Sudan ateşkes görüşmeleri Cidde’de başlıyor: Arabulucuların işi neden çok zor?

08.05.2023 23:12

A⁺

A^-

Sudan’ın başşehri Hartum, huzurlu bir kentten bir savaş alanına dönüşürken, Suudi Arabistan ve ABD, savaşan tarafları bir ateşkes muahedesi müzakere etmek için Cidde’ye çağırdı. fakat Sudan uzmanı Alex de Wall bunun yalnızca kısa vadeli bir soluk aldıracağını düşünüyor.

Arabulucular şu sorumlulukla karşı karşıya: Ateşkes görüşmelerinde nasıl bir metot ve gündem izleyecekleri, aynı vakitte Sudan’daki barış sürecinin nasıl bir yol izleyeceğini de belirleyecek.

Silahların susturulabilmesi için Amerikan ve Suudi diplomatlar sırf hasım generallerle muhatap olacak. Her iki taraftan da Cidde’ye üçer kişilik birer heyet göndermeleri istendi.

Gündem ise, insani emelli bir ateşkes, bir müşahede düzeneği ve yardım koridorları ile sınırlı olacak. İki taraf da siyasi bir uzlaşma sağlamayı amaçlayan müzakerelere girmeyi istemiyor.

Daha önce ülkenin çok uzun süren Ömer el Beşir liderliğindeki otoriter rejimini alaşağı eden sivil güçler yani siyasi partiler ve mahalle direniş komiteleri ise bu müzakereleri uzaktan izleyecek. İki hasım generali herhangi bir ateşkese razı etmek kolay olmayacak.

Genelkurmay Başkanı general Abdülfettah el Burhan, kendisinin legal hükümeti temsil ettiğinde ısrar edecek. “Hemedi” lakabıyla tanınan General Muhammed Hamdan Dagalo‘ya “isyancı” damgasını vuracak.

Hemedi, yani bu çatışma başlayana kadar, Genelkurmay Başkanı Burhan’ın yardımcısı misyonunda olan Muhammed Hamdan Dagalo, müzakereler için tarafların eşit statüye sahip olması şartını öne sürecek.

Kendisine bağlı Çevik Destek Güçleri başkent Hartum’un büyük kısmını denetim eden Hemedi, müzakerelerin bugünkü harita üzerinden yapılmasında ısrar edecek. Halbuki General Burhan çatışmaların başlamasından evvelki durumlara çekilinmesini isteyecek. Bir ödün alabilmek için generallerle çok sıkı bir pazarlık yapılması gerekecek.

Arabulucuların, tarafların itimadını kazanması ve onları, şu an kimi ödünler verseler bile bunun onları zayıflatmayacağına ikna edebilmeleri gerekiyor. Tabii savaşan iki taraf da ateşkesi izleyebilecek siyasi görüşmelerde kendi gündemlerini dayatıp daha güçlü bir pozisyon talep edecek. Tarafların ve Arap komşularının üzerinde anlaştığı tek şey ise, demokratik bir hükümet istemedikleri. Aslında çatışmalardan önce bu türlü bir ihtimal hala vardı.

Ülkeyi Ömer el Beşir‘in devrildiği 2019’dan beri yöneten iki asker, yönetimi sivillere devretmek istemiyorlar. Sudan’lı generallerin üzerinde anlaştığı diğer mevzu da, savaş kabahatleri için af çıkarılması olacaktır.

Generallerin taraf olduğu müzakereler, ekseriyetle, tarafların iktidarı sağladığı, nimetleri bölüştüğü ve demokrasiyi yıllarca ertelediği mutabakatlarla neticelenir. ama diğer yandan da bu savaş biran önce sona ermezse Sudan devleti çökme noktasına gelecek.

Ömer el Beşir diktatörlüğünün devrilmesinden sonra kurulanfakat sonra generaller tarafından devrilen asker-sivil karma hükümetinin başbakanı Abdalla Hamdok, ülkenin Suriye yahut Yemen’den beter bir savaş tehdidiyle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Cephede durum ne?

