1 Mayıs kutlamasının simgeleşen afişini çizen Orhan Taylan: Bugün kutlanamayan bir bayram afişi yapmak lazım

1976’da Taksim’deki ilk kitlesel 1 Mayıs kutlamasının simgeleşen afişini çizen Orhan Taylan, “Talih mı yazgı mi, bu Afiş 1 Mayıs’ın simgesi oldu. 76’da kutlanmak üzere bir bayramın afişi yaptım, bugün ise kutlanamayan bir bayram afişi yapmak lazım” dedi.

Taylan, afişin kıssasını Bianet’ten Nilay Vardar’a anlattı. 

–1 Mayıs afiş fikri nasıl oldu?

Nisan ayının ortalarında bana telefon geldi akşam. 1 Mayıs’ın yapılmasına karar verilmiş, DİSK afiş de yapalım demiş. Birkaç sendikanın matbaası da vardı. O yüzden onbinlerce afiş basılabilir imkanlar vardı.

Afiş kısa bir bakışla kavranması gereken görsel bir duyurudur, kimsenin uzun süre bakacak hali yok. Çok yalın olması temeldir, bu yüzden simgelere başvurulur.

1 Mayıs’ta söylenecek cümle muhakkaktı; dünya işçilerinin bayramı. Dünya, emek, bayram. Onu formüle ettim. Asık hızlı bir afiş olmamalıydı. Zira bayram kutlayacağız. Bayram olması o yıllarda önemsediğimiz bir şeydi. Bu bir arbede günü değil, kimse kimseye saldırmayacak. Taksim’de bir şenlik yapılacak. Gerçekten sahiden bayram gibi oldu. Bir yandan halay, horon çekildi. Bilhassa 77’de daha süslüydü. Biraz da iktidar 1977’de ona saldırdı. Çok süratli büyüyen bir şenlik haline geldi. Şenliğin kendisi bir tehdit haline gelmeye başladı.

Afişi 1976’da ilk DİSK bastı, sonraki yıllar her ilde bütün sendikalar basmaya başladı. Bu çok keyif veriyor. Bu afişin başarısı manasında değil. Zira o zaman ne yapılmış, kimin tarafından yapılmış olsa 1 Mayıs’ın simgesi olacaktı. Bu afiş oldu. 1977’deki hücumun insanlarda burukluğu kaldı. Bu yüzden de 1 Mayıs ve onun simgesi afişe daha çok sahip çıkıldı. İnadına o afiş, inadına 1 Mayıs ruhu canlı tutuldu. Bu afişin şansı mı mukadderatı mi diyeyim işte… Yoksa dünyanın en kral afişini ben yaptım demiyorum.

O dönem rekabetler vardı, neden daima Orhan’ın afişi kullanılıyor deniyordu. Bu yüzden 78’den sonra DİSK 1 Mayıs afişi için yarış düzenledi. ama işte olmadı, simgeleştiği için.

-Afiş bir yerden sonra denetiminizden çıktı mı?

İki örnek yaşandı. 90’larda bir bayan örgütü afişin dünyasını mor, erkek ellerini de bayan eli yapmışlar, Yaşasın 8 Mart yazmışlar. Bir başkası de CHP gençlik kolları, ortasına Türk bayrağı yapmış vb.  

İkisini de uyardım. Kötü niyetli değiller tabii kiyapamazsınız bu türlü bir şeyi. O afişin o zaman söylediği bir söz vardı, bunu değiştiremezsiniz.

-Hiç afiş çalışmıyor musunuz?

12 Eylül 1980 darbesinden sonra öbür afiş yapmadım.

-Şu anda yapsanız 1 Mayıs afişini nasıl yaparsınız?

Kutlanamayan bir bayram anlatılmalı diye düşünüyorum. 76’da kutlanmak üzere bir bayramın afişi yaptım. Bugün ise kutlanamayan bir bayram afişi yapmak lazım.”