ref: refs/heads/v3.0
enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
32,2153
EURO
34,9456
ALTIN
2.443,96
BIST
10.677,49
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
26°C
İstanbul
26°C
Açık
Perşembe Parçalı Bulutlu
27°C
Cuma Açık
28°C
Cumartesi Açık
29°C
Pazar Açık
30°C

Ankara’nın İsrail hamleleri ve olası riskler

Türkiye-İsrail tansiyonu nereye varır? Hamas’a destek, ikinci bir İhvan hadisesi mı? Erdoğan’ın İsrail’e yaptırım kararı, ABD’nin Türkiye yaptırım uygulamasına yol açar mı? Uzmanlar, DW Türkçe’ye değerlendirdi.

Ankara’nın İsrail hamleleri ve olası riskler
03.05.2024 23:30
1
A+
A-

Türkiye-İsrail tansiyonu nereye varır? Hamas’a destek, ikinci bir İhvan olayı mı? Erdoğan’ın İsrail’e yaptırım kararı, ABD’nin Türkiye yaptırım uygulamasına yol açar mı?

Uzmanlar, DW Türkçe’ye değerlendirdi.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Gazze savaşı nedeniyle İsrail’e yönelik tavrını sertleştiriyor. 1 Mayıs’ta, Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’nda (ICJ) İsrail’e karşı açtığı soykırım davasına müdahil olma kararını duyuran Ankara, dün de İsrail ile tüm ticari münasebetlerini “Gazze’ye kesintisiz, manisiz ve kâfi ölçüde insani yardım ulaştırılıncaya kadar” durdurma kararını açıkladı. Türkiye’nin bu atakları, İsrail’in sert yansısına yol açtı.

İsrail Dışişleri Bakanı İsrael Katz, yaptırım kararına reaksiyonunda direkt Erdoğan’ı hedef aldı.

Katz, sosyal medya paylaşımında “Diktatörler bu türlü davranış sergilerler” tabirlerine yer verirken, Erdoğan’ın limanlarda İsrail’in ithalat ve ihracatını bloke ederek mutabakatları ihlal ettiğine dikkat çekti. Türkiye’nin Perşembe günü duyurduğu yaptırım kararının Dünya Ticaret Örgütü kapsamındaki yükümlülüklerine karşıtlık teşkil edip etmediği, türel sonuçlar doğurup doğurmayacağı ile ilgili tartışmaları ise sürüyor. “Ticaret, münasebetlerin son oksijen kaynağı” İsrail-Türkiye ilişkileri uzmanı Gallia Lindenstrauss ise asıl bundan sonra yaşanabilecekler konusunda telaşlı olduğu söylüyor.

İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü (INSS) kıdemli uzmanı Lindenstrauss, Ankara’nın ticari ilişkileri tamamen durdurma atılımını DW Türkçe’ye, “Bu çok önemli ve kaygı verici” sözleriyle değerlendirdi. Ticari alakaların, İsrail-Türkiye münasebetlerinde “tek oksijen kaynağı” olarak kaldığını söyleyen Lindenstrauss, Ankara’nın bunun da darbe almasına yol açacak radikal bir önlem almasını “şoke edici” olarak tanımladı. “Son derece baş karıştırıcı” İsrailli uzman, AKP hükümetinin önleminin mahiyetinin aslında Türkiye’nin kendi çıkarları açısında da “son derece baş karıştırıcı” olduğunu ifade ederken, şunları kaydetti: “Çünkü aslında Türkiye, İsrail ile pozitif bir ticaret istikrarına sahip.

İkili ticaretin dörtte üçü Türkiye’nin İsrail’e yaptığı ihracattan oluşmakta. İsrail, zorluklara karşın öbür tedarikçiler bulacaktır.fakat diyelim Türkiye bir süre sonra yeniden rotasını değiştirdi. Güven ve öngörülebilirliği sarsan böylesine sert bir adımın akabinde İsrailli ithalatçılar Türkiye ile ticarete devam eder mi? Devam etmek ister mi?” AKP’nin İsrail ile ticareti durdurma atılımı bilhassa Türk ihracatçılarını olumsuz etkileyecek görünüyor.

