12. Yargı Paketi’nin detayları belli oldu: Çocuk suçlularda ceza artıyor, ebeveyn ihmaline daha ağır cezalar geliyor, LGBTİ+ düzenlemesi de pakette

Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı 12. Yargı Paketi’nin detayları belli oldu.19 ayrı yasada değişiklik öngören 59 maddelik yasa taslağında suça sürüklenen çocuklar, iban mağdurları, medya yayınlarına yeni yaptırım ve kısıtlamalar, sosyal medyada kimlik doğrulama zorunluluğu ve LGBTİ+ bireyler ile aile ve boşanma hukukuna ilişkin önemli düzenlemeler yer alıyor. Taslağa göre, çocukların işlediği suçlara verilen cezalar artırılırken, ebeveyn ihmali nedeniyle çocuğun cinayet ve ağırlaşmış yaralama gibi ağır suçlara yönelmesi halinde de ebeveynlere verilecek cezaların artırılması ön görülüyor. Iban kullandırma yoluyla işlenen suç “nitelikli dolandırıcılık” kapsamından çıkarılarak müstakil bir suç haline getiriliyor. Sosyal medya platformlarına kimlik doğrulama yöntemi ile giriş zorunluluğu da getirilen taslakta, cinsiyet değişikliği için yaş sınırı 18’den 25 çıkarılırken, evli olmama şartına bir de çocuk sahibi olmama koşulu ekleniyor.

Cezalar da hakimin takdir yetkisi de artıyor

Uzun süredir ülke gündemini meşgul eden 12. Yargı paketinin detayları ortaya çıktı. Pakette af niteliği taşıyabilecek bir infaz düzenlemesi yer almadı. Buna karşın kritik düzenlemeler içeren taslakta, suça sürüklenen çocuklara yönelik önemli değişiklikler bulunuyor. Türk Ceza Kanunu’na (TCK) göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda, 12-15 yaş grubu çocuklar için ceza üst sınırı 15 yıldan 18 yıla çıkarılırken, müebbet hapis cezası yerine 9–11 yıl aralığındaki verilen ceza üst sınırı 10–12 yıl aralığına, süreli hapis cezalarında ise indirim sonrası üst sınır 7 yıldan 9 yıla çıkarılıyor.15-18 yaş grubu için ise bu ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda ceza üst sınırının 24 yıldan 27 yıla çıkarılması planlanırken, ceza indirim oranları ise düşürülüyor. Bu yaş grubunda müebbet hapis yerine verilen 12–15 yıl ceza üst sınırının 15–18 yıl aralığına, süreli hapis cezalarında da indirim sonrası 12 yıldan 15 yıla çıkarılması planlanıyor. Taslak ayrıca, kasten öldürme ve ağırlaşmış yaralama gibi ağır suçlarda hâkimlerin takdir yetkisini genişleterek, 15–18 yaş grubundaki çocuklar için ceza indirimi uygulamama imkanı sağlıyor. Bu yetkinin, “kasta dayalı kusurun ağırlığı, suçun işleniş şekli, saik ve önceki sabıka durumu” gibi kriterlere bağlı olacağı belirtiliyor.

Çocuk suçluların infaz hükümleri ağırlaştırılıyor

Taslak ile çocuk hükümlülerin infaz rejiminde de değişiklik öngörülüyor. Buna göre cezalar çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında infaz edilmeye devam edecek, iyi hâl halinde eğitimevlerine geçiş mümkün olacak. Ancak koşullu salıverilme hesaplamasında önemli bir değişiklik yapılarak, ağır suçlarda 15 yaş altı için cezaevlerinde geçirilen “1 günün 2 gün sayılması” kuralı kaldırılarak 1 günün 1 gün sayılması düzenlemesi getiriliyor.

Aileye de ceza artırımı geliyor

Kahramanmaraş’ta 14 yaşındaki bir çocuğun emniyet müdürü olan babasına ait silahları alarak okulda katliam yapmasının ardından çocukların karıştığı ağır olaylarda ailelere yüklenen sorumluluk da taslağa eklenen madde ile artırılıyor. Taslak TCK’nın 233. Maddesinde düzenlenen “aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali” suçunun cezasının artırılmasını öngörüyor. Buna göre alt sınır 1 aydan 3 aya, üst sınır 1 yıldan 2 yıla çıkarılıyor. Hamile eşe karşı işlenmesi halinde ceza 6 aydan 2 yıla yükseltiliyor. Çocukların güvenliğini ağır tehlikeye sokan durumlarda ceza 1 yıldan 3 yıla çıkarılıyor.

