Fehmi Koru: İsmet İnönü namaz kılar mıydı? Bir siyaset adamının tanıklığı…

Fehmi Koru*

CHP’ye yakın etraflarda, seçim mağlubiyeti sonrasında, Kemal Kılıçdaroğlu’na ağır tenkitler yöneltenler var. Onlar, bilhassa, onun ‘helalleşme’ teşebbüsü eşliğinde DEVA, Gelecek ve Saadet Partisi ile benzeyenmasada buluşarak sıkıntılara tahlil aramasına, gecikmeli itiraz gayeli bu türlü bir teşebbüste bulunuyorlar.

Muhalif bilinen medyada gedikli birtakım isimler kendilerinin ‘gerici’ diye andıkları çevrelere hoşgörülü davranışını kınıyorlar…

Ramazan’da iftar davetleri verip o denli davetlere katılmasına, dua etmesine takılıyorlar…

Millet İttifakı’nı şimdilerde topa tutanlar CHP’nin güya geleneklerini hatırlatıyorlar.

Sanırsınız ki, CHP’yi kuran ve ona kimliğini kazandıranların din ile sorunu var…

Aslında, muhafazakar kesimde de buna yanlışlıklar yapılmıyor değil.

İkinci Cumhurbaşkanı ve CHP’nin Milli Şef unvanlı lideri İsmet İnönü’nün dine lakayt olduğuyla ilgili lisanlarda pelesenk olmuş bir anekdot da vardır: 1950 seçimi öncesinde propaganda için Konya’ya gittiğinde, İsmet İnönü’ye, yerel partililer, “Aman paşam, bura halkı muhafazakardır, onlara güzel gelecek şeyler söylerseniz, ara sıra Allah’ın ismini anarsanız iyi olur” tembihinde bulunurlar. İnönü kürsüde çoğu zaman ki konuşmasını yapar ve iner. Kent başkanı, “Paşam, hani hiç değilse Allah’ın ismini anacaktınız” deyince, İnönü, “Andım ya” der ve ekler: “Kürsüden inerken ‘Allah’a ısmarladık’ demedim mi?”

Şu günlerde, Cumhuriyet’in 100 yılının neredeyse bütününe ve siyasi hayatımızın da en muhataralı periyotlarına tanıklık etmiş bir devlet adamı olan Gıyaseddin Karaca’nın yeni çıkan ‘Darbeden Darbeye Siyasi Anılar’ isimli kitabını okuyorum ve karşıma farklı bir İsmet İnönü tablosu çıkıyor…

Gıyaseddin Karaca 97 yaşında. 1961 yılında Erzurum milletvekili olarak girdiği TBMM’de tam beş dönem vilayetini temsil etti. İlk dört dönemi CHP saflarında geçirmesinin akabinde son dönemi de Adalet Partisi milletvekili olarak… Son döneminde bakanlık da yaptı.

Ağır Ceza hakimliğinden sonra siyasete atılmıştı Gıyaseddin Beyefendi. CHP’de İnönü’nün yakınında bulunmuş, Bülent Ecevit’in liderliğe yükselişi sonrasında başgösteren ve CHP içinden iki yeni partinin çıkmasıyla uygunca tırmanan bölünme ile, o da, kendisine yeni bir yol çizme tercihiyle bire bir kalmıştı.

Görüşünü almak üzere Pembe Köşk’e gittiğinde, İnönü, “CHP’de kal da diyemem, CHP’den doğan yeni partilere git de; AP’ye gitmeyi düşünebilirsiniz” tavsiyesinde bulunmuş…

Kitapta o dönemi ve kısa süre sonra vefat edecek İnönü’nün son günlerini Gıyaseddin Bey’in anılarından okurken, birden “İsmet Paşa namaz kılardı” başlığı karşıma çıkıverdi.

Okuyalım:

“Toprağa verilmeden önce Mevhibe Hanım, protokol görevlilerinden müsaade istiyor; Kabe örtüsünden bir kesimin üstüne işlenmiş Ayet-el Kürsi yazılı kuşağı sevgili eşinin naşına sarıveriyor.”

