Yeni Spor Kanunu PFDK ve Tahkim Bağımsızlaştıracak Mı? Futbolda Adalet…

Burak GEMALMAZ-Konuk Müellif
Kanunlaştırılma süreci büyük bir kampanya ile yürütülen 22/04/2022 tarih ve 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanunda Türk sporunu yöneten iki Tahkim Kurulu hakkında da yeni düzenlemeler bulunuyor. Bunların birincisi Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü (Gençlik ve Spor Bakanlığı) bünyesindeki ve futbol dışında kalan kollardan kaynaklanan yönetimsel ve disiplin uyuşmazlıklarının kesin olarak çözüldüğü Tahkim Kurulu’yken oburu futboldaki yönetimsel ve disiplin uyuşmazlıkları hakkında en son kararı veren Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Tahkim Kurulu.

Yeni kanun ihlaller yaratacak
7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu, genel münasebetinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin TFF Tahkim Kurulu hakkında verdiği 28 Ocak 2020 tarihli ‘Ali İstek ve Diğerleri’ davasında anılan Tahkim Konseyi’nin bağımsız ve tarafsız yargı yeri olmadığı için verdiği ihlal kararının yerine getirilmesi gayesiyle söylediği söz edilen değişikliklerin yapıldığını açıklıyor. Fakat, Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nun Tahkim Konseyleri’ne ilişkin düzenlemeleri, bu savının tersine, Tahkim Konseyleri’nin yapısını ve işleyişini ulusal üstü standartlara taşımadığı benzeri, spor idaresinde süregiden ihlaller yaratacak nitelikte. Bilhassa TFF Tahkim Kurulu bakımından yapılan değişikliklere yakından bakalım:

AİHM: Konseyler üzerinde aşırı nüfuz var
AİHM ne demişti? Tahkim Kurulu (ve zımnen diğer hukuk kurulları) liderin önerisi üzerine yönetim kurulu tarafından atanmaktadır ve bu hususta başkan ve yönetim heyetinin mutlak bir takdiri vardır. Yönetim kurulu da genel konseye hükümran olan kulüp yüklü yapıdadır. Genel kurulda futbolcu, antrenör, hakem aynıi futbolun diğer paydaşları zayıf şekilde temsil edildiğinden bu paydaşların temsilcileri TFF Yönetim Heyeti’nde pek yer almamakta ya da sınırlı şekilde yer almaktadır. Bundan Ötürü başta Tahkim Kurulu olmak üzere hukuk şuraları üzerinde yönetim heyetinin aşırı nüfuzu bulunmaktadır.

Yeni kanun sorunu çözmedi
Yeni Spor Kanunu ne getirdi? Bütün hukuk şuraları (Disiplin heyetleri, Tahkim Kurulu, Kulüp Lisans Kurulu, Etik Kurulu ve Uyuşmazlık Tahlil Kurulu) bakımından TFF Lideri’nin yönetim şurasına atanacak üyeleri teklif etme yetkisi kaldırılmıştır. Değişiklikle bütün konseylerin üyelerinin direkt yönetim kurulu tarafından atanması aslı getirilmiştir. Meğer, AİHM, yönetim kurulu, hukuk konseyleri üzerinde bu kadar nüfuz sahibi olmamalı demişti.

Bundan Ötürü bu değişiklik, doğru bir değişiklik olmayıp hukuk heyetlerini TFF’nin organı olarak görme sıkıntısının süregittiğini göstermektedir. Ki bu sorun aslında TFF’nin başta 5894 sayılı Kanun olmak üzere, teşkilatlanmasının hücrelerine sinmiş bir anlayış meselesidir.

Şuralar bağımsız değil, idarenin uzantısı
Pekala, şuralar üzerindeki yönetim konseyinin bu ağır nüfuzunu dengeleyecek garantiler şura üyelerine tanınmakta mıdır? Şayet öyleyse, bağımsızlık ve tarafsızlık güçlü şekilde sağlanmaktaysa, tahminen şuraların üyelerini yönetim konseyinin belirlenmesine tahammül edilebilir.
Yeniden AİHM ne demişti, ona bakalım: Hayır, heyetler üzerindeki yönetim konseyinin bu ağır nüfuzunu dengeleyecek teminatlar, konsey üyelerine tanınmamıştır.
Bilakis, heyet üyeliği için sabit bir süre belirlenmediği aynıi, heyetlerin görev mühletleri başkan ve yönetim şurasının görev müddetiyle sınırlı tutulmuştur. Heyetlerin yönetim heyetinin bir uzantısı niteliğinde görüldüğünün açık bir ispatı olarak yorumlamıştı AİHM bu durumu.

