4 Nisan Sokak Hayvanları Günü: Türkiye’de sokak hayvanları ne durumda ve neden tartışılıyor?

4 Nisan Sokak Hayvanları Günü yaklaşıyor. Hollandalı sokak hayvanı vakıflarının teşebbüsüyle 2010’da ilan edilen bu günde 12 yıldır sokak hayvanlarının yaşadıkları problemlere dikkat çekiliyor. Hollandalı dernekler dünya genelinde 600 milyon sokak hayvanı olduğunu tahmin ediyor. Türkiye’deki sokak hayvanlarına dair iddialar ise 10 milyon civarında. Adana Veteriner Doktorlar Odası Başkanı Nihat Köse 2019 yılındaki varsayımında 8 milyondan bahsetmiş, AKP Grup Başkanvekili Özlem Güçlü ise 3 Şubat 2021’de yaptığı konuşmada, “Kısırlaştırılma yapılmazsa 10 yıl içinde köpeklerin 60 milyona ulaşması bekleniyor” demişti. Nihat Köse’ye göre sokak hayvanlarının sayısının azalmaya başlaması için yüzde 70’inden fazlasının kısırlaştırılması gerekiyor ve bu da maliyetli bir iş. Köse, Türkiye’de çocuklara karne armağanı olarak hayvan alındığını ve daha sonra çocukların bu hayvanlara bakamaması nedeniyle hayvanların sokağa bırakıldığını söyleyerek bu durumu eleştirdi. Köse’ye göre hayvanlara kimlik çıkarılıp sokakta bulunan hayvanların sahiplerinin tespit edilmesi ve onlara önemli yaptırımlar uygulanması bunun önüne geçebilir.

Bir örnek: Hollanda sokak köpeği meselesini nasıl aştı?
Sokak Hayvanları Günü’nün mimarı Hollandalı derneklerin 2012’de yayımladığı bir rapor, Hollanda’nın başıboş köpek sıkıntısını nasıl aştığını anlatıyor. Rapora göre Hollanda’da 1800’lerde çok sayıda sokak köpeği varken 1900’lerde getirilen tedbirler bu sorunun ortadan kalkmasını sağladı.

1962’de getirilen bir maddeyle hayvanına gerekli bakımı sağlayamayan bireylere 16 bin 750 euroya (272 bin TL) kadar para cezası ve üç yıla kadar hapis cezası verilebiliyor. Hollanda’da kamu faydasına faaliyet gösteren dernek statüsündeki Hayvanları Muhafaza Derneği ve Köpekleri Müdafaa Derneği’nin de başıboş köpeklerin sayısını azaltmada çok önemli bir rolü olduğu aktarılıyor. Raporda Türkiye aynıi sokak hayvanı sorunu yaşayan ülkelere de tavsiyeler veriliyor. Getty Images Türkiye’de yasaklı olan kimi ırklar barınaklarda tutuluyor Sokak hayvanlarının sayısının yüksek olduğu ve durumun umutsuz gözüktüğü ülkelerde bile işe yarayacağı bilimsel olarak ispatlanmış bir usul olarak, “Topla, Bakımını Yap, Aşıla, Aldığın Yere Bırak” ismi verilen dört aşama tavsiye ediliyor. Türkiye’deki yasalar da bununla uyuşuyor. 2004 yılında yürürlüğe giren Hayvanları Müdafaa Kanunu’nda hayvanların kısırlaştırılması, aşılanması, rehabilite edilmesi ve kayıt altına alındıktan sonra alındıkları ortama bırakılması öngörülüyor. uzmanlar sorunun maddelerden çok uygulamadan kaynaklandığını belirtiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın geçen yıl, kanunda yazan bu tabire karşın sahipsiz hayvanların yerlerinin sokaklar değil barınaklar olduğunu söylemesi tartışma yaratmıştı.

İstanbul, Ankara ve İzmir Baroları Erdoğan’a itiraz etmişti. Türkiye’de 1300’den fazla belediye olmasına karşın 250 civarında hayvan barınağı olduğu söyleniyor. 20 yıl evvelki Hürriyet gazetesinde yer alan bir habere göre bu sayı 2002 yılında 120’ydi. Getty Images Dünya Sağlık Örgütü de sokak hayvanlarının sayısını azaltmada en tesirli usulün kısırlaştırma, insanların eğitilmesi ve hayvanlarla sahiplerinin kayıt altına alınması üçlüsü olduğunu söylüyor. Bir dişi köpeğin altı ayda bir beş yavru doğurması ve yavrularının da aynı şekilde devam etmesi durumunda beş yıl içinde soyundan 5 bin civarında köpek üreyeceği hesaplanıyor. Bu nedenle dişi köpeklerin yüzde 70’inden fazlasını aşılanmasının büyük kıymet taşıdığı aktarılıyor. İnsanların yaşadığı her bölgenin belli bir sayıda sokak hayvanını besleyebilecek çöplük gibi kaynakları olduğu için, köpek sayılarının diğer usullerle azaltılması durumunda bile kısırlaştırma, toplumsal eğitim ve hayvanlarını sokağa bırakanların cezalandırılması aynıi tedbirlerin alınmaması durumunda sayısı azalmış köpek kümelerinin süratle üreyerek eski sayıya ulaşabileceği vurgulanıyor. Getty Images

Türkiye’de köpek hücumları
Türkiye’de sokak köpeklerinin insanlara hücumları son yıllarda gitgide artan bir şekilde tartışma yaratmaya başladı.

Sokak köpekleri insanlara, bilhassa de çocuklara saldırarak yaralanmalara, bazen ölümlere yol açabiliyor. Son olarak sokak köpeğinden kaçarken bir kamyon altında kalan dokuz yaşındaki Mahra Melin Pınar 28 Mart’ta tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Hem sosyal medya kullanıcıları hem de siyasi parti temsilcileri bu ataklara daha fazla tepki göstermeye başladı. https://twitter.com/KopekSorunu/status/1508515084599009280 Twitter’da sokak köpeklerinin insanlara akınlarıyla ilgili paylaşımlar yaparak bu probleme dikkat çeken Başıboş Köpek Sorunu isimli hesabın 30 bin civarında takipçisi bulunuyor. Hesaptan her gün sokak hayvanlarının saldırısına uğrayanlarla ilgili çok sayıda haber paylaşılıyor. Başıboş köpeklerin insanlara saldırmasına dair haberlerin son periyotta artmasının akabinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlı Murat Kurum bu hayvanlara yönelik barınak, bakım ve tedavi hizmetlerinin artırılacağını, belediyelerin belli alanlarda sokak hayvanlarını besleyerek aç kalmalarını önlemesi gerektiğini söyledi. Geçen yıl Independent Türkçe’ye konuşan Hayvanların Hayat Hakları Konfederasyonu (HAYKONFED) Başkan Yardımcısı Haydar Özkan, sokak köpeklerinin saldırısına uğrayan şahısların bulundukları belediyeye dava açabileceğini belirtmişti: “Sokak hayvanlarının beslenmesi, rehabilitesi o belediyenin ve liderin sorumluluğu. Hayvan beslense, rehabile edilse neden parka gelen beşere saldırsın.

Bu durumda sorumluluğunu yapmayan lidere dava açın, biz de yanındayız.” Getty Images Bu mevzuda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 2011’de verdiği bir karar da bulunuyor. AİHM Romanya’da bir grup sokak köpeğinin hücumunda yaralanan ve ömür uzunluğu sağlık meseleleri yaşayan bir bayanın evrakında, Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin 8. unsuru uyarınca herkesin özel hayatına hürmet duyulması gerektiğini, insanların fizikî bütünlüğünün de bu hususuyla korunduğunu ve devletin gerekli tedbirleri almayarak mukaveleyi ihlal ettiğine karar vermişti.

İçişleri Bakanlığı anket yaptı
İçişleri Bakanlığı’nın 1105 kişinin iştirakiyle Mart 2022’de yaptığı “Sokak Hayvanlarına Bakış” isimli ankete göre Türkiye’de halkın yüzde 34,3’ü sokak hayvanlarını tehlikeli buluyor. BBC Kendisi ya da bir yakını sokak hayvanları tarafından akına uğrayanların oranı ise yüzde 40,5.

Türkiye’ye seyahat ikazları
Sokak köpekleri sırf Türkiye’de yaşayanlarda kaygı yaratmıyor. Birtakım ülkeler, sokak köpekleri nedeniyle Türkiye’ye seyahat uyarısı yayınlıyor. İngiltere’nin Türkiye’ye yönelik seyahat ikazlarının Emniyet ve Güvenlik başlığının altında Suriye Hududu, Doğu Vilayetleri gibi alt başlıkların yanı sıra Sokak Köpekleri alt başlığı da bulunuyor. İngiliz hükümeti Türkiye’deki belediyelerin sokak köpeği sayısını azaltmak istemesine karşın bunu başaramadığını, bir araya gelen köpek sürülerinin agresif olabildiğini ve sokak köpeklerinden uzak durulması gerektiğini belirtiyor.