Hakan Fidan’ın ziyareti Türkiye-Fransa ilişkileri bakımından neye işaret?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın uzun müddettir gündemde olan Fransa ziyareti 2 Nisan’da gerçekleşecek.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasında son devirde artan telefon trafiğinin akabinde gelen ziyarette Suriye, Ukraynai çok önemli dış siyaset mevzularının yanı sıra Türkiye’deki Fransız okullarının statüsü ve ikili bağlardaki meseleler da ele alınacak.

Fidan’ın ziyareti inişli-çıkışlı bir seyir izleyen Türkiye-Fransa ilgilerinin tüm boyutlarıyla müzakere edilmesi ve yeni bir devrin başlangıcı olup olmayacağını göstermesi açısından ehemmiyet taşıyor.

Ziyaret, Türkiye’de İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması, Fransa’da ise aşır sağcı cumhurbaşkanı adayı Marine Le Pen’e siyasi yasak getirilmesi gelişmelerin yaşandığı bir devirde gerçekleşmesi açısından da ilgi alımlı olarak görülüyor.

Diplomatik kaynaklardan yapılan bilgilendirmeye göre Dışişleri Bakanı Fidan, Paris’te Avrupa’dan sorumlu Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot ile görüşmelerde bulunacak.

Türkiye ve Fransa, Afrika başta olmak üzere Kafkasya, Rusya ile ilişkiler ve Doğu Akdeniz tansiyonları aynıi hususlarda ters pozisyonda yer aldılar.

Fransa ayrıca Türkiye’nin Avrupa Birliği ile bağlarında de çok önemli karar alma süreçlerinde Kıbrıs Cumhuriyeti ve Yunanistan ile birlikte hareket etmeyi tercih etti.

Ancak Kasım 2024 seçimlerini Donald Trump’ın kazanması ve 20 Ocak 2025’ten bu yana global sistemde yaşanan büyük değişimler Ankara-Paris arasında yeni bir diyaloğun tesis edilmesine neden oldu.

Erdoğan ve Macron, 7 Kasım’da Macaristan’da yüz yüze görüşmelerinden sonra da 4 defa telefonda görüş alışverişi yaptılar.

İkilinin son konuşması 31 Mart günü gerçekleşti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da 27 Mart’ta Paris’te Macron’un daveti üzerine gerçekleşen Ukrayna zirvesine Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı temsilen katıldı.

İmamoğlu ve Le Pen Davaları

İkili görüşmelerde Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un 2025 yılı içinde Türkiye’ye bir ziyaret yapması mümkünlüğü da yer alıyor.

Ankara ve Paris’te yapılan değerlendirmeler, uzun yıllardır gerçekleşmeyen üst seviye bir ziyaretin ikili ilgilere güçlü ve yeni bir ivme kazandıracağı yönünde.

Ancak İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla başlayan gelişmelerin bu ziyaretin kısa vadede olma mümkünlüğünü azalttığı da öngörülüyor.

Macron, bu gelişmeleri kapsamlı bir açıklamayla eleştirmiş ve Avrupa’nın “istikrarlı” bir Türkiye ile işbirliği yapmak istediğini kayda geçirmişti. Ankara, Macron’un açıklamalarına karşılık vermemeyi tercih etmişti.

Ziyareti enteresan kılan bir diğer öge ise Fransa’nın aşırı sağcı lider Marine Le Pen’in cumhurbaşkanlığı adaylığını engelleyebilecek bir mahkeme kararını tartışıyor olması.

2027 seçimlerinin çok önemli adaylarından olan Le Pen, AB fonlarını yöntemine uygun olmayan bir şekilde kullanmaktan suçlu bulundu ve 5 yıl müddetle kamu vazifesine aday olmaktan menedildi.

Fransız okulları ne olacak?

Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre, Fidan’ın Fransız muhatabı ile yapacağı görüşmelerde kültür ve turizm bahislerin yanı sıra eğitim alanında da iştirak geliştirilmesi gündemde olacak.

Türkiye ve Fransa, 2023 sonundan bu yana eğitim konusunda yaşanan kahırların aşılması için müzakere içindeler.

Türk Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye’de fliyet gösteren ve çoğunlukla Türk öğrencilerin eğitim gördüğü Ankara’daki Charles de Gaulle ve İstanbul’daki Pierre Loti liselerinde kısmi müfredat uyumu ve denetlemeye açıklık talebini ortaya koydu. Bakanlık, karşılıklılık prensibi uyarınca Fransa’da Türk okulları da açmak istiyor.

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Şubat ayında bu bu bahis ile ilgili yaptığı bir açıklamada, Fransa’ya anlaşma yapma teklifinde bulunduklarını kaydetmişti.

Türkiye’deki iki Fransız okulunu legal kabul etmek karşılığında Fransa’da okuyan Türk çocuklarına Türk kültürü ve dili dersi verilmesi teklifinde bulunduklarını kaydeden Bakan Tekin, ancak Fransa’dan “Kanunlarımız buna müsde etmiyor” karşılığını aldıklarını açıklamıştı.