Yeni kanun AİHM’i manipüle ediyor
Bu noktada yeni Spor Kanunu ne getirdi? Ona da bakalım: Kanunda hukuk konseylerin görev sürelerinin yönetim şurasının görev müddetinden bağımsız olarak 4 yıl olarak sabitlendiği görülüyor. İlk bakışta AİHM’in heyetler için sabit süre belirlenmemiş olmasına dair eleştirisi karşılanmış gözüküyor. ama elbette, gerçek durum o denli değil. Kanun, ne yazık ki AİHM’i manipüle etmeye çalışıyor. Şuraların görev sürelerinin 4 yıl olarak belirlenmesi, bu şuraları yeniden yönetim heyetine göbekten bağlıyor. Çünkü yönetim şurasının olağan görev mühleti de 4 yıl! Hal bu türlü olunca, yönetim surasıyla göreve gelen/yönetim kurulu tarafından atanan heyetler, tekrar yönetim heyetinin olağan görev müddetiyle sınırlı şekilde görev yapacak.

Bundan Ötürü yürürlükten kaldırılan hususun yerine aynı amaçladığı karşılayan bir madde yazılması, bir diğer deyişle yönetim kurulu ve hukuk konseyleri arasındaki mukadderat birliğinin devam ettirilmesi, AİHM tarafından benimsenen standartlarla bağdaşmıyor. Hakikaten Kanunun 55. Hususuyla 5894 sayılı TFF Kanunu’na eklenen Süreksiz Madde 2, bu durumu net şekilde ispatlıyor. Buna göre yeni sistemin yürürlüğe girdiği tarihte misyonda bulunan konseylerin üyelerinin görev mühleti için, “Bu heyetlerin göreve başlama tarihinden itibaren ‘dört yıl sonunda’ sona erecek” diyor. Yani TFF’nin mevcut, bu şuraların üyelerini atayan yönetim konseyinin görev müddeti sona erince!

Tahkime karşı yargı yolu açılmalıydı
Şuraların görev mühletinin 4 yıl olarak belirlenmesinin (yani yönetim heyetinin görev müddetiyle en azından lafzen özdeşlememiş olmasının) tek olumlu tarafı, az durumlarda gerçekleşebilecek yönetim kurulu istifalarından etkilenmeyecek olmaları. İçerisinde bulunduğumuz süreç, pratikte bunun ne kadar ender görüldüğünü hatırlatmaya kafidir.
Halbuki ne yapılmalıydı? AİHM’in mevzuya ilişkin standartlarının karşılanması için sadece üye seçimlerinin yönetim şurasına bırakılması kâfi bir değişiklik olmayacaktır.
1-TFF Tahkim Kurulu gibi mecburî tahkim modellerinin söylediği söz edilen olduğu hallerde adil yargılanma hakkına ilişkin AİHM standartlarıyla tamamen uyumlu hale getirilebilmesi, Tahkim Kurulu’nun TFF dışına çıkarılmasıyla ya da (eğer Heyet TFF dışına çıkarılmayacaksa) Tahkim Heyeti’nin bütün kararlarına karşı yargı yolunun açılmasıyla gerçekleştirilebilir. Bağımsızlık ve tarafsızlığı sağlayabilmenin temel şartı budur.

Üye seçiminde futbolcu da olmalı
2-Diğer en çok önemli şart, şayet Tahkim Kurulu TFF dışına çıkartılmayacaksa, üyelerinin belirlenmesinde futbolun diğer paydaşlarının (futbolcular, antrenörler, hakemler) eşit ya da eşite yakın oranda temsil edilmesi gerekliliğidir. Bunun için ise üyelerin yönetim kurulu tarafından atanması metodundan tamamen vazgeçilmesi gerekmektedir. Çünkü AİHM, TFF Genel Kurulu’nun yapısından dolayı yönetim şurasının eşit dağılımla teşkil etmediğini açıkça saptamıştır.

Şuraların görev mühleti 6 yıl olmalıydı
3-Ayrıyeten başta Tahkim Kurulu olmak üzere, hukuk konseyleri üyelerinin görev mühletleri, kesinlikle yönetim şurasının görev müddetinden farklı bir süre (örneğin 6 yıl) olarak belirlenmeliydi. Böylece, hukuk heyetleri üyelerinin yönetim konseyinin elemanı gibi algılanmasının önüne geçileceği üyelere yönetim kurulu karşısında garanti getirilmiş olunurdu. Üstelik, idarelerin futbol siyaseti tercihlerinden bağımsız olarak kararlarda hukuksal istikrar ve tutarlılığın sağlanması da mümkün olabilirdi.

