Çocuk hastalıkları, pandemi kısıtlamaları sonrasında neden artış gösterdi?

Chris Baraniuk | BBC Future

Solunum yoları enfeksiyonları, Strep A, grip bir dizi bilinen bakteri ve virüs, yeni salgın modelleriyle ortaya çıkarak tabipleri ve ebeveynleri endişelendiriyor. Pekala bu son salgınlar neden kaynaklanıyor, bu hususta ne yapılabilir?

Rabia Agha, New York’taki Maimonides Çocuk Hastanesi’nde pediatrik enfeksiyon hastalıkları kısmının yöneticisi olarak görev yapıyor. Agha, kış aylarında ortaya çıkan ve teneffüs yolları enfeksiyonuna yol açan respiratuar sinsityal virüs (RSV) salgınının arttığını belirtiyor. Yetişkinlerde soğuk algınlığıi hissedilebilen bu virüs kimi küçük çocuklar için tehlikeli olabiliyor.

“Yoğun bakım ünitemizin kapasitesini iki katına çıkarmak zorunda kaldık” diyor. Buradaki kimi çocuklar da nefes almalarına yardımcı olması için teneffüs aygıtlarına bağlanmış.

RSV çoklukla en küçük çocukları etkiliyorfakat son vakitlerde tedavi edilen hastalar 3-4 yaşındalar. Bu yaş kümesinde RSV çoklukla burun akıntısı ve öksürükle seyreden soğuk algınlığı gibi bir hastalık olarak ortaya çıkıyordu. Şu Anda ise birtakım çocuklar hastalığı daha ağır geçiriyor.

Agha, “Daha büyük çocuklar bu virüsü hayli iyi tolere ediyordu, şu anda neden bu türlü değil diye açıkçası herkes endişeli” diyor.

Covid-19 salgını sürecinde birçok ülke virüsün bulaşmasını engellemek için sıkı kısıtlamalar uyguladı. Çocuklar haftalarca, aylarca okullardan ve kreşlerden uzak kaldı.

Kısıtlamalar kaldırılıp okullar olağana dönünce, tabipler RSV, grip ve strep A olarak da bilinen bir bakteri olan Grup A streptokokun neden olduğu hastalıklar da dahil olmak üzere kimi hastalıklarda dönemsel artışlar olduğunu söylüyor.

Eylül ayından bu yana İngiltere’de 16 çocuk strep A enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetti. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı’na (UKHSA) göre, ülkede strep A’nın en yüksek olduğu son sezon olan 2017-18 döneminde, 18 yaş altı çocuklarda toplam 27 vefat kaydedilmişti. 2022-23 sezonu ise şimdi sona ermiş değil ve sayılar artabilir.

Epidemiyologlar, pandeminin ilk yılında teneffüs yolu enfeksiyonlarının az yahut çok durduğunu göz önünde bulundurarak, Covid-19 kısıtlamalarının diğer hastalıklarda yükseliş mümkünlüğünü artırıp artırmadığını araştırmaya devam ediyor.

Covid-19’a yakalanmanın çocukların bağışıklık sistemlerine bir şekilde zarar vererek diğer hastalıklara yatkınlıklarını artırmış olma ihtimali konusunda ise hekimler bu türlü bir tesire dair delil olmadığını söylüyor.

Öyleyse bu artış niçin?

Londra’da çocuk tabibi olan Ronny Cheung, haftalardır İngiltere’nin dört bir yanındaki tabip arkadaşlarıyla yaptığı rutin konferans görüşmelerinde, strep A enfeksiyonları ve teneffüs yolu virüslerinin çocuklarda sıkıntılara yol açtığına dair bildirimler alıyor ve “bu kayda değer bir durum” diyor.

Örneğin strep A ekseriyetle hayati tehlike oluşturmuyor ve boğaz ağrısı ya da bademcik iltihabına yol açıyor,nadir durumlarda menenjit dahil olmak üzere ağır ve bazen ölümcül enfeksiyonlara neden olabiliyor.

Cheung, İngiltere’de strep A ile temaslı son ölümlerin son derece olağandışı olduğunu vurguluyor.

Covid-19 kısıtlamalarının bir çeşit gecikmeli tesiri olarak bui enfeksiyonların arttığı fikrini savunanlar var.

Cheung, bunun arkasında “oldukça iyi bir argüman” olduğunu öne sürüyor. Fakat bunu doğal mevsimsel artıştan ayrıştırmak zor.

Belfast’taki Queen’s Üniversitesi’nden virolog Connor Bamford, 2020 ve 2021 boyunca teneffüs yolları virüslerinin yayılmasının sınırlı olduğunu ifade ederek “Başta RSV ve influenza (grip) olmak üzere virüslerde azalma gördük” diyor.