Türkiye İhracatçıları Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, İsrail ile ihracatın durdurulması nedeniyle 5-6 milyar dolarlık bir kaybın söylediği söz edilen olacağını, ihracat yasağının uzun sürmesi halinde de devletin ihracatının büyük bir kısmını İsrail’e yapan firmalara sahip çıkmak, kayıplarını da karşılamak durumunda kalacağını söyledi. Ankara’nın “Risk alan Türkiye stratejisi” sonuç verir mi? Pekala Erdoğan, aslında zor bir süreçten geçen Türkiye iktisadını etkileyebilecek adımı neden atıyor?

Bazı yorumcular Erdoğan’ın sertleşen İsrail atılımlarının gerisinde yerel seçim yenilgisi ve iç siyaset baskısının rol oynadığı görüşünde. Gallia Lindenstrauss ise bu derece önemli bir siyaset değişikliğinin salt iç siyaset hesaplarıyla açıklanamayacağı görüşünde. İsrailli uzman ayrıyeten Ankara’nın ataklarını değerlendirirken yalnızca Erdoğan’a odaklanılmaması ve daha geniş bir perspektiften bakılması gerektiğine işaret ederek, “Karar alma süreçlerinde yer alan öbür şahıslar, daha büyük risk alan bir Türkiye stratejisinin, hem sahada hem de Türkiye’nin uluslararası pozisyonunun güçlendirilmesi bakamından olumlu sonuçlar doğuracağına inanıyor” diyor.

Lindenstrauss, bu politikayı “macerapest dış politika” olarak tanımlarken, söylediği söz edilen stratejinin tıpkı Ankara’nın Arap Baharı döneminde İhvan’a, Müslüman Kardeşler’e verdiği destek siyasetlerinde olduğu yeniden başarısızlıkla sonuçlanacağını öne sürdü.

İsrailli uzman, “Tıpkı Arap Baharı’nın ilk yıllarında Türkiye’nin daha ideolojik bir dış siyasete yöneldiği periyotta gördüğümüz gibi bu da önemli bir şekilde geri tepecek” diye konuştu. ABD’de Türkiye’ye yaptırım davetleri yükseliyor Batılı diplomasi kulislerinde, 7 Ekim’de İsrail’i hedef alan terör akınları sonrasında Hamas’a çok güçlü destek vermesi nedeniyle Ankara’nın esasen Gazze’de ateşkes sağlanmasına dönük müzakerelerden dışlandığını ve aslında son ataklarıyla de “Türkiye’yi oyun dışında bırakamazsınız, bırakırsanız biz de oyunu bozarız” mesajı vermek istediği konuşuluyor.

Ancak uzmanlar ABD ve Avrupa Birliği’nin (AB) terör örgütü olarak tanıdığı Hamas’a güçlü dayanağı ile reaksiyonları üzerine çeken Erdoğan’ın İsrail’e yönelik son atağıyla yalnızca Türkiye iktisadını zora sokmayacağı, vakitte Türkiye’nin ABD yaptırımlarına hedef olmasına da yol açabileceğine dikkat çekiyor. Bilhassa ABD’de, Türkiye’nin İsrail’e yönelik arka arda attığı adımlar, geniş yankı buluyor. Washington’da Türkiye’ye yaptırım uygulanması, hatta Biden İdaresi’nin Türkiye’ye satışına onay verdiği F-16’ların teslim edilmemesi yönünde davetler yapılıyor.

“Endişeleri daha da körükleyecek” Alman Marshall Fonu (GMF) Başkan Yardımcısı ve Brüksel ofisi yöneticisi Ian Lesser ise bu davetlerin somut sonuç doğurma ihtimaline ihtiyatlı yaklaşıyor. Lesser, Türkiye’nin ABD başta olmak üzere Batılı partnerleriyle bağlantılarında son aylarda “bir cins yumuşama ve güzelleşme yaşandığını” söylerken, “Ama bu zati ihtiyatlı bir yakınlaşmaydı” diyor.

Amerikalı uzman, Batılı başkentlerin bilhassa Erdoğan’ın Hamas ile ilgili telaffuzları nedeniyle Ankara’ya uzaklıklı bir tavır takındığını, Türkiye’nin İsrail’e yönelik son atağının bu telaşları daha da körükleyeceğini vurgulamakla birlikte, “Ama Ankara’nın İsrail ile ticareti durdurma kararının Türkiye ile esasen uzaklıklı bağlarda daha somut sonuçlar doğuracağını düşünmüyorum. En azında direkt olmaz” diye konuştu.

Hem Erdoğan ve etrafının hem Türklerin çok önemli bir kısmının Filistin problemini Türkiye’nin bölgesel liderlik üstlenmesi gereken bir husus olarak gördüğüne işaret eden Lesser, “Erdoğan’ın Filistin davasına evvelce beri süregelen bağlılığı ve Müslüman Kardeşler ile bağları dikkate alındığında aslında Türkiye’nin siyasetlerinde son aylarda olduğu gibi utangaç davranması bir tarafıyla şaşırtıcıydı. Şu anda ise Türkiye’nin asıl, yani gerçek siyasetinin bir yansımasını görmekteyiz” görüşünü de aktardı.

Erdoğan’ın Beyaz Saray ziyareti neden ertelendi? Erdoğan’ın bu ay gerçekleşmesi beklenen Beyaz Saray ziyaretinin ertelenmesinde Ortadoğu’daki gelişmelere ilişkin görüş ayrılıklarının tesirli olduğu hatta ziyaretin ertelenmesi nedeniyle Ankara’nın son günlerde İsrail’e yönelik siyasetlerini sertleştirdiği iddia ediliyor. Ian Lesser’e göre bu ziyaretin gerçekleşmemesinde, “taraflar arasında ortak tasa bahislerinde yeterli düzeyde görüş birliği sağlanamaması” tesirli oldu ve her iki taraf tansiyona sahne olacak bir ziyaretin gerçekleşmesini arzu etmedi.

Ancak Lesser’e göre aslında Filistin problemi ve Gazze’de olanlar konusunda Türkiye ile İsrail ve Batılı partnerleri arasında çok önemli görüş ayrılıkları olmasına karşın tarafların bölgede tansiyonun tırmandırılmaması konusunda ortak çıkarlar bulunuyor. İran ile tırmanacak tansiyonun Türkiye dahil tüm bölge için önemli bir tehdit oluşturduğuna dikkat çeken Lesser, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Ayrıca Türkiye nükleer bir güç haline gelecek bir İran istemeyecektir yanında. Bu nedenle Türkiye-İsrail sürtüşmesi olsa da bölgede istikrarın sağlanması, Gazze’deki Filistinlilere kâfi seviyede insani yardım ulaştırılmasını sağlayacak bir uzlaşıya varılması büyük kıymet taşıyor. Ayrıyeten Türkiye ile İsrail arasında tansiyon yaşanıyor olsa da her iki tarafın ortak çıkarları bulunduğu göz arkası edilemez. Her iki ülke de Hizbullah devlet dışı aktörlerin deniz ticaretine, enerji altyapılarına müdahale etmesini istemiyor. Bölgede gelecekte yaşanacak gelişmeler bakımından da bunlar büyük ehemmiyet taşıyor. Ayrıyeten şu da göz gerisi edilmemeli: Kızıldeniz’de yaşananlar Doğu Akdeniz’e de sıçrayabilir, bundan Türkiye de etkilenebilir.”

Hamas’ın siyasi önderleri neden hala Türkiye’de? Bu ortada Türkiye İsrail’e yönelik tavrını sertleştirken, AB ve ABD’nin terör örgütü olarak tanıdığı Hamas’a güçlü yardımını sürdürmesi dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın daveti üzerine Türkiye’ye gelen Hamas’ın siyasi başkanları İsmail Haniye ve Halit Meşal’in ülkede kalmaya devam etmeleri soru işaretlerine yol açıyor.

Erdoğan’ın 20 Nisan’da İstanbul’da ağırladığı Hamas temsilcileri, o günden bu yana aralarında Sdet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu, Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu ve Büyük Birlik Partisi BBP Genel Başkanı Mustafa Destici’nin de bulunduğu Türk siyasetçilerle görüşmeler gerçekleştirdi, ayrıyeten İsmailağa cemtini de ziyaret etti.

İsrail ve Arap basınındaki haberlerde Hamaslı siyasi başkanların “karagahlarını süreksiz olarak Katar’dan Türkiye’ye naklettikleri” iddiaları irdelenirken, “Haniye’nin bir müddetliğine kimi Arap ve Filistinli yetkililerle görüşmek için Türkiye’de kalacağı” öne sürülüyor. 

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.