AKPM: Seçim kampanyası demokratik değildi

Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM), Türkiye’nin “demokratik seçim düzenleme konusunda temel unsurları yerine getirmediği” sonuçlu bir müşahede raporu yayımladı.

Türkiye’deki Cumhurbaşkanı vemilletvekili genel seçimlerini TBMM’nin daveti üzerine 40 kişilik bir parlamenter heyetiyle yerinde gözlemleyen AKPM’nin mevzuya ilişkin kesin raporu yayımlandı.

AKPM’nin 19 Haziran Pazartesi günü Strasbourg’da düzenlenecek genel heyet oturumunda tartışılacak raporda, seçimlere yüksek katılım oranının “Türk demokrasisi açısından her türlü zorluğa karşın şaşırtan bir direnç göstergesi” olduğu ve “Avrupa demokrasilerinin bundan esinlenebileceği” belirtildi. Raporda seçim kampanyası sürecinde siyasi partiler ve sivil toplumun çok sayıda gözlemciyi seferber etmesinin “dinamik bir demokratik toplumun” varlığına işaret ettiği, seçim barajının yüzde 10’dan yüzde 7’ye düşürülmüş olmasının da memnuniyet verici olduğu not edildi.

“Haksız avantaj”

AKPM bu müşahedelere karşın, seçim kampanyası sırasında misyondaki Cumhurbaşkanı, bakanlar ve iktidar partisinin “haksız avantaj” ve “medyanın taraflı yayınları”ndan yararlandıkları görüşünde. Raporda bu duruma örnek olarak misyondaki Cumhurbaşkanının kamu kaynaklarıyla seçim kampanyası sırasında açılış, anahtar teslim ve temel atma merasimlerine iştiraki gösteriliyor.

Rapora göre, Türk Anayasa ve hukukî çerçevesi temel hak ve özgürlüklerin tam manasıyla garanti altında olmasını sağlamıyor. Kimi muhalif parti ve siyasetçilerin “korkutulması, taciz edilmesi, baskıya uğraması ya da mahkum edilmesinin bu parti ve siyasalların kampanya ve siyasi faaliyet yürütmesini engelledi” müşahedesine yer veriliyor. Toplanma, örgütlenme ve ifade özgürlüklerine yönelik kısıtlamalarla kimi siyasi sorumluların, muhalefet partilerinin, sivil toplumun ve bağımsız medyanın seçim kampanyası sürecine iştirakinin engellendiği kaydediliyor.

YSK’ya eleştiri

Son sarsıntıların yarattığı zorluklara karşın teknik planda seçimlere iyi hazırlandığı not edilen Yüksek Seçim Kurulu (YSK) da “saydamsızlık ve iletişim noksanlığı” nedeniyle raporda eleştiriliyor. YSK’nın seçimler konusunda gerek idari gerekse hukukî organ olduğu hatırlatılarak, “toplantılarının kamuya açık yapılmaması, yasal zorunluluğa karşın kararlarının açıklanmaması ve en son seçim sonuçlarından önce seçim ofislerindeki süreksiz sonuçları yayınlamaması” gündeme getiriliyor. YSK’nın oy sayım süreci sırasında kâfi resmi bilgi paylaşmamasının ve buna paralel olarak Anadolu ve ANKA ajanslarının çelişkili datalar yayınlamasının seçim sonuçları hakkında belirsizlik yarattığı hatırlatılıyor. 

Seçimlerle ilgili yasal çerçevenin “önemli eksiklikler” içerdiği ve “demokratik seçim düzenlenmesi için sağlam hukukî temel oluşturmadığı” görüşüne yer verilen raporda, yasal plandaki bu muğlaklığın seçim sürecinin kilit evreleri hakkında kuşku oluşturduğu, YSK mevzuatının bu kuşkuların ortadan kalkmasını sağlayamadığı belirtiliyor.

AKPM, YSK’nın saydam olmadığı ve gerçek manada bağlantıda bulunmadığı bir ortamda, seçim ofislerinde oyların yeniden sayımı ve seçimin iptali taleplerine verilecek karşılıklarla ilgili kapsamlı kurallar bulunmamasının, “özellikle sonuçların derlenmesi ve resmi sonuçların yayınlanması konusunda potansiyel manipülasyon ve seçim sürecini berbata kullanma riski oluşturabileceği” niyetinde.

Türk medyasına eleştiri

Raporda Türk medyası da seçim kampanyası sırasında “taraflı yayın yapmakla” eleştiriliyor.

Rapor bu çerçevede Radyo ve Televizyon Üst Konseyi’nin (RTÜK) medyanın seçim kampanyasını işleyişi üzerinde “yeterince faal denetim gerçekleştirmediğini”, mevzuat ihlallerine karşı süratli tedbir almadığını, TRT’ye karşı taraflı yayın temelinde yapılan şikayetleri incelemediğini savunuyor.

Kadınlar görünür değildi

Kadın-erkek eşitliği Anayasa tarafından garanti altına alınmış olmasına karşın bayanların siyasetteki temsiliyetinin düşük olduğuna dikkat çekilen raporda, milletvekili adaylarının yalnızca 4’te 1’inin bayan olduğu, Cumhurbaşkanı seçimine ise hiçbir bayan adayın katılmadığı not edilmekte. Bayanların seçim kampanyasındaki görünürlüğünün düşük olduğuna vurguda bulunulup, yalnızca birkaç siyasi partinin kadın-erkek eşitliğini ve cinsiyete dayalı şiddetle mücadeleyi kampanya bildirilerine dahil ettiğine dikkat çekiliyor.

AKPM, bundan sonraki seçimlerde yurtdışındaki kimi seçim ofislerine uluslararası gözlemci gönderilmesine izin verilmesini de istiyor.

AKPM raporu seçim müşahede heyetine başkanlık eden Alman sosyal demokrat parlamenter Frank Schwabe tarafından hazırlandı. AKPM 14 Mayıs seçimlerini 18 heyet halinde Ankara, İstanbul, İzmir, Samsun, Gaziantep ve Diyarbakır’a gönderdiği parlamenterlerle; 28 Mayıs’ta yapılan Cumhurbaşkanı seçimi ikinci cinsini ise Ankara, İstanbul ve Diyarbakır’a gönderdiği 10 heyetle yerinde gözlemlemişti.

AKPM heyetinin seçimlerin 14 Mayıs’taki ilk tipi ertesinde AGİT heyetiyle bir arada yayımladığı ön bulgular Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, “seçim sürecinin dışına çıkan, bağımsız ve tarafsız müşahede unsurlarıyla bağdaşmayan siyasi içerikli ve itham edici ifadeler” olarak tanımlanmıştı.