enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
33,0413
EURO
35,9402
ALTIN
2.546,09
BIST
11.156,20
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Parçalı Bulutlu
33°C
İstanbul
33°C
Parçalı Bulutlu
Pazar Açık
34°C
Pazartesi Hafif Yağmurlu
31°C
Salı Parçalı Bulutlu
31°C
Çarşamba Parçalı Bulutlu
31°C

Türkiye’de vicdani retçiler neler yaşıyor?

AİHM’ye göre Türkiye’de askerliğe alternatif kamu hizmeti sunulmaması AİHS’ye aykırı. Yaklaşık 600 vicdani retçinin bulunduğu Türkiye’de bu mevzuda yasal bir mevzuat bulunmuyor

Türkiye’de vicdani retçiler neler yaşıyor?
17.03.2024 14:30
3
A+
A-

Ece Çelik

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), bir yıllık askerlik hizmetinin akabinde her yıl olan seferberlik hizmetine gitmeyi reddeden, yalnızca Türkiye’nin tanıdığı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) vatandaşı Murat Kanatlı’nın itirazını kabul etti. Mahkeme, zarurî askerliğe alternatif bir kamu hizmeti düzenlemesi olmamasının, Türkiye’nin de tarafı olduğu Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin (AİHS) fikir, din ve vicdan özgürlüğünü düzenleyen 9’uncu unsuruna aykırı olduğuna oybirliğiyle karar verdi. Mahkeme Türkiye’nin Murat Kanatlı’ya 9 bin euro manevi tazminat, masraf ve masraflar için de 2 bin 363 euro ödemesine hükmetti.

Bu, AİHM’nin vicdani retle ilgili verdiği ilk karar değil. AİHM son 15 yıl içerisinde aralarında vicdani retçiler Yunus Erçep, Halil Savda, Mehmet Tarhan’ın da bulunduğu pek çok müracaatta Türkiye’nin ceza ödemesine yönelik karar vermişti.

Ancak bu kararın AİHM’de seferberlikle ilgili alınmış ilk karar olduğunu ve literatüre girmesi açısından çok önemli olduğunu vurgulayan Kanatlı, “Özellikle Avrupa’nın savaşa sürüklendiği bu günlerde Belarus’ta, Ukrayna’da ve Rusya’da binlerce genç seferberlikle askere çağrılıyor. Seferberliğe gitmeyi reddeden vicdani retçiler açısından çok önemli bir karar olduğunu ve çok önemli sonuçlar oluşturacağını düşünüyoruz” dedi.

Türkiye’de 600’ü aşkın vicdani retçi var

AİHM’nin son kararının önceki AİHM kararlarını destekler nitelikte olduğunu söyleyen Vicdani Ret İzleme Genel Koordinatörü Merve Arkun, kararları değerlendirirken Avrupa Komitesi Bakanlar Komitesi’nde devam eden ülke grubu davalarını da takip etmek gerektiğini ifade ediyor.

Bakanlar Komitesi’nin Türkiye’ye vicdani ret konusunda somut eylem planını hayata geçirmesi için bir yıllık süre verdiğini hatırlatan Arkun, komitenin Türkiye’nin eylem planını göndermediği durumda bir ara karar vereceğini ifade etti. “Önceki yıllara baktığımız zaman Türkiye’nin vicdani retle ilgili bir eylem planından hayli uzak olduğunu görüyoruz” diyen Arkun, Türkiye’deki bedelli askerliğin vicdani ret için bir alternatif olamayacağını da sözlerine ekledi.

Vicdani retle ilgili yaşanan durumun Türkiye’de derinleşen insan hakları ihlalleriyle ilintili olduğunu düşünen Arkun, AİHM kararlarının değerli olduğunubunun Türkiye’de pratikte herhangi bir yansıması olmadığını belirtiyor. Arkun’un verdiği bilgilere göre şimdi Türkiye’de 600’ü aşkın vicdani retçi bulunuyor. Türkiye’de vicdani retçilerle ilgili bir mevzuat olmadığı için başvurabilecekleri bir düzenek da bulunmadığını vurgulayan Arkun, vicdani retçilerin sayısını bireylerin beyanıyla bilgi tabanlarına ekleyebildiklerini aktarıyor.