İngiltere Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı Mart 2021’de bu eğilimi doğruladı. Avustralya ve Almanya’dan gelen datalar de aynı devirde teneffüs yolu virüslerinin düz bir çizgi izlediğini gösteriyor.

Araştırmacılar daha sonraki aylarda olağandışı tırmanışlar tespit etti. Almanya’da yapılan bir araştırma, ülkedeki RSV düzeylerinin Eylül-Ekim 2021 arasında rekor düzeye ulaştığını ve pandemi öncesi 2017-19 periyoduna kıyasla 50 kat arttığını ortaya koydu. Yeni Zelanda’daki tıp araştırmacıları da 2021 yılında RSV olaylarında büyük bir artış olduğunu fark etti.

Covid-19 enfeksiyonunun çocukların bağışıklık sistemlerini etkileyip etkilemediği konusunda Agha, “Önceki Covid enfeksiyonunun bağışıklığınızı azalttığını ve daha sonra öteki bir virüs ya da hatta bakteri enfeksiyonuna daha şiddetli yakalanacağınızı destekleyen herhangi bir data görmedik” diyor.

Ayrıca, genel olarak, şimdi yaşananların çocukların sağlığı ya da bağışıklığı üzerinde uzun vadeli tesirler bırakmasını beklemediğini, fakat çok küçükken önemli akciğer hastalığına yakalananların bunun devam eden tesirlerini yaşayabileceğini söylüyor.

Ancak uzmanlar, çocukları mümkün olan en iyi şekilde muhafazanın çok önemli olduğunu belirtiyor: biraz sosyal uzaklık uygulamak, kalabalık yerlerden kaçınmak, kimi durumlarda maske takmak, kapalı ortamların havalandırılması yardımcı olabilir.

Önleyici antibiyotik sorunu

Strep A’dan korunmak için, vaka olan bir kreş ya da okulda enfeksiyon mümkünlüğünü azaltmak amacıyla önleyici antibiyotikler kullanma yoluna gidilebileceği belirtiliyor. Fakat Manchester Üniversitesi’nden Clare Murray, antibiyotiklerin tesirini azaltacak şekilde antibiyotiğe karşı direnç geliştirilmesini önlemek için bunun amaçlı olması gerektiğini söylüyor.

“Bütün bir okula antibiyotik vermek çoka kaçmak olur” diyen Murray, çok fazla temasın olduğu durumlarda bütün sınıfa antibiyotik verildiğini ve bunun yeni bir şey olmadığını belirtiyor.

Agha ve Cheung, karantina sonrası çocukluk çağı hastalıklarında görülen dönemsel artışların dengeleneceğini umuyor. Agha, önümüzdeki yılın başlarında her şeyin az çok olağana dönmesini bekliyor.

Ancak bütün bunlar Covid-19 kısıtlamalarının kötü bir fikir olduğu ve çocukları gereksiz yere riske attığı manasına gelmiyor.

Cheung, Covid-19’un son derece tehlikeli olduğunu ve çok sayıda vefata neden olduğunu belirtiyor. Bu kadar katı kısıtlamaların, ekonomik tesirden, ruh sağlığı üzerindeki tesirlere ve diğer virüslere karşı bağışıklığı etkilemeye kadar birçok olumsuz tesirinin olacağı sır değildi.

Cheung “Bu, katlanmak zorunda olduğumuzu bildiğimiz bir maliyetti. Doğru olan buydu” diyor.

Çocukluk hastalıkları nasıl önlenebı̇lı̇r?

Doktorlar ve sağlık yetkilileri RSV, strep A, grip ve diğer hastalıklar ve enfeksiyonların yayılmasını önlemek için ebeveynlere şunları öneriyor:

• Elleri 20 saniye boyunca sabunla yıkamak; kontamine olmuş bardak, havlu ya da diğer eşyaları paylaşmamak.
• Çocukların öksürme ve hapşırmaları sırasında mendil kullanmak, kullanılmış mendilleri atmak ve elleri sabun ve ılık suyla yıkamak.
• Çocukların tüm aşılarının vaktinde yapılmasını sağlamak; bu, kızamık ve çocuk felci gibi son derece bulaşıcı ve potansiyel olarak tehlikeli birçok hastalık da dahil olmak üzere birçok hastalıktan koruyabilir.
• Doktorlar, antibiyotiğe karşı direnç gelişmesini önlemek için, okul ya da kreşlerde strep A salgını çıktığında çocukları korumak için önleyici antibiyotik verme adımının dikkatle kıymetlendirilmesi gerektiğini söylüyor.

Antibiyotiklerin aşırı kullanımı sonucu ortaya çıkan dirençli bakteriler bilhassa yeni doğmuş bebekler için tehdit oluşturur. Ayrıyeten, antibiyotiklerin RSV gibi virüsler üzerinde hiçbir tesiri bulunmuyor.