Tekin, Türkiye kanunlarının da bu okulların mevcut durumuyla varlığına izin vermediğini ve anlaşma olmadığı sürece Türk öğrencilerin kaydolamayacağını kaydetmişti.

Fidan’ın ziyareti bu sorunun aşılıp aşılamayacağını göstermesi açısından çok önemli bir eşik olarak bedellendiriliyor.

Ukrayna ve Avrupa’nın savunması masada

Fidan’ın ziyareti çok önemli uluslararası gelişmelerin yaşandığı ve NATO’nun çok önemli bir askeri gücü olarak Türkiye’nin yeni jeopolitik sistemde nasıl bir rol oynayacağının tartışıldığı bir devirde yapılması açısından da ayrıyeten dikkat cazip.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin sonlandırılması ve Avrupa’nın kendi güvenlik mimarisini oluşturması bu başlık altında ele alınan iki çok önemli husus.

Fransa ve İngiltere,  27+4 (27 AB ülkesi ile Türkiye, İngiltere, Norveç ve İzlanda) formatındaki teşebbüslerle kıtanın güvenlik sıkıntılarının tahlili ve Ukrayna barışının nasıl bir güvenlik garantisiyle çözümleneceğini masaya yatırıyorlar.

Diplomatik kaynaklara göre Fidan, her iki mevzuda vereceği bildirilerle Türkiye’nin bu süreçlerde katkı sağlayacağını Fransız tarafına iletecek.

Bakan Fidan’ın Türkiye’nin Avrupa güvenliğinde sahip olduğu kritik kıymeti vurgulaması ve yeni güvenlik mimarisinin oluşumunda eşgüdümün artırılmasının değerini ifade etmesi bekleniyor.

Ancak Türkiye’nin AB’nin savunma sanayi ve güvenlikle ilgili platformlarından “siyasi” nedenlerle dışlanıyor olması da Paris görüşmelerinde ele alınacak hususlar arasında.

Buna paralel olarak Fidan’ın, Türkiye-AB bağlarının stratejik bir perspektifte ele alınması davetinde bulunması ve Ankara’nın Paris’ten beklentilerini aktarması da öngörülüyor.

Rusya-Ukrayna arasında kalıcı ve adil barışın sağlanması konusunda da katkı vermeye hazır olduklarını ve tüm müttefiklerin yakın işbirliği içinde olmaları gerektiği de Fidan’ın vereceği iletiler arasında olacak.

Suriye’de IŞİD ile mücadele

Fidan-Barrot görüşmesinde ele alınacak diğer çok önemli bölgesel husus ise Suriye olacak.

Ankara ve Paris, 8 Aralık’ta Esad’ın devrilmesi ile başlayan yeni devirde, Şam idaresine destek oldular ve ülkede istikrarlı bir geçiş dönemi için devreye girdiler.

Yeni idareye destek konusunda görüşte olan Türkiye ve Fransa, IŞİD’le mücadele eden ve yükünü Halk Savunma Birlikleri’nin (YPG) oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) geleceği konusunda farklı noktadalar.

Dışişleri Bakanı Fidan, Ocak ayında yaptığı bir açıklamada isim vermeden Fransa’yı eleştirmiş ve “Avrupa’daki kimi küçük ülkelerin Amerika’nın şemsiyesi altında söz söylemeye dönük siyasetlerinin kendilerine hiçbir katkısı olmadığını” kaydetmişti.

Fransa, IŞİD ile mücadelenin akamete uğramaması gerektiği niyetinde ve Türkiye’nin öncelikleri arasında bu hususun yer almadığı kuşkusunda.

Buna ek olarak Suriye’deki Kürtlerin haklarının korunması konusunda da hassaslığını saklamayan Fransa, SDG önderleriyle üst seviye diyaloğunu devam ettiriyor.

Türkiye, YPG’yi “terör örgütü” olarak tanımlıyor ve kuzey Suriye’den tasfiye edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Bu kapsamda SDG’nin Şam idaresiyle imzaladığı ve silahlı güçlerinin Suriye ordusuna entegre edilmesini öngören muahedeyi destekliyor lakin ihtiyatın elden bırakılmaması gerektiğini kayda geçiriyor.

Fidan’ın ziyaret sırasında Suriye ve Suriye’nin komşularının IŞİD ile mücadele için oluşturma aşamasında oldukları yeni sistem hakkında bilgi vermesi ve bu bahiste Fransa’nın yardımını istemesi de bekleniyor.

Suriye, Türkiye, Ürdün, Irak ve Lübnan’ın dışişleri, savunma bakanları ve istihbarat yetkilileri geçen ay Amman’da toplanmış ve IŞİD ile mücadelenin ana çizgilerini belirlemişlerdi.

İkinci toplantının yakın bir vakitte Türkiye’de yapılması planlanıyor.