8 Mart Dünya Bayanlar Günü nasıl ortaya çıktı, tarihçesi nedir?

Bugün 8 Mart Dünya Bayanlar Günü yahut bir diğer ismiyle Dünya İşçi Bayanlar Günü. Bayan hakları dünyanın dört bir yanında büyük etkinliklerle gündeme geliyor. Pekala Dünya Bayanlar Günü nasıl ortaya çıktı? Bu bir kutlama mı, protesto mu?

Dünya Bayanlar Günü 100 yılı aşkın müddettir var. Her yıl gündem farklı. Dünya Bayanlar Günü ile ilgili bilmeniz gerekenleri derledik.

Ne zaman başladı?

Dünya Bayanlar Günü’nün kökleri, personel hakları hareketlerine dayanıyor ve 8 Mart Birleşmiş Milletler (BM) tarafından da Dünya Bayanlar Günü olarak kabul ediliyor.

Dünya Bankası: Yalnızca 6 ülke bayanlara eşit ekonomik haklar veriyor, Türkiye 85. sırada
Bugün neredeyse tüm dünyada ses getiren hareketlere sahne olan 8 Mart’ın tohumları 1908 yılında, New York’ta 15 bin çalışan bayanın daha kısa mesai mühletleri, daha yüksek maaş ve seçme hakkı talep etmesiyle atılmıştı.

Bir yıl sonra Amerika Sosyalist Partisi 8 Mart’ı Ulusal Bayanlar Günü ilan etmişti. Bu özel günü uluslararası hale getirme fikrini ortaya atan ilk kişi ise Clara Zetkin’di.

1910 yılında Kopenhag’da toplanan Uluslararası İşçi Bayanlar Konferansı’nda Dünya Bayanlar Günü fikrini önerdi. Konferansa 17 farklı ülkeden katılan 100 kadın, Zetkin’in teklifini oybirliğiyle kabul etti.

İlk uluslararası etkinlikler ise 1911’de, Avusturya, Danimarka, Almanya ve İsviçre’de düzenlendi. Dünya Bayanlar Günü’nün 100. yıldönümü de büyük tertiplerle kutlanmıştı.

Bugün ise Dünya Bayanlar Günü’nün 112. yıldönümü. Dünya Bayanlar Günü’nün resmiyet kazanması için ise on yıllar geçmesi gerekti.

1975’te BM Dünya Bayanlar Günü’nü kabul etti ve her yıl için özel bir tema belirlemeye başladı. 1996’da belirlenen ilk tema ‘Geçmişi kutlamak, geleceği planlamak’ biçimindeydi. Bu yılın temasıysa “Çalışma hayatını değiştiren bayanlar: 2030’a kadar eşitlik”.

BM verilerine göre çalışma yaşındaki bayanların yalnızca yarısı işgücüne katılıyor.

Dünya Bayanlar Günü’nde, bayanların toplum içerisinde, siyasette ve iş hayatlarında elde ettiği muvaffakiyetleri kutlanıyor. Fakat benzer vakitte 8 Mart’ın kökleri hâlâ sesini duyuruyor. Bayanlar Günü’nde cinsiyet eşitsizlikleri vurgulanıyor ve protestolar düzenleniyor.

Neden 8 Mart?

Dünya Bayanlar Günü fikrini ortaya atan Clara Zetkin’in aklında makul bir tarih yoktu. Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1917’de Rus işçi bayanlar “Ekmek ve barış istiyoruz” sloganlarıyla sokaklara çıkmıştı.

Eylemlerden dördüncü gününde Rus Çarı tahttan indirildi. Kurulan süreksiz hükümet ise bayanlara seçme hakkı tanıdı.

Rusya’daki bayan hareketlerinin başlangıcı, Jülyen takvimine göre 23 Şubat’tı. Dünya genelinde daha yaygın biçimde kullanılan Miladi (Gregoryen) takvimde bu tarih 8 Mart’a denk geliyordu.

Dünya Erkekler Günü de var mı?

Evet var. 19 Kasım her yıl Dünya Erkekler Günü olarak birçok aktifliğe sahne oluyor. Lakin 19 Kasım BM tarafından resmi kutlama günü olarak tanınmış değil.

1990’lardan bu yana 60’tan fazla ülkede düzenlenen Dünya Erkekler Günü etkinliklerinde odak noktası ekseriyetle erkeklerin ve erkek çocukların sağlığı, cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi ve olumlu erkek rol modeller oluyor.

Resmi tatil mi?

Pek çok ülkede Dünya Bayanlar Günü resmi tatil.

Dünya genelinde çiçek satışlarının 8 Mart ve öncesindeki birkaç günde neredeyse iki kat arttığı belirtiliyor.

Her ne kadar Çin’de çalışan bayanlara yarım iş günü izin verilmesi resmi makamlar tarafından tavsiye edilse de, patronlar bu tavsiyeye pek kulak asmıyorlar.

İtalya’da La Festa della Donna olarak isimlendirilen Dünya Bayanlar Günü’nde bayanlara mimoza çiçeği armağan etme geleneği var. Her ne kadar bu geleneğin kökleri tam olarak bilinmese de, 2. Dünya Savaşı’nın bitiminden çabucak sonra Roma’da başladığı düşünülüyor.

ABD’de ise Mart ayı “Kadınların Tarihi” olarak kabul ediliyor ve Beyaz Saray, Amerikalı bayanların muvaffakiyetlerini sıralayan bir bildiri yayınlıyor.