsi yapıldı ve malign melonom dediğimiz çok dertli bir kanser tipi olduğu anlaşıldı, erken yakalandığı için tedavi ve izlemleri ile başa çıkabildi.

Medya Haber TV’yi “sorumsuz yayıncılık yapmakla” eleştirdiniz. Temel eleştiriniz nedir?

Sonradan anlayabildiğim kadarıyla canlı yayındaki konuşmam, modüllere ayrılarak, bağlamından ve bütünlüğünden kopartılarak, yapılan farklı yayınlarda kullanılmış. Kendi yorumlarıyla birlikte “TSK kimyasal silah kullandı” dediğim algısına yol açan bir kullanımı etik bulmadığımı, sorumsuz davrandıklarını arayan yayıncılara da illettim esasen.

Sosyal medyada kimi tabipler, soruşturmaya karşı çıkmakla birlikte sizi eleştirdi. Bu bireyler, “bu cins açıklamaları yaparken, TTB Merkez Kurulu Başkanı sıfatınız olduğu için hem konuştuğunuz medya kurumları hem de yaptığınız açıklamaların içeriği konusunda daha fazla titiz olmanız gerektiğini” söylediler. Bu tenkitleri önemsiyor musunuz?

Çalışma alanımın devletin direkt pozitif ve negatif yükümlülük alanına giren ihlaller olması nedeniyle bu çalışmaları sınırlı tutsam da zaman zaman bu türlü değerlendirmeler yaptığımda, aynı bir tepkiyle karşılaşıp, son iki yıldır doktorların özlük hakları için tüm kurul üyelerimiz, kollarımız ve çalışma gruplarımızla yürüttüğümüz mücadelenin görünmez kılınması için araçsallaştırıldığı da bir gerçek.

Yayınlarda imajımızın altına ne yazıldığına müdahale imkanını çok nadiren buluyoruz. Evvelce uyarabildiğimde hem profesör unvanının kullanımına yönelik hem de TTB Merkez Kurulu Başkanı kimliğinden bağımsız bir bahis ise ona yönelik kullanılmamasını sağlayabilsem de bu çoğu zaman mümkün olmuyor.

Eleştirilerini anlamakla birlikte bir insan hakları savunucusu olarak yayın organına kimlik sormanın o yayın organının ifade özgürlüğü ve toplumun haber alma hakkının ihlali olacağı fikrimi de meslektaşlarımın anlamasını umuyorum. Kaldı ki muhalif kanalların bir kısmı da dahil yayın organlarının çok önemli bir kısmının bana yönelik sansürünü de sorgulamalarını beklerim, toplumdan ve meslektaşlarımdan.

Evinizde ortaya çıkan mermilerle ilgili ne söylemek istersiniz? Sizi savunanlardan kimileri bunların aile büyüklerinden kaldığını, kimileri ise geçmişteki derslerinizde kullanmak gayesiyle bulunduğunu söyledi.

9mm’lik mermilerin olduğu kutu, babamın, vefatından sonra teslim ettiğim ruhsatlı silahına ait. Silahın yanında olmadıkları için fark etmemiştim, annemin vefatından sonra evi boşaltırken bulup, o sırada imkan olmadığı için teslim edememiş, alıp meskenime getirmiştim.

7.62mm dolu iki kutu mermi ise MKE (Makine ve Kimya Endüstrisi) imali, TSK’de kullanılan G3 silahına ait. Nereden geldiğini hatırlamıyorum. Fakültede yaralar bahsini anlatırken; ateşli silahlar, mermi çekirdek ve kovanları ve tek tük değişik çapta mermiler bir kutu içinde bana hocalarımdan, sonra da o kutu dersi üstlenen öğrencime geçmişti. Ortada kalmış, emeklilik sonrası kürsüdeki odamı boşaltırken eve gelmiş olabilir ama hatırlamıyorum yalnız yandaş basının ileri sürdüğü benzeri kalaşnikof mermisi olmadıklarını söyleyebilirim.

Hukuki süreci nasıl değerlendiriyorsunuz? Hakkınızdaki suçlamaları hakkında ne demek istersiniz?

Ortada “hukuki” bir süreç olmadığı söyleyebilirim. Bana yöneltilen suçlama propaganda. Propaganda hatasında tutuklu yargılama hukuk açısından kabul edilebilir olmadığıi hakkında soruşturma başlatıldığını öğrenip yurt dışından dönmüş birisi için kaçma kuşkusundan de söz edilemeyeceği aşikâr. Bu türel değil siyasi bir süreç olarak değerlendirilmeli. Ortada bir iddia var. Ön değerlendirme sonucu gerekli tesirli soruşturma yapılması için bir önermenin suç olarak tanımlanıp, ev baskını ve tutuklamaya dönüşmesi bana yönelik değil topluma yönelik bir susturma teşebbüs olarak değerlendirilmeli.

Cezaevindeki şartlarınız nasıl?

Cezaevi şartlarım hayli rahat, geniş bir koğuşta yalnız kalıyorum. Geniş bir havalandırma var. Burada 2016 Haziranı’nda Bakırköy’den farklı olan önemli bir tecrit ortamının olması. Koridorda avukat görüşüne giderken karşıdan birkaç kişi geldiğinde onların beni, benim onları göremeyeceğim şekilde infaz müdafaa memurlarının pozisyon alması, avukat görüş alanındayken oraya gelen mahpuslarla birbirimizi görmemizi çok önemli ölçüde engellemeleri ve selamlaşmaya çalıştığımızda süratle bizi oradan uzaklaştırmaları…

Ayrıca hapishanelerde dayanışma, kâfi parası olmayanların desteklenmesi kıymetlidir. Burada bu türlü bir dayanışmanın yolu tümüyle kapatılmış. Telefon görüşmesi için kart almıştım, koğuşumdaki telefon kartsız sistem, hesabımdaki paradan düşüyor konuşma bedeli. Bunu öğrenince kart almakta zorlananlara vermek istedim, kartları alamayacaklarını ve kimseye veremeyeceğimi söylediler.