Çin Almanya’daki öğrencilerini itaate nasıl zorluyor?

“Bilinen bir sindirme teşebbüsü yok”

Ancak Çin Burs Kurulu’nun akademik bir ortak olarak şimdiye kadar derinlemesine fazla sorgulanmadığı görülüyor.

Örneğin CSC ile işbirliği yapan üniversitelerden biri olan Münih’teki Ludwig Maximilian Üniversitesi (LMU), bu husus ile ilgili “Çinli bursiyerler ile Çin hükümeti arasında herhangi bir muahededen haberdar değiliz. Çinli bursiyerleri sindirmeye yönelik herhangi bir teşebbüs de bize rapor edilmedi. LMU için akademik özgürlüğün yanı sıra fikir ve ifade özgürlüğü, uluslararası öğrencilere de örnek gösterdiğimiz ve aktardığımız temel değerlerdir” açıklamasını yaptı.

Devlete sadakat ve bağlılık

Correctiv ve DW’nin elinde ise farklı yıllara ve ülkelere ait birkaç CSC kontratı mevcut. Bunlardan en yenisi 2021 yılına ait ve bir Alman üniversitesindeki Çinli doktora öğrencisiyle imzalanmış. Yepyenisi dokuz sayfa uzunluğunda olan Çince evrak, diğer kontratlarla karşılaştırıldı ve aralarında yalnızca birtakım küçük farklılıklar tespit edildi.

Sözleşmenin özünde “devlete mutlak sadakat” vurgusu yer alıyor. CSC bursiyeri, “Üstlendiği misyon için sorumluluk duygusu geliştirmeyi, akademik eğitimi ya da çalışması bitince mutlak surette Çin’e dönerek ülkesine hizmet etmeyi, vatanın çıkarlarına ve güvenliğine zarar verecek faaliyetlerde bulunmamayı” taahhüt ediyor. Sadakat kontratında ayrıyeten “Akademisyen, anavatanın onurunu şuurlu bir şekilde korumalı ve yurtdışındaki büyükelçilik yahut konsoloslukların talimatlarına kesin şekilde uymalıdır” ibaresi de yer alıyor.

Somut olarak bu, doktora öğrencisinin Almanya’ya geldikten sonra en geç on gün içinde Çin Büyükelçiliği’ne ya da en yakın Çin konsolosluğuna rapor vermesi, oradaki yetkililerle “sık sık temas” halinde olması gerektiği manasına geliyor.

Bursiyer, yurtdışındaki eğitimi ve akademik çalışması sona erince memleketine dönmek ve ülkesine hizmet etmek amacıyla en az iki yıl Çin’de yaşamakla yükümlü. Kontrat lakin o süre dolunca sona eriyor. Bu süre, bursiyerin tüm akraba ve arkadaşları için bağlayıcı nitelikte.

Çin’in “kontrol takıntısı”

Alman Marshall Fonu’nun Asya Programı’nda görev yapan Çin uzmanı Mareike Ohlberg’e göre CSC mukavelesi, her şeyden önce Çin Komünist Partisi’nin “kontrol takıntısını” ortaya koyuyor.

“İnsanlar, ülkenin çıkarına olmayan herhangi bir şey olduğunda, müdahale etmeye etkin olarak teşvik ediliyor” diyen Ohlberg, bursiyerlere imzalatılan mukaveledeki en sert yaptırımların, Çin’in ulusal çıkarlarına zarar verme konusunda olduğunu belirtiyor. Ohlberg, lakin bu faaliyetlerin kapsamının tam olarak belli olmadığını vurguluyor:

“Çinliler yurtdışında bile özgür değiller. Daima olarak Komünist Parti’nin nezareti altında kalmaları gerekiyor. Bu da otosansürün hâkim olduğu bir dehşet iklimine yol açıyor.”

CSC ile burs kontratı imzalamış olan genç bir Çinli ise Correctiv’in yaptığı açıklamada, ailesi için büyük bir telaş duyduğunu söyledi. Almanya’da asla gösteri yapamayacağını zira büyükelçiliğin “çok katı” davrandığını belirten bursiyer, Çin’e her gidişinde havaalanında sorgulandığını anlatttı:

Bursiyerlerin aileleri nezaret altında

Her CSC bursiyeri, yurtdışı bursunu almadan önce iki kefil göstermek zorunda. Bu kefillerin, burs müddetince üç aydan fazla Çin’den ayrılması yasak. Mukavele kararlarının ihlal edilmesi durumunda, bu kefiller şahsî ve mali olarak ortaklaşa sorumlu tutuluyor.

Yaptırımlar, bursiyerin akademik olarak başarısız olması ya da bursun geçerli bir neden olmaksızın vaktinden önce sona erdirilmesi benzeri durumları da kapsıyor. Bu türlü bir durumda, burs ölçüsüne ek olarak bir ceza fiyatı de ödenmek zorunda. Dört yıl vadeli bir burs için Çin Burs Kurulu öğrencilere toplamda yaklaşık 75 bin euro fiyatında bir burs veriyor.

Komünist Parti’nin rotasında

CSC Genel Sekreteri Şeng Cianşue, kurumun son beş yılda 124 bin bursiyeri yurtdışına gönderdiğini belirtiyor. Şeng daha geçen Aralık ayında devlet burs programının muvaffakiyetini garantilemek için “Her şeyden önce zihinlerimizi (devlet ve parti lideri) Şi Cinping’in ‘Çin tarzı’ sosyalist ideolojisiyle donatmakta ısrar etmeliyiz” demişti.

DW ve Correctiv, Pekin’deki Çin Burs Kurulu ve Berlin’deki Çin Büyükelçiliği ile tekraren temasa geçti. Lakin sorulan sorular şu ana kadar karşılıksız kaldı.

Bilimsel özgürlük vurgusu

Alman Anayasası ise aslında bilimi siyasi tesirlerden koruyor. Bundan Ötürü Federal Eğitim Bakanlığı’na göre top Alman üniversitelerinde.

Bakanlık, “Federal Almanya Eğitim Bakanlığı’nın bakış açısına göre, Almanya’daki ev sahibi kurumların, CSC bursiyerlerinin maruz kalabileceği muhtemel kısıtlamaların farkında olması ve Anayasa’da yer alan fikir ve bilim özgürlüğünün, bu grup için de özgürce geliştirilebilmesini sağlaması önemlidir” açıklamasını yaptı.

Yılbaşından bu yana CSC’nin bursiyer kontratlarının sıkıntılı olduğuna dair haberlerin çıktığı İsveç, Danimarka ve Norveç’te birtakım üniversiteler, duruma tepki göstererek Çin Burs Kurulu ile iş birliklerini askıya aldı.