İran’ın Lübnan ikilemi: Sessiz kalmak ya da Hizbullah için intikam saldırısına girişmek

Jiyar Gol
BBC Dünya Servisi

İran’daki birçok sertlik yanlısı muhafazakâr, İsrail Lübnan’da Tahran’ın en yakın ve en eski müttefiki Hizbullah’ı hedef alırken ülkenin herhangi bir adım atmamasından giderek rahatsız oluyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezekşiyan, BM Genel Şurası’nda yaptığı konuşmada İsrail’in Gazze’deki taarruzlarını eleştirdi ve Lübnan’daki atakların karşılıksız bırakılmayacağı ikazında bulundu.

Ancak Temmuz’daki seçimle göreve gelen Pezekşiyan, sertlik yanlısı seleflerinden daha uzlaşmacı bir tonda konuştu ve İsrail’in yok edilmesi telaffuzunu kullanmaktan kaçındı.

Pezekşiyan “Herkes için barış istiyoruz ve herhangi bir ülkeyle çatışma niyetimiz yok” dedi.

İran Cumhurbaşkanı aynı vakitte, hükümetinin Batılı güçlerle nükleer görüşmelere geri dönmeye hazır olduğunu vurguladı ve “2015’teki nükleer muahedenin taraflarıyla görüşmelere hazırız” dedi.

Diğer İranlı yetkililer ve İhtilal Muhafızları (IRGC) komutanları da İsrail’in İran’a ve müttefikleri Hamas ve Hizbullah’a karşı giriştiği ataklara misilleme yapma konusunda alışılmadık derecede ölçülü bir duruş sergiliyor gibi gözüktüler.

İran her iki örgüte de silah, para ve eğitim verdi. Lakin İranlı liderler, İsrail’in ülkelerine direkt saldırmasına karşı büyük bir caydırıcı öge olması manasında Hizbullah’a güveniyor.

İran’ın dayanağı, IRGC’nin 1980’li yıllarında kurulmasına yardımcı olmasından bu yana Hizbullah Lübnan’ın en kuvvetli silahlı gücü ve siyasi aktörüne dönüşmesinde kritik değerdeydi.

Tahran, Hizbullah’ın İsrail’e karşı kullanabileceği silahların esas tedarikçisi, bilhassa de gelişmiş silahlı insasız hava araçları ve füzeler manasında. ABD de daha önce İran’ın Hizbullah’a yılda 700 milyon dolar verdiğini iddia etmişti.

Geçen hafta İran’ın Lübnan büyükelçisi, davet aygıtı Beyrut’taki büyükelçilik binasında patladığnda ağır yaralandı. Hizbullah üyelerinin kullandığı binlerce davet aygıtı ve telsizin infilak etmesi sonucu toplam 39 kişi ölmüştü.

İran İsrail’i suçladı ama kamuoyu önünde misilleme tehdidinde bulunmadı.

İsrail, Nisan ayında Şam’daki İran Konsolosluğu binasını vurup, İhtilal Muhafızlarına bağlı Kudüs gücünün sekiz üst seviye kumandanını öldürdüğünde, Tahran süratle cevap vermiş ve İsrail’a yüzlerce SİHA ve füze göndermişti.

İran ayrıyeten, Temmuz sonunda Hamas’ın siyasi lideri İsmail Haniye’nin Tahran’da öldürülmesinden İsrail’i sorumlu tuttuktan sonra, missileme yapma thhüddünde bulunmuştu. Lakin şu ana kadar herhangi bir adım atılmadı.

BBC’ye konuşan eski bir İhtilal Muhafızları komutanı İsrail’i tekrar tekrar tehdit edip, herhangi bir şey yapmamanın IRGC’nin İran’daki destekçileri ve ülke dışındaki müttefikleri arasındaki güvenilirliğine daha büyük bir zarar verdiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Pezekşiyan Pazartesi günü Amerikalı gaetecilere İsrail’in İran’ı bir savaşın içine çekmeye çalıştığını söyledi.

Cumhurbaşkanı “İran, İsrail ile tansiyonu azaltmaya ve İsrail de benzer şeyi yaparsa silahları indirmeye hazır” dedi.

İran’ın ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney’e yakın birtakım muhafazakârlar, İsrail’le tansiyonu azaltmaktan söz ettiği için cumhurbaşkanını eleştirdi ve canlı röportajlar vermekten kaçınması gerektiğini belirttiler.

Pezekşiyan Çarşamba günü New York’ta bir basın toplantısı düzenleyecekti, fakat iptal edildi. Daha evvelki sözleri yüzünden basın toplantısını iptal etmeye zorlanıp zorlanmadığı belli değil.

İran’da güç aslında Ayetullah Hamaney ve IRGC’nin elinde. Çok Önemli stratejik kararları veren cumhurbaşkanı değil.

Ayetullah Hamaney’in ayrıyeten, Çarşamba günü savaş gazilerine yaptığı konuşmada misilleme planlarından söz etmemesi ve İsrail’e tehditlerde bulunmaması da çok alışılmadık bir durum.

Amerikan haber sitesi Axios’tan İsrailli gazeteci Barak Ravid, iki İsrailli yetkili ve Batılı diplomatların, Hizbullah’ın İran’dan İsrail’e saldırarak yardımına koşmasını istediğini söylediğini yazdı. Ravid’e göre İsrailli yetkililer İran’ın Hizbullah’a “zamanlama doğru değil” dediğini belirtti.

Geçen hafta İhtilal Muhafızları’yla irtibatlı olduğu bilinen internet TV programı Maydan’ın sunucusu, İran istihbarat kaynaklarına dayandırarak İsrail’in “geçen ay özel bir operasyon düzenlediğini, IRGC üyelerini öldürdüğünü ve dokümanlar çaldığını” söyledi.

Sunucu, İran basınının ülke içinde düzenlendiği belirtilen operasyonu haber yapmasının yasaklandığını da belirtti.

Yine IRGC’yle bağlantılı Tasnim Haber Ajansı ise iddiaları reddetti.

İslam Cumhuriyeti kendisini riskli bir durumun içinde buldu.

İsrail’e saldırmanın, ABD’nin askeri müdahalesini beraberinde getirebileceği ve ülkeyi daha büyük bir savaşın içine çekebileceğinden telaşlılar.

Amerikan ambargolarıyla darbe alan ekonomi ve ülke içindeki olaylarla birlikte, IRGC’ye yönelik potansiyel bir Amerikan saldırısı, rejimin güvenlik aygıtını daha da zayıflatabilir ve rejim karşılarını bir kere daha ayaklanmaya cesaretlendirebilir.

Ancak İran Hizbullah’ın İsrail ile çatışmasına doğruda müdahaleden kaçınırsa, bölgedeki müttefiklerine, kriz devirlerinde İslam Cumhuriyeti’nin kendi varoluşunu ve çıkarlarını onların üzerinde tutacağı mesajını verme riskiyle de karşı karşıya.

Bu, İran’ın nüfuzunu ve bölge genelindeki ittifaklarını zayıflatabilir.