Üyelerin yemin etmesi olumlu adım
7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nun TFF Tahkim Kurulu hakkında getirdiği, görünüşte olumlu bir iki düzenlemesi var:
1-Tahkim Kurulu üyelerinin göreve yemin ederek başlamalarına dair düzenleme AİHM’in gördüğü eksikliklerden biriydi, giderilmiş oldu.

2-Hukuk heyetleri üyelerine kimsenin emir ve talimat veremeyeceğinin karar altına alınması ile üyelerin bağımsızlık ve tarafsızlıklarını etkileyen konuları bildirme yükümlülüğü de retorik seviyede de olsa olumlu sayılmalı.
Ki bunlar da AİHM’in açıkça işaret ettiği eksikliklerdi.
3-Ayrıyeten bu olumlu değişikliklerin 5894 sayılı Kanun’a işlenmeleri ve yasal teminat altına alınmaları da isabetli.
Çünkü bu şuraların bir kısmı yargısal ya da en azından yarı yargısal faaliyette bulunan yapılar. Yargısal faaliyette bulunan heyetlerin üyelerinin bağımsızlık ve tarafsızlık garantileri, TFF’nin bir iç mevzuatı niteliğindeki statüyle gerçek manada garantiye kavuşturulamazdı.

Yapılan değişiklikler makyajdan ibaret
Ancak, bütün bu olumlu değişiklikler ne yazık ki özünde makyaj niteliğindedir. Çünkü bir defa bu garantilerin pratikte işlemesi için usuli garantiler denilen garanti kararları getirilmeli ve burada sayılan kurallara/ilkelere tersliğin hangi hukuksal yaptırım ya da sonuçla karşılaşacağı düzenlenmeliydi.

Dış müdahalelere karşı tesirli teminatların yasal düzeyde getirilmemesi, değişikliklerin yalnızca retorik düzeyde kaldığını, yapısal bir iyileştirme yapılmadığını göstermektedir. Hakikaten konsey üyelerinin bağımsızlık ve tarafsızlığından kuşku duyulduğu haller için neden yasal düzeyde bir itiraz düzeneği oluşturulmadığını anlamak mümkün değil. aynı şekilde, üyelerin kararlarından dolayı hukuksal ve cezai yaptırıma tabi tutulmayacak olması ya da bağımsızlık ve tarafsızlığın tehlikeye düşmesi halinde belgeden çekilme hakkının açıkça tanınmaması (buna ilişkin düzenleme ilk derece heyetleri için getirilmiş ama Tahkim Kurulu için yok) da üstteki olumlu görülen değişiklerin birer makyajdan ibaret olduğunu kanısını güçlendiriyor.

AİHM ikna olmaz, bu kanunu da değiştirecekler
Pekala bundan sonra neler olacak? Üstte çizilen tablonun yeni ihlal kararlarına yol açacağını kestirmek mümkün. AİHM’in yapılan bu palyatif değişiklilerle tatmin olması, 28 Ocak 2020 tarihli ‘Ali İstek ve Diğerleri’ kararında yaptığı saptamalar dikkate alındığında pek mümkün görünmüyor. Üstelik AİHM’in TFF Tahkim Heyeti’nin kararları hakkında farklı haklar bakımından verdiği diğer ihlal kararları da bulunuyor. Yani TFF sisteminde yapılacak diğer değişiklikler de bulunmaktaydı. Kanun koyucu bütün bunları da ihmal etmiş görünüyor. Bakanlığın bu kanuna tahsis ettiği özel internet sayfasında ise, yapılan bir çalıştayda ifade edilen görüşlerden ve mukayeseli hukuka dair örneklerden öteki manalı bir malzeme bulunmadığı aynıi bu spesifik bahse ilişkin açıklama da yok (https://sporkanunu.gsb.gov.tr/index.html). Bütün ihtarlara karşın önden hazırlığını yapmayan, hakları ihlal eden düzenleme ve uygulamaları bir mahkeme kararı çıkana kadar inatla sürdüren bir sistemde yeni ihlal kararları sonrası şu anda yapılan bu düzenlemelerin de değişmek zorunda kalacağını tahmin etmek çok zor olmasa gerek. *Burak Gemalmaz, Prof. Dr. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi