Anayasa Mahkemesi’nden, çarpıcı İstanbul sözleşmesi kararı: Hedefteki AYM, kaldırılan İstanbul Sözleşmesi’ne atıf yaparak hak ihlali kararı verdi

MHP’nin kapatılmasını istediği, AKP’nin, TİP Milletvekili Can Atalay hakkında verdiği ihlal kararı nedeniyle sert biçimde eleştirdiği, Yargıtay’ın kararını uygulamadığı Anayasa Mahkemesi’nin, geçen ekim ayında verdiği, münasebeti kısa süre önce tamamlanan bayana yönelik şiddetle ilgili kararında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla kaldırılan İstanbul Sözleşmesi’ne atıf yaparak hal ihlaline hükmettiği ortaya çıktı. 6284 sayılı ailenin korunması ve bayana yönelik şiddetin önlenmesi ile ilgili yasanın kapsamının aile ya da ısrarlı takiple sınırlı olmadığını belirten Anayasa Mahkemesi 1. Bölümü’ne ait kararda, eski İstanbul Başsavcısı İrfan Fidan’ın imzasının da yer alması dikkati çekti.

Karara husus olay İstanbul’da yaşandı. Nuriye A.A. isimli kadın, 2019’da bir siyasi partinin kongresinin düzenlenmesinde mahalle temsilcisi olarak görev yaptığı sıradasiyasi parti üyeleri M.K. ve R.T. tarafından vefatla tehdit edildiğini söyleyerek şikâyetçi oldu. Savcılığın talebi üzerine İstanbul Anadolu 23. Aile Mahkemesi, bayan için Ailenin Korunması ve Bayana Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca önlem kararı verdi.

Koruma kararı “Çok kan akar” tehdidine karşın kaldırdı

M.K. ve R.T., karara itiraz etti. İstanbul Anadolu 1. Aile Mahkemesi, bunun üzerine önlem kararını kaldırdı. Kararın münasebetinde, önlem talebinin “aile içi şiddet ya da ısrarlı takibe ilişkin olmadığı ve ilgili kanun kapsamında bulunmadığı” belirtildi.

İstanbul Anadolu Başsavcılığı ise bu süreçte, bayanın şikayeti üzerine iki kişi hakkında “tehdit” suçundan dava açtı. İddianamede, şüphelilerin bayan için, “Eğer onu görevden almazsanız çok kan akar, ya onun kanı akacak yahut bizim” dedikleri belirtildi.

Kadın AYM’ye başvurdu: 6284 yalnızca aileyi bireylerine uygulanmaz

Tehdit edilen kadın, avukatı Esra Baş Erbaş aracılığıyla 2020’de Anayasa Mahkemesine (AYM) başvurdu. Müracaatta, bayanın mevtle tehdit edildiği, önemli ve yakın bir tehlike bulunduğu, hareketin bayana yönelik şiddet niteliğinde olduğu, bu nedenle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğini belirtildi. Müracaatta, 6284 sayılı Kanun’un yalnızca aile bireyleri açısından uygulanacağının kabul edilmesinin ayrımcılık yasağını ihlal ettiği ifade edildi.

Adalet Bakanlığı “mağdur değil” demiş

Başvuruya ilişkin görüşü sorulan Adalet Bakanlığı, tedbir kararı kaldırıldıktan sonra bayanın kendisine yönelik bir eylem gerçekleştirildiğine ilişkin açıklamada bulunmadığını, bayanın mağdur statüsünün olmadığını belirtti.

“İstanbul Mukavelesi feshedilse de olay tarihinde yürürlükteydi”

Mahkeme, başvuruyu Ekim 2023’te karara bağladı. Kararın münasebeti ise kısa süre önce tamamlandı. Kararda, 2021’de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kararı ile yürürlükten kaldırılması büyük tepki çeken, Türkiye’nin ilk imzacısı olduğu İstanbul Sözleşmesi’ne atıfta bulunan AYM, şunları kaydetti:

“İstanbul Kontratı hala yürürlükte bulunmamakla birlikte ihlal savına mevzu olay tarihinde ve olayı takip eden tüzel süreç boyunca yürürlükte olduğundan İstanbul Mukavelesi hükümlerine ‘İlgili Hukuk’ kısmında yer verilmesi gerekir.”

“İstanbul Sözleşmesi’nin amaçladığı bayanları şiddete karşı korumak”

İstanbul Sözleşmesi’nin maksadının “kadınları her türlü şiddete karşı korumak, bayana karşı şiddeti ve aile içi şiddeti önlemek, kovuşturmak ve ortadan kaldırmak” olduğuna vurgu yapan AYM, mukaveleye göre önlemlerin “aile içi şiddet de dâhil olmak üzere her türlü şiddet için geçerli olacağına” dikkati çekti.

Kararda, İstanbul Sözleşmesi’nde bayana yönelik şiddetin, “fiziksel, cinsel, ruhsal ya da ekonomik zarar ve acı verilmesi sonucunu doğuracak toplumsal cinsiyete dayalı tüm şiddet eylemleri” olarak tanımlandığının altı çizildi. AİHM’nin de şiddet probleminin salt somut davaların koşulları ile sınırlı olarak ele alınamayacağını vurguladığı anımsatıldı.

“Aile içi şiddet ve ısrarlı takip dışındaki durumlar 6284 dışında tutulamaz”

6284 sayılı kanunun yalnızca sadece aile içi şiddet ve ısrarlı takiple sınırlı olmadığının altını çizen AYM, cinsiyete dayalı gerçekleştirilen her türlü şiddet aksiyonunun kapsamda olduğunu vurguladı. Yerel mahkemenin şiddet mağduru bayanı muhafazaya yönelik önlemleri sağlama istikametindeki pozitif yükümlülüklere uygun hareket etmediğini ifade eden AYM, müracaatçı bayanın Anayasa’nın 17. unsurunda muhafaza altına alınan “maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının” ihlal edildiğine karar verdi.

Kadına 10 bin lira tazminat verilmesine hükmeden Yüksek Mahkeme, önlem kararını kaldıran İstanbul Anadolu 1. Aile Mahkemesinden de bayanın uğradığı ihlalin ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapmasını istedi.