Avukat Soysal: AİHM kararları görmezden geliniyor

Türkiye’deki mahkemelerin AİHM kararını görmezden geldiğini söyleyen Avukat Gökhan Soysal ise AİHM’nin 2011 yılında Ermenistan’a karşı açılan Bayatyan davasının vicdani ret konusunda bir milat olduğunu belirtiyor. Çalışmalarını vicdani ret konusunda sürdüren Soysal, “Vahan Bayatyan davasında AİHM, vicdani reddin bir hak olduğunu ve din ve vicdan özgürlüğü kapsamında kıymetlendirilmesi gerektiği yönünde bir karar vermişti. Bu kararla birlikte Avrupa Kurulu üyelerinin birçoğu mecburî askerliği kaldırdı” diyor.

Avrupa Kurulu’na üye devletlerin vicdani ret hakkını sınırlamakta sonsuz bir yetkiye sahip olmadıklarını  ifade eden Soysal, AİHM’nin Türkiye’yi vicdani ret konusunda bir düzenek oluşturmadığı için sık sık cezaya mahkûm ettiğini dile getirdi. Türkiye’de mahkemelerin AİHM kararlarını münasebet göstererek ‘vicdani ret bir haktır’ demesi gerektiğini söyleyen Soysal, “Anayasa’nın 90’ıncı hususunun 5’inci fıkrasına göre kanunlarla uluslararası mukaveleler arasında bir çakışma olması durumunda şayet uluslararası kontrat insan haklarıyla ilgiliyse bunun uygulanması gerektiğini” vurguluyor.

“10’dan fazla dava açılan vicdani retçi var”

Peki Türkiye’de vicdani ret açıklayan bir kişi neler yaşıyor?

Askere gitmeyen şahıslara süre göz önünde bulundurularak 2 bin ile 40-50 bin TL arasında idari cezalar verildiğini akabinde da ceza davaları açıldığını belirten Soysal, “Mlesef bir tane ceza davasından bahsedemiyoruz. Ne kadar GBT’ye (Genel Bilgi Toplama) denk gelirseniz o kadar ceza davası açılabilir. Hakkında 10’dan fazla dava açılan, 4’ten 5’ten fazla ceza verilen vicdani retçiler var” diyor.

Vicdani retçilerin sigortalı işlerde çalışmada sıkıntı yaşadığını ifade eden Soysal, bir yoklama kaçağının yahut bakayanın bir işyerinde çalışması durumunda askerlik şubesinin o iş yerine yazı gönderdiğini söylüyor. Soysal’a göre bu yazı ile iş yeri sahibine “ya bu kişiyi işten çıkartırsın yahut senin hakkında cezai soruşturma başlatırım” deniyor. Soysal sözlerini “Haliyle iş verenler de işverenler da bu riski göze almak istemedikleri için vicdani retçileri işten çıkartıyor. Aslında iş bulmakta zorlanan vicdani retçi işsiz kalıyor” diye sürdürüyor.

Kemal Soylu, vicdani retçi olanlardan biri. 2020 yılında vicdani reddini açıklayan Soylu, “sivil ölüm” yaşatıldığını belirtiyor. En başta seyahat ve çalışma haklarının kısıtlandığını ifade eden Soylu, şiddetsiz bir dünya ve toplumsal huzur için askerlik yapmak istemediğini ve bunun yerine alternatif kamusal hizmet uygulamasını kabul edebileceğini söylüyor. Hakkında pek çok ceza davasının olduğunu ve kendisinin de AİHM’e başvurduğunu ifade eden Soylu her yıl onlarca vicdani retçinin AİHM’e başvurduğunu ifade ediyor.

ETİKETLER: , , , ,
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.