Ayrıca ebeveyn ihmali nedeniyle çocuğun cinayet ve ağırlaşmış yaralama gibi ağır suçlara yönelmesi halinde ceza artırımı öngörülüyor ve bu durumlarda şikâyet şartının aranmaması hükme bağlanıyor. Silahını ihmal sonucu başkasının kullanımına açan kişiye 3 yıla hapis cezası verilmesi planlanan taslakta, silahın çocuk tarafından ele geçirilmesi halinde verilecek cezanın da artırılması planlanıyor. Ayrıca çocuk hakkında açılacak kamu davalarının Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı’na bildirilmesi de zorunlu hale geliyor.

Sosyal medyaya kimlik doğrulama zorunluluğu

Taslak Instagram, X, TikTok ve YouTube gibi sosyal medya platformlarına yeni yükümlülükler getiriyor. Platformların Türkiye’deki kullanıcıları için kimlik doğrulama sistemi kurmasını zorunlu hale getiren taslakta, bu kapsamda elde edilen temel kullanıcı bilgilerinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na (BTK) bildirilmesi öngörülüyor. Platformlara sistemi kurmaları için 9 aylık geçiş süresi tanınıyor. Taslak ayrıca katalog suçlar kapsamında yürütülen soruşturma ve davalarda sosyal medya hesaplarına ilişkin kullanıcı bilgilerinin adli makamlarla paylaşılmasını da zorunlu hale getiriyor. Erişimi engellenen içeriklere ulaşmayı sağlayan veya kullanıcı anonimliği sunan VPN servislerinin de 5651 sayılı yasa kapsamına alınması planlanıyor. Erişimin engellenmesi gibi mahkeme kararlarını uygulamayan sosyal medya platformlarına yönelik bant genişliği daraltma yaptırımları da düzenlemede yer alıyor.

IBAN kullandırma müstakil suç sayılacak

Taslakta dikkat çekici bir diğer başlık ise kamuoyunda iban mağdurları olarak bilinen ve banka hesaplarını kullandıran kişilere yönelik düzenlemenin müstakil bir suç olarak tanımlanması olacak. Buna göre Iban kullandırma yoluyla işlenen suç “nitelikli dolandırıcılık” kapsamından çıkarılarak müstakil bir suç haline getirilerek, 3 yıla kadar hapis cezası verilmesi öngörülüyor. Ancak dolandırıcılık suçuna iştirakin tespiti halinde fail bu suçtan da ayrıca cezalandırılacak.

Cinsiyet değişikliği ve LGBTİ+ düzenlemeleri

11. yargı paketinden tepki üzerine çıkarılan LGBTİ+’lere yönelik düzenleme bu kez “aile hukukuna ilişkin düzenlemeler” başlığı altında yer alıyor. LGBTİ+ bireylerin cinsiyet değişikliğini zorlaştıran önemli değişiklikler içeren taslağa göre, cinsiyet değişikliği başvurularında yaş sınırı 18’den 25’e çıkarılırken, evli olmama koşuluna bir de çocuk sahibi olmama şartı ekleniyor. Cinsiyet değişikliği için alınacak sağlık kurulu raporlarının yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen tam teşekküllü eğitim ve araştırma hastanelerinden alınması, ayrıca sürecin, en az üçer ay arayla yapılacak dört ayrı değerlendirme sonucunda tamamlanması planlanıyor. Raporda ayrıca kişinin üreme yeteneğinden kalıcı olarak yoksun olup olmadığına ilişkin tıbbi değerlendirme de zorunlu hale getiriliyor.

Tıbbi müdahale suç sayılacak

Taslakta, yasal şartlara aykırı yapılan cinsiyet değişikliğine yönelik tıbbi müdahaleler ayrı bir suç olarak düzenleniyor. Bu kapsamda müdahaleyi gerçekleştirenlere 3–7 yıl hapis ve adli para cezası, sürece izin verenlere ise 1–3 yıl hapis cezası öngörülüyor. Bu fiillerin çocuklara veya yetkisiz kişilerce işlenmesi halinde cezalar artırılacak. Öte yandan şarkıcı Murat Övüç’ün tutuklanmasıyla tartışmaya açılan “hayasızca hareketler” suçunun cezası da artırılarak 6 aydan 3 yıla çıkarılıyor. Taslak, “genel ahlaka aykırı” sayılan biyolojik cinsiyete aykırı davranışların alenen sergilenmesini, teşvik edilmesini veya övülmesini de suç kapsamına alıyor. Aynı cinsiyetteki kişilerin nişan veya evlilik töreni yapması da ayrıca suç sayılarak bu fiiller için 1 yıl 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Boşanma ve nafaka düzenlemelerinde yeni dönem

Taslakta Boşanma ve aile hukukuna ilişkin çok sayıda değişiklik de yer alıyor. Boşanma süreçlerini hızlandırma ve nafaka uygulamalarının süreye bağlı hale getirilmesi amaçlanan düzenlemeye göre, boşanmış kişilerin yeniden evlenebilmesi için mahkeme kararına gerek kalmadan, resmî sağlık kuruluşundan alınacak raporla evlendirme memurluğuna başvurabilmesi mümkün hale geliyor. Eşlerden birinin boşanma talebi halinde, ağır kusur şartı aranmaksızın evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının tespiti durumunda boşanmaya karar verilebilmesini mümkün kılan düzenlemeye göre, en az bir yıl süren evliliklerde, tarafların boşanma konusunda anlaşmasına rağmen nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi fer’i konularda uzlaşamaması halinde de boşanma kararı verilebilecek; bu konuların yargılaması ayrıca sürdürülecek. Eşlerden birinin dava açılmadan önce en az bir yıl ayrı yaşadığını ispat etmesi halinde de boşanma kararı verilebilmesinin önü açılıyor.

Nafaka süreye bağlanacak

Nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi fer’i konuların davayı uzatması durumunda ayrı dosyalarda görülmesi öngörülüyor. Yoksulluk nafakasında ise süre, evlilik süresine bağlı olarak yeniden düzenleniyor. Buna göre nafaka süresi, en az 5 yıl olmak üzere evlenme tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki sürenin yarısı olarak hesaplanacak.

Ancak nafaka alacaklısının sağlık durumu, çalışamayacak hale gelmesi veya ileri yaş nedeniyle düzenli gelir elde edememesi halinde daha uzun süre nafaka ödenebilecek. Bu durumda talebin, belirlenen sürenin bitiminden itibaren en geç bir yıl içinde yapılması gerekecek. Taslak ayrıca, düzenlemelerin devam eden davalarda da uygulanmasını, kesinleşmiş kararlar bakımından ise nafakanın bir yıl daha ödenmesini öngörüyor.

Medyaya yeni yaptırımlar

Taslakta medya ve televizyon yayınlarına yönelik yeni yasaklar ve yaptırımlar da yer alıyor. Buna göre yayın hizmetlerinin suç işlemeyi, silah kullanımını ve yasa dışı sanal bahsi özendirici nitelikte olmaması zorunlu hale getirilirken, adli soruşturma veya kovuşturmaya konu olan olayların, genel ahlaka aykırı biçimde ve özellikle aile bütünlüğünü ya da çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini zedeleyecek şekilde sunulamayacağı düzenleniyor. Bu kurallara aykırı hareket eden medya kuruluşlarına, ihlalin tespit edildiği aydan önceki ayın brüt ticari iletişim gelirinin yüzde 2’si ile yüzde 5’i arasında idari para cezası verilebilmesi, ayrıca ihlale konu programların yayının 5 defaya kadar durdurulabilmesi ve isteğe bağlı yayın platformlarında ilgili içeriğin katalogdan çıkarılabilmesi de mümkün hale geliyor. Taslağa göre programı katalogdan çıkarılmasına karar verilen medya hizmet sağlayıcı kuruluşa yaptırım kararının tebliğine rağmen kararın gereklerine aykırı olarak yayınlarına devam etmesi halinde yayın lisansının iptaline karar verileceği hüküm altına alınıyor.