ref: refs/heads/v3.0
enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
32,5173
EURO
34,7871
ALTIN
2.422,17
BIST
9.672,31
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
22°C
İstanbul
22°C
Az Bulutlu
Perşembe Parçalı Bulutlu
20°C
Cuma Az Bulutlu
19°C
Cumartesi Az Bulutlu
18°C
Pazar Az Bulutlu
19°C

Tek dilli aileler için iki dilli çocuk yetiştirmenin faydaları ve zorlukları neler?

İki lisanlı olmak Alzheimer semptomlarını beş yıla kadar geciktirebiliyor

Tek dilli aileler için iki dilli çocuk yetiştirmenin faydaları ve zorlukları neler?
16.03.2024 14:00
0
A+
A-

Kendisi Hollandaca ve İngilizce konuşarak büyüyen Isabelle Gerretsen, tek lisan konuşan lakin çocuklarını çok lisanlı yetiştirmek isteyen aileler için tavsiyeleri BBC Future için inceledi.

İki lisanlı çocuk yetiştirmeyle ilgili olarak, ana lisanları farklı olan ebeveynlerin doğumdan itibaren katı bir şekilde kendi lisanlarını konuşmasının en iyi prosedür olduğuna dair bir inanış var. Bu “bir ebeveyn, bir lisan (OPOL)” staretejisi olarak da biliniyor.

Peki bu sahiden iki dilliliği sağlamanın tek yolu mu? İki ebeveynin farklı lisanlar konuşması sahiden mecburî mu, siz ve etrafınızdakiler tek bir lisan konuşuyorsa iki lisanlı çocuk büyütebilir misiniz?

“Her lisanın farklı bir zaman ve pozisyonla ilişkilendirilmesi”

Power of Language (Dilin Gücü) kitabının yazarı ve ABD’deki Northwestern Üniversitesinde İletişim Bilimleri ve Bozuklukları Profesörü Viorica Marian, çocuğunuzu iki dile birden maruz bırakmak için çok sayıda metot olduğunu ve bunlardan hiçbirinin en iyi sistem olarak öne çıkmadığını söylüyor.
Marian’a göre birden fazla lisan konuşan ebeveynler için “bir ebeveyn, bir dil” startejisi işe yarayabilir.

Azınlık lisanları konuşan ailelerde, ebeveynler meskenlerinde tek bir lisan konuşmayı tercih edebilir zira bu aileler çocuklarının okulda bir öteki dile maruz kalacağını bilirler.

(“Azınlık” bu bağlamda herhangi bir toplumda ya da eğitim sisteminde diğer lisanlara göre daha az yaygın olarak konuşulduğu manasına geliyor: Örneğin ABD ve Birleşik Krallık’ta İspanyolca bir azınlık diliyken İngilizce çoğunluk lisanıdır.)

Ailelerin azınlık lisanını canlı tutmak için özel bir gayret göstermesi gerekebilir: Ev dışındaki etkileşimler arttıkça ve çoğunluk lisanı daha baskın hale geldikçe bu lisanın çocukların hayatlarından kaybolma riski ekseriyetle artar.

Marian, “Çocuğunuzla haftanın her günü farklı bir lisanda konuşmak farklı bir strateji olabilir” diyor.

Bu bazen araştırmacılar ve iki lisanlı aileler arasında “zaman ve yer” stratejisi olarak anılır ve her lisan makul bir zaman ya da pozisyonla ilişkilendirilir; örneğin tüm aile hafta sonları ya da ortak yemeklerde benzer lisanı konuşuyor olabilir ve hafta boyunca ya da dışarı çıkıldığında öteki bir lisan.

Marian, “En tesirli stratejiler uzun vadede dengeli bir biçimde uygulanabilir olanlardır. Başarılı strateji ailenizde işe yarayan ve tecrübesi mecburilik değil de zevk haline getirendir” diyor.

İkinci lisan ne zaman öğretilmeli?

Araştırmalara göre ikinci dile olabildiğince erken aşinalık kazanmak iyi bir fikir olabilir. Zira çocuklar ana lisanlarının fonoloji olarak bilinen ses ve ritmini çok erken yaşta öğrenirler.

2013 yılından bir çalışmaya göre bebekler lisan öğrenmeye doğumdan önce başlıyor. Buna göre hamileliğin son 10 haftasında fetüsler annelerini dinleyip duyduklarını doğumdan sonra gösterebiliyorlar.

Doğumdan yaklaşık 30 st sonra Amerikalı ve İsveçli 40 bebekten oluşan bir deney grubu, ana lisanlarında ve yabancı lisanda seslere maruz bırakıldılar.

Tepkileri, bilgisayara bağlı emziği ne kadar müddetle emdikleriyle ölçüldü. Hem Amerikalı hem de İsveçli bebekler yabancı lisanı duyduklarında emzik emme mühletleri anadillerine göre daha uzundu.

Araştırmacılara göre alışılmadık seslerde daha uzun süre emzik emmek öğrenmeyle ilgiliydi ve bebeklerin doğumda lisanlar arasında ayrım yapabildiğini gösteriyordu.

Bu, ikinci bir lisan eklemek için geç kalındığı manasına gelmiyor. Daha büyük çocuklar hatta yetişkinler yeni lisanlar öğrenebilirler.

Ancak küçük çocuklar için bir lisanı ana lisanı benzeri konuşmak daha kolaydır.

ABD’deki San Francisco State Üniversitesinde Çocuk ve Ergen Gelişimi Kısmında Doç. Dr. Sirada Rochanavibhata, “Ne kadar erken başlarsanız o kadar iyi” diyor ve ekliyor:

“İlk altı ayda bebekler tüm lisanların konuşma seslerini ayırt edebilirler. Daha sonra ana lisanlarında ya da maruz bırakıldıkları lisanların dışındaki sesleri ayırt etmekte zorlanırlar” diyor.

Buna rağmen siz yahut aileniz bu imkan penceresini kaçırsanız bile ilerleyen yaşlarda öbür lisanlarda akıcı konuşmak hala mümkün olabiliyor. Yalnızca daha fazla gayret ve farklı yaklaşımlar gerektiriyor.

Diğer yandan çocuklar büyüdükçe ikinci lisanın kaybedilme riski artıyor. Göçmen çocukları farklı hissetmeyi sevmediğinden azınlık lisanını kullanmayı reddedebiliyor.

Çocukları bu lisanları kullanmaya motive etmeye yardımcı olan formüllerden biri de benzer lisanı konuşan yaşıtlarıyla “mini topluluklar” oluşturmak.

Tek lisanlı aile çok lisanlı çocuk: Lisanlarda mükemmelik yoktur

İskoçya’daki Edinburgh Üniversitesi’nde İki Dillilik Değerlidir programının kurucusu Prof. Antonella Sorace, ebeveynlerin tamamen iki lisanlı olmasalar bile meskenlerinde konuşulan lisanlara yenilerini ekleyebileceklerini söylüyor.

Örneğin, bir ebeveynin yeni bir lisan öğrenmeye başlayabileceğini ve bazen bu lisanı çocuğuyla konuşabileceğini belirtiyor.

“Çocuğu, çok akıcı olmasa da bir diğer lisandaki kelamlara ve tabirlere maruz bırakmak, yararlıdır. Lisanlarda mükemmelik yoktur.” diyor.

Sorace’a göre ebeveynlerin birden fazla lisan konuşma yüreği linguistik hünerlerinden daha önemli:

“Cesaretleri varsa çocuk gereğince lisan duyup öğrenecektir. Böylece yeni bir lisanı keşfetme ve öğrenme bir aile projesine dönüşür. Ebeveynler dahil herkes bundan yarar sağlar.

“Ailelere bu mükkemmel fırsatı kullanmalarını tavsiye ediyoruz. Hedefiniz lisanı harika öğrenmek yerine daha iyi öğrenip çocuğunuzla iletişim kurmanızdır” diyor.

Bazı uzmanlar çok lisanlı bakım yardımının da bu süreçte tesirli olabileceğini söylüyor.

Marian, iki lisan bilen bir bebek bakıcısı bulmak, çok lisanlı kreş ya da çocukları birden fazla lisan duydukları bir toplum merkezinde ya da okul sonrası kulüpte lisan derslerine kaydettirmeki farklı seçenekler öneriyor.

“Çocuğun yaşı ilerledikçe değişim programlarına yahut yurt dışı programlarına katılması, yabancı lisan kurslarına gitmesi, diğer lisanın konuşulduğu ülkelere seyahat etmesi, lisan tahsilini daha da destekleyecek ve ilerletecektir” diyor.

Çok lisan konuşmak beyni nasıl etkiliyor?

Çocuk, yetişkin yahut ebeveyn olarak ikinci bir lisanı öğrenme zahmetine katlananlar için süreç, ne kadar akıcı olduklarından bağımsız, beyni geliştirici yararlar sağlayabiliyor.

Northwestern Üniversitesi’nde İki dillilik ve Psikodilbilim alanında çalışan Doç. Dr. Ashley Chung-Fat-Yim, “Çok sayıda lisan öğrenmek beynin üst seviye düşünme, karar verme ve sorun çözmeden sorumlu ön kısmında gri madde hacminin artmasını sağlıyor” diyor ve ekliyor:

“Aynı bölgelerde beyaz hususta de güzelleşmeler görüyoruz”.

Chung-Fat-Yim, gri unsurun çok önemli bilginin işlenmesinden; beyaz hususun de beynin bölgeleri arasında mesaj taşınmasından sorumlu olduğunu söylüyor:

“Gri maddeyi metro istasyonları, beyaz maddeyi de bunları birbirine bağlayan metro tünelleri düşünün.

“Çok dillilik bu ‘metro tüneli’ yapısının daha süratli ve verimli sinyal iletimi için hazır kalmasını sağlar. Diğer deyişle beyin bölgeleri arasındaki iletişim daha optimal bir biçimde sağlanır”.

Araştırmalar, birden fazla lisan konuşmanın ve buna bağlı zihinsel idmanın vakitte beynin dayanıklılığını artırabileceğini ve Alzheimer hastalığının semptomlarının başlangıcını geciktirmeye yardımcı olabileceğini öne sürüyor.

Mevcut 20’den fazla çalışmanın 2020 yılında yapılan bir taramasına göre, iki lisanlı olmak Alzheimer semptomlarını beş yıla kadar geciktirebiliyor.

Araştırmacılar, iki dilliliğin Alzheimer’ın ortaya çıkmasını engellemediği, bilakis semptomların daha uzun süre önlenmesine yardımcı olduğu sonucuna vardı. İki dilliliği, beynin devrelerini güçlendiren ve yeniden düzenleyen bir çeşit bilişsel rezerv olarak tanımladılar.

Chung-Fat-Yim, “Tıpkı antrenmanın kaslarınızı güçlendirmesi gibi, çok dillilik de bilişsel fonksiyonları sürdürmek için beyninizi güçlendirir” diyor.

ETİKETLER: , , , ,
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.