Emekliler “sadaka değil haklarını” istiyor

Pelin Ünker

“Yardıma muhtaç yaşlılar değil emekliyiz. Yıllarca ödediğimiz primlerin karşılığını istiyoruz.”

Türkiye’deki emekliler, taleplerini bu tabirlerle dile getiriyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ocak ayında bu yılı emekli yılı ilan ettiklerini açıklamasının akabinde emeklilere sunulan son “müjde,” Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı Kredi ve Yurtlar Kurumu’na (KYK) ait yurtlarda beş gün bedelsiz tatil yapma fırsatı oldu.

Emekli aylıklarının minimum ücret düzeyine çıkarılması, bu oranda iki bayram ikramiyesi ve aylıklar arasındaki uçurumun kapatılmasına ilişkin düzenleme taleplerini yineleyen emekliler bu sefer seslerini alanlardan duyurmaya çalışacak.

Türkiye hafta sonunda emekli protestolarına sahne olacak. 

Büyük Emekli Mitingi düzenlenecek

Emekliler Cumartesi günü Tüm Emeklilerin Sendikası’nın davetiyle 8 ilde (İstanbul, İzmir, Bursa, Antalya, Eskişehir, Mersin, Balıkesir ve Ordu) basın açıklaması gerçekleştirecek. Pazar günü ise Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) davetiyle Ankara Tandoğan Meydanı’nda Büyük Emekli Mitingi yapılacak. Mitingde sendika temsilcileri de söz alacak.

Türkiye’de emeklilerin yarıdan fazlası 10 bin lira aylık alırken bu sayı sene başında belirlenen 17 bin 2 liralık minimum fiyatın epey altında kalıyor. Üstelik şimdi 10 bin lira aylık alanlar, Temmuz ayında yapılacak enflasyon farkı ödemesi kök mşlarına ekleneceği için artırımdan daha düşük oranlarda faydalanacak yahut hiç faydalanamayacak. Emeklilerin yılda iki defa aldığı bayram ikramiyesi ise yalnızca 3 bin lira.

Rakamlar böyleyken Türk-İş’e göre Nisan itibarıyla açlık sonu 17 bin 725 lira ve yoksulluk hududu 57 bin 736 liraya çıktı.

Peki bu şartlar altında iktidarın emeklilere sundukları “müjde” niteliği taşıyor mu?

“Bu emeklinin aklıyla alay etmektir”

DW Türkçe’ye konuşan Birleşik Emekliler Sendikası Genel Başkanı Mahmut Şengül’e göre sunulanlar “müjde” değil, “göz boyama.”

Şengül, mevcut ömür şartlarının düzeltilmesi için hiçbir adım atılmazken müjde ismi altında yapılan açıklamaları “Bu emeklinin aklıyla alay etmektir” sözleriyle değerlendiriyor.

İktidarın “emekli yılı” kapsamında “emekliyi rahatlatmak” için attığı adımlar arasında yıl sonuna kadar kamuya ait sosyal tesislerin yüzde 15 indirimle emekliye açılması, PTT Kargo’dan yüzde 20 indirim, Tarım Kredi Kooperatifi marketleri, Türk Hava Yolları, GSM operatörlerinden çeşitli indirimler de bulunuyor.

Emeklilerin seyahat etme imkanı olup olmadığının sorgulanması gerektiğini düşünen Şengül, “Emeklinin zati uçakla seyahat etmesi mümkün değil. Tatile gitse ne yiyip ne içecek? Buna aynı birçok uygulama var. Emekliye hiçbir şey getirmiyor. Emeklilere hak ettikleri artışı vermeyip bu tip şeylerle oyalıyorlar” diyor.

“Sadaka değil hakkımızı istiyoruz”

Şengül, kamuda tasarruf paketiyle de emekliye “Bakın biz de tasarruf yapıyoruz” imajının verildiğini lakin paketin gerçek manada bir tasarruf sağlamadığı görüşünü paylaşıyor.

