AYM’den çarpıcı karar: Makul sürede yargılanma başvuruları artık incelenmeyecek

Anayasa Mahkemesi (AYM) bugün ‘makul sürede yargılanma’ hakkına ilişkin tarihi bir karar verdi. Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre yüksek mahkeme “makul sürede yargılanma” hakkına ilişkin müracaatları incelemeyecek.

Bianet’ten Hikmet Adal’ın haberine göre, yeni bir yargı yolu ihdas edilene kadar alınan bu karar yeterince yurttaşlar artık ‘yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle’ AYM’ye direkt müracaat yapamayacak.

AYM, münasebet olarak “Yalnızca tazminat ölçüsünün belirlenmesinden ibaret bu kararların 55 binden fazla ihlal kararından sonra insan haklarının korunması ve geliştirilmesine artık bir katkı sağlamamasını” sundu. Yüksek mahkemenin bu hususta artık yalnızca tazminat mahkemesi fonksiyonu gördüğünü savundu.

İş yükünün yüzde 52’sini kapsıyor

Günümüzde makul sürede yargılanma hakkı müracaatları AYM’nin iş yükünün yüzde 52,4’ünü kapsıyor. O denli ki; AYM’nin ferdi müracaatın önünün açıldığı 2012’den bu yana yüksek mahkemeye bu husus ile ilgili 115 bin 535 müracaat yapıldı. AYM bu müracaatlardan 69 bin 248’ini sonuçlandırdı. AYM’nin en çok ihlal kararı verdiği bahis da bu. Müracaat sayısı her geçen gün artıyor. Örnek olarak 2020’de 4 bin 772 olan müracaat sayısı, 2021’de 22 bin 442’ye, 2022’de 60 bin 484’e yükseldi. 30 Haziran 2023 itibariyle de müracaat sayısı 20 bin 947.

Köksal: AYM Meclis’e “Bu sistemi düzelt” dedi

İnsan hakları hukukçusu avukat Tuğçe His Köksal’a göre karar yurttaşlar için hayatı kıymette. Zira AYM, makul yargılama sürelerinin bir sistem sorunu olduğunu belirtip yasama organı olan Meclis’ten bu bahse bir tahlil getirmesini istiyor. Köksal’ın tabiriyle AYM Meclis’e “Bu sistemi düzelt ve bir yol kur” dedi.

Kararın mantığının doğru olduğunu belirten Köksal, iç hukukun en büyük meselelerinden bir adedinin uzun yargılama müddetleri olduğunu söyledi. “Hem hukuk yargılamalarında hem ceza yargılamalarında hem de yerine göre yönetim yargılamalarında…” diye ekledi.

AYM’nin bu hususta daha önce de pilot karar verdiğini kaydeden Köksal şöyle konuştu:

“Daha önce 9 Mart 2023’e kadar AYM’de derdest olan makul sürede yargılanma hakkı şikayetlerine ilişkin müracaatların, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Kurulu tarafından incelenmesi kararlaştırılmıştı. Bu da Tazminat Komitesinin yetkisi genişletilerek yapılmıştı.

Aslında mantık doğruydu lakin Tazminat Komitesi’nin yetkisini 10 Mart 2023’e kadar olan müracaatlarla sınırladılar. Bu da sistematik sorunun devam etmesine yol açtı. Elbette o tarihten sonra da uzun yargılama şikayetleri AYM’ye gelmeye devam etti. Bunun önü kesilmedi. Bu yeni karar da bu türlü bir sürecin akabinde geldi. Aslında Tazminat Kurulunun kapsamı genişleterek yahut diğer bir yol ihdas ederek bu sistematik soruna iç hukukta bir deva bulunması istenen bir karar bu.

ama sıkıntı şu; şayet yapılmazsa yani derhal Tazminat Kurulunun yetkisi genişletilmez yahut buna ilişkin öbür bir yol bulunmazsa uzun yargılamayla alakalı sorun büyüyerek devam eder.

İlk derece mahkemeleri ne yazık ki bu probleme tahlil olamıyorlar. Bu açık. Tazminat problemini AYM’den çıkarıp iç hukukta öteki bir yol bulunmalı.

Bana göre AYM burada risk aldı. Meclis’e bunun için bir süre vermedi. derhal düzenleme yapılmasını istedi. AYM’nin aldığı risk karşılık bulursa hiçbir sıkıntı yaşanmaz. Tazminat Kurulunun yetkisi derhal genişletilirse yahut bir idari yol, bir yargısal yol mevzuatlagetirilirse insanlar uzun yargılama şikayetleriyle alakalı müracaatlarını o yollardan yapabilirse sorun olmaz.fakat kısa vadede bunun olabileceğini düşünmüyorum. Şu an iç hukukta makul sürede yargılama ihlaliyle ilgili bir hukuk yahut tazminat yolu yok. Bu da bir süre mağduriyet yaratmaya devam edecek ne yazık ki. Artık top Meclis’te, yasama organında. Bekleyip ne karar alacaklar göreceğiz.”