Sudan’daki iç savaş tam da tahmin edilebileceği ilerledi. İlk günlerde taraflar birbirlerine en ağır darbeleri indirmeye yöneldiler. Çatışmalar alevlendikçe kimin hangi tarafı tuttuğu ve kimin tarafsız kaldığını görmek de kolaydı. Bunu Sudan’da 1983’deki iç savaşın başlarında ve bundan 20 yıl sonra Darfur’da da görmüştük.

Güney Sudan’da 2013’te başlayan iç savaşta da bu görüntüye şahit olmuştuk. 15 Nisan’da Hartum’daki çatışmalar patlak verdiğinde iki taraf da birbirini yok etmeye and içiyordu.

Kısa süre içinde iki tarafın kendi içinde ayrılık ve çatışmalar başgösterebilir ve çatışmalara yeni taraflar katılabilir güzelce içinde çıkılmaz bir hale gelir. Şu ana kadar sivillerin etnik kökenlerinden ötürü sistemli bir şekilde hedef alındığını görmedik.fakat taraflardan biri bir savaş suçu işlediği anda bu türlü bir riskle karşı karşıya gelinecektir.

Uluslararası durum: Kim kimi destekliyor?

ABD ve Suudi arabulucular iki taraf arasında tercih yapmıyor. Fakat Sudan’ın Arap komşuları için şeyi söyleyemeyiz. Mısır Burhan’ı Birleşik Arap Emirlikleri ise Hemedi’yi destekliyor.

ABD’nin elindeki koz, yaptırımlar.bunun savaşan generallere geri adım attırması ihtimali pek yok. Sudan 1989’dan bu yana Amerikan yaptırımları altında yaşıyor ve buna karşın ordunun mülkiyetindeki işletmeler zenginleşti. Tesirli baskı için uluslararası bir uzlaşma gerekiyor. Sudan konusunda Çin ve Rusya dahil herkes savaşın bir felaket olacağında hemfikir.

BM protokollerine göre, mevzuyu Güvenlik Kurulu’na getirme sorumluluğu Afrika ülkelerine ait. Şu ana kadar bu türlü bir adım atmadılar. Afrika Birliği, çatışmaların başlamasından bir gün sonra Barış ve güvenlik Kurulu’nu topladıABD-Suudi Arabistan diplomatik teşebbüsü bunun bir modülü değil.

Bu ortada her geçen gün savaşı daha geri dönülmeyecek bir noktaya getirme tehlikesi taşıyor. Silahları bugün susturmak bile çok zor. ama iç savaş ilerlerse ortaya çıkabilecek onlarca milis grubu bir masa etrafına toplamak çok daha zor olacak.

Bugünkü çatışmayı evvelkilerden ayıran özelliği savaş alanının Hartum olması . Bu da onlarca yıl daha evvelki savaşların sonucunda şahit olduğumuz kırsal göç ve insani felaketlere benzemeyen farklı bir insanı kriz yaratıyor.

Çatışmalar yüzünden kentin belli bölgelerinde mahsur kalan siviller yardım konvoyları sayesinde besin ve ihtiyaç hususlarına kavuşabilir ama bu kâfi değil. Elektrik, su, iletişim gereksinimleri var. Paraya gereksinimleri var. Merkez Bankası yakılıp, diğer bankalar da kapandığı için bir kısım insan telefonları üzerinden ödeme yaparken bir kısmının elinde hiç bir şey yok.

BM ve yabancı yardım kuruluşlarının çalışanları tahliye edildiği için yerel direniş komiteleri muhtaçlıkları karşılamak üzere harekete geçti ve insanların inançlı tahliyesi ve yardım mevzularını organize etmeye çalışıyorlar.

Bir çok Sudanlı uluslararası toplumun gereksinimleri olduğu bir vakitte onları yapayalnız bıraktıını düşünüyor ve yerel sivil örgütlenmelerin yardım çalışmalarının muhatabı olmasını istiyor. Her halukarda, savaşan tarafların açlığı bir silaha dönüştürmesine mani olmak için yardım kuruluşlarının sivillerle direkt temasın yollarını bulması gerekiyor. Sudan’ın tırmanan iç savaşına kolay bir tahlil bulunması zor ve bir tahlil bulunmadan önce durumun daha berbatlaşması de beklenebilir.

ETİKETLER: Çatışma, General, Gün, Savaş, Sudan

Yorumlar

[ Yoruma cevap yazmaktan vazgeç ]

Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.