Şengül’e göre emekliye sunulan muştular, emeklinin sosyal yardıma muhtaç ve hayatını yardımlarla idame ettiren kimseler olarak gösterilme siyasetinin bir kesimi:

“Emekliler için yavaş yavaş farklı bir algıyı yerleştirmeye çalışıyorlar. Emekli aylığı hak ettiğimiz, emek verdiğimiz, hak ederek aldığımız bir ücret, emeğimizin karşılığı. Fakat emeklileri mali bir külfet göstererek bunu sadaka benzeri, yardım, hiçbir teminatı olmayan yaşlılara verdikleri cüzi sayıları bir pakete sokmaya çalışıyorlar.”

Öte yandan iktidarın gündeminde yeni emeklilik sistemine ilişkin çalışmalar da var. Orta Vadeli Program’a göre Ferdî Emeklilik Sistemi (BES) fon tipleri yeniden tasarlanacak, “Otomatik Katılım Sistemi’nin patronların de katkısı ile ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) kurulması öngörülüyor.

DW Türkçe’ye konuşan çalışma ekonomisi uzmanı Dr. Özgür Müftüoğlu TES’in, mevcut emeklilik sistemini ve bir hak olan yaşlılık sigortasını fonksiyonsuz hale getireceği görüşünde. 

Söz konusu uygulamayla çalışanlara “emeklilik sisteminden umudunuzu kesin” dendiğini ifade eden Müftüoğlu, son periyotta verilen muştularla de bu algının pekiştirildiği görüşünde.

“Emekliler muhtaç şahıslar değil”

Müftüoğlu, emekli aylıklarının açlık hududunun neredeyse yarısı kadar olmasının yanı sıra ilaç fiyatlarının katılım hisselerinin yüksek olması, hastanelerde randevu almanın zorluğu, aylarca sıra bekleme gibi nedenlerle emeklinin sıhhate ve bakıma erişiminde de büyük sorun olduğunu anlatıyor.

Emeklinin barınma ve beslenme muhtaçlıklarını karşılayamadığını vurgulayan Müftüoğlu, “Bunların hiçbirini duymuyorsunuz. Ondan sonra da manşetlerde tatil yapacaklarmış, bir miktar indirim olacakmış gibi emeklilerin yüzde 99’unu ilgilendirmeyecek, zira bunların olması da diğer imkanlara bağlı, muştular sunuyorsunuz. Karnını doyuramayan, kirasını ödeyemeyen emeklinin tatile gitmesini nasıl beklersiniz” diye konuşuyor.

“Çalışan bölümün algısını değiştiriyor”

Emekliliğin bir hak olduğunu ve kimseye muhtaç olmadan yaşaması gerektiğini söyleyen Müftüoğlu, iktidarın yürüttüğü emekli siyasetinin aslında şu an çalışan kesiti de hedeflediği görüşünde:

“Şimdi çalışmakta olan insanlar, ’emeklileri yardıma muhtaç hale düşürmüşler. O zaman emek sigorta primini niçin ödeyelim? Özel sigorta şirketleri var oraya geçelim, biz de bu duruma düşmeyelim’ diyecekler. Bu türlü bir algıyla insanları yavaş yavaş kamusal sosyal güvenlik sisteminden, kamusal emeklilik sisteminden uzaklaştırarak sağlıkta olduğu benzeri emeklilik sistemini de piyasaya açacaklar.”

“Kamusal haklara sahip çıkılmalı”

Orta Vadeli Program ile yapılmak istenen sistem hayata geçerse kıdem tazminatı işten ayrılırken değil, emeklilik döneminde modül kesim alınacak. İşverenler, kıdem tazminatı yerine TES ismi altında makul bir prim ödemesi yapacak. Çalışana da küçük bir ölçüde “ikinci emekli aylığı” verilmiş olacak. TES’in yılın son çeyreğinde kanunla düzenleneceği ifade ediliyor.

TES ile emekli fonlarının finans piyasasında kullanılacağını ve bir hak olan kıdem tazminatının sermayenin kârına kurban gideceğini söyleyen Müftüoğlu, “Bu yüzden bugün inatla bütün işçi örgütlerinin ve emekten yana olduğunu söyleyen siyasi yapıların büyük resmi görerek kamusal haklara sahip çıkması, özele yönlendiren uygulamaları peşinen reddetmesi gerekir” diyor.