Mevhibe Hanım’ın samimi bir dindar olduğu aslında bilinir. Mevhibe Hanım’ın bu istikametini anlatırken İsmet İnönü’nün dine karşı halini da öğrenebiliyoruz Gıyaseddin Karaca’nın anılarından:

“İsmet Paşa ve değerli eşi Mevhibe Hanımefendi, Pembe Köşk’te sade bir hayat sürüyorlardı. Mevhibe Hanım, eşinin bir adım arkasında durmaya çalışan, mütevazı bir insandı. Çok da inançlıydı. Dini vecibelerini eksiksiz yerine getirme çabası içinde, beş vakit namaz kılardı. Kur’an okur ve okuturdu. Orucunu tutardı. ‘CHP Grup Yönetim Kurulu Üyesi’ sıfatıyla kimi zaman parti çalışmaları çerçevesinde, kimi zaman ise genç bir arkadaş olarak Pembe Köşk’ü ziyaret ederdim. Bu temaslar ve tesis edilen dostluk nedeniyle, eşi düzenli olmasa da İsmet Paşa’nın da zaman zaman namaz kıldığı bilgisine sahibim. Ramazan ayında Pembe Köşk’te oruç tutulur; belli bir sıra içinde İnönü ailesinin  evine iftar yemeğine davet edilirdik. Orucumuzu birlikte açardık. Dini bayramlar da, her Müslüman Türk ailesinin evinde nasıl ise, Pembe Köşk’te o denli yaşanıyordu. Kurban Bayramı’nda bahçenin bir köşesinde kesilen kurban, yoksullara dağıtılırdı.”

Nasıl buldunuz?

Gıyaseddin Beyefendi, 27 Mayıs (1960) ihtilali sonrasında siyasi hayata yeniden geçilince -1961 yılında- CHP’den milletvekili olarak Meclis’e girmişti…

Yaklaşık 20 yıl sonra, 12 Eylül (1980) askeri müdahalesi olunca siyasi hayata veda etti…

Zaten kitabın isminin ‘Darbeden Darbeye’ olması bunu anlatıyor.

Meclis’te bulunduğu 20 yıl içerisinde iç ve dış olayları şahsen yaşayarak gözlediği, bir münevver olarak siyaset öncesinde ve sonrasında meydana gelen olayları da yakından izlemiş Gıyaseddin Beyefendi; ne gördüyse, nelere tanıklık ettiyse ve olaylar kendisine ne düşündürdüyse hepsini açıkça anlatıyor.

Son yıllara ait sanılan iftiralar, kumpasların daniskası 1960 sonrası periyotta de vardı. Kendisine ve diğerlerine ait kumpasları da anlatıyor Gıyaseddin Beyefendi.

CHP’liler, bilhassa Kılıçdaroğlu’nu eleştirenler, kendi partilerinin geçmişte neler yaptığını hatırlamalılar. 1960 darbesi sonrasında, siyasetin önü yeniden açıldığında, ilk hükümeti, CHP, İnönü başkanlığında AP ile kurmuştu. 12 Mart (1971) askeri müdahalesi sonrasında, Bülent Ecevit, Meclis’ten MSP ile ortak hükümet formülüyle darbeden çıkış aramıştı.

Daha sonra kurulan Milliyetçi Cephe hükümetinde devlet bakanı olarak görev üstlenmişti Gıyaseddin Karaca. MSP ile, MHP ile yaşanılan o periyotlara de içeriden ışık tutuyor kitabı.

Deneyimli siyaset adamı Gıyaseddin Karaca’nın anıları, usta bir gazetecinin –İrem Barutçu’nun- kaleminden okurlara ulaşıyor.

İki darbe arasındaki zaman dilimine olduğu kadar demokrasi tarihimizin bütününe de, olayları içeriden gözlemlemiş bir siyaset adamının tanıklığıyla vakıf olmak isteyenler için, temel bir müracaat kaynağı bu kitap.

Yayıncı: Destek Yayınları (Online isteme adresi: [email protected])

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.