İran savaşı sürerken Türkiye’nin hava savunması nasıl?

Gülsen Solaker

İran’dan yönelen balistik füze Türkiye’nin hava savunmasını tartışmaya açtı. Türkiye kendini balistik füzelere karşı koruyabiliyor mu? Hava savunması ne durumda?

İran’dan fırlatılan ve Türkiye’ye yönelen bir balistik füzenin Doğu Akdeniz’deki NATO unsurlarınca düşürülmesi, Türkiye’nin hava savunma kapasitesini ve stratejilerini yeniden tartışmaya açtı. İran, Türkiye’ye füze fırlattığına dair çıkan haberleri yalanladı, Türkiye’nin egemenliğine saygı duyduğunu bildirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dün akşamki iftar programında İran’dan gelen füzeye ilişkin konuşarak “Bu topraklarda huzur ve barış içinde yaşamak istiyorsak caydırıcılığımızı sürekli artırmak zorundayız. Bölgemizin içinden geçtiği bu sıkıntılı günlerde hudutlarımızın ve hava sahamızın güvenliği noktasında işi asla şansa bırakmıyoruz” diye konuştu.

Erdoğan “Şayet ‘füze testi yapmayın, balıklar ürküyor’ diyenlere kulak kabartsaydık elbette bunların hiçbirini başaramazdık…” derken, CHP Genel Başkanı Özgür Özel ise hava savunma sistemleri ile ilgili farklı düşünüyor.

Özel, dün akşam İstanbul Kağıthane’deki mitingde İran’dan yönelen füzeye değinerek şunları kaydetti:

“AK Parti iktidarında, son 14 yıldır bir tek savaş uçağı Hava Kuvvetleri’ne kazandırılamamıştır. Hava savunma sistemimiz yoktur. Bugün Hatay’a yönelen füze, NATO tarafından düşürülmese büyük bir facia ortaya çıkacaktır. Erdoğan hükümeti bunu ihmal etmiştir.”

Peki Türkiye’nin hava savunma sistemlerinde son durum ne?

Balistik füzeler için yerli kalkan var mı?

DW Türkçe’nin açık kaynaklardan derlediği bilgilere göre, Türkiye 2000’lerden itibaren yerli sistemlerini geliştirmek için önemli mesafeler kat etmesine rağmen hava savunmasında hala bazı eksikleri bulunuyor.

Bu kapsamda Türkiye, son yaşanan olayda olduğu gibi balistik füzelere karşı kendi topraklarını yalnızca yerli imkanlarla koruyacak kapasiteye henüz sahip değil. Bu nedenle balistik füzelere karşı NATO erken uyarı ağı ve sistemleri kullanılıyor.

Öte yandan hava savunma ile ilgili bir diğer çözümlenemeyen sorun Rusya’dan satın alınan S-400 hava savunma sistemleri. Türkiye’nin elinde şu anda bu sistemin sadece tek bir seti bulunuyor ve NATO ve ABD ile yaşanan sorunlar nedeniyle aktif hale getirilmeyen S-400 sistemi fiilen devrede değil.

Türkiye’nin hava savunma mimarisi

Temel olarak ülkelerin hava savunma sistemleri; savunma ve saldırı kapasitesi olarak iki ana kolon üzerinde gelişiyor ve bu iki unsur birbirini tamamlayan bir sistem olarak görülüyor.

Türkiye uzun yıllar boyunca hava gücünü daha çok saldırı kapasitesi üzerine kurmuştu. Bunun en önemli nedeni ise NATO üyeliği ve Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin hava savunmasının büyük ölçüde ittifakın güvenlik şemsiyesi içinde düşünülmesiydi.

Ancak Soğuk Savaş’ın bitmesi pek çok denge gibi tehdit algılamalarını da değiştirdi ve Ankara’yı daha bağımsız, aynı zamanda savunmaya da ağırlıklı bir sistem kurmaya yöneltti.

Bu nedenle Türkiye sadece saldırı kapasitesini değil havadan savunmasını güçlendirmek için yerli üretime ağırlık veren çok katmanlı bir sistem kurmayı hedefledi. Bunun merkezinde ise “Çelik Kubbe” olarak adlandırılan entegre hava ve füze savunma mimarisi bulunuyor.

Çelik Kubbe; alçak, orta ve yüksek irtifa tehditlerine karşı farklı sistemlerin birlikte çalışmasını öngören bir yapı olarak tasarlanıyor. Sistem içinde Siper, Hisar, Korkut ve Kangal gibi farklı savunma unsurları yer alıyor.

Bu mimarinin temelinde hava savunmasının yalnızca füzelerden ibaret olmadığı gerçeği yatıyor. Radarlar, erken uyarı sistemleri, komuta-kontrol yazılımları ve uydu bağlantıları gibi birçok unsur birlikte çalışarak hava savunma ağını oluşturuyor.

Çelik Kubbe kısmen devrede ancak tüm mimari henüz tamamlanmış değil ve tam kapasite hedef yılı olarak 2028 gösteriliyor. Bu arada çelik kubbe mimarisi çok pahalı bir sistem olarak da biliniyor.

Yerli sistemler: Hisar ve Siper

Türkiye son yıllarda uzun menzilli hava savunma sistemlerindeki boşluğu kapatmak için yerli sistemlere yöneldi. Bu projelerin başında da Hisar hava savunma sistemi ailesi geliyor.

Hisar-A ve Hisar-O sistemleri alçak ve orta irtifa tehditlerine karşı geliştirilirken, daha uzun menzilli savunma için Siper sistemi geliştiriliyor.

Siper’in 100 kilometreyi aşan menzile sahip olması ve yüksek irtifa hedeflerine karşı kullanılabilmesi planlanıyor. Ancak bu sistemin yaygın şekilde konuşlandırılması için henüz zamana ihtiyaç olduğu belirtiliyor.

S-400 krizi ve stratejik boşluk

Türkiye’nin hava savunma kapasitesi tartışılırken en sık gündeme gelen konulardan biriRusya’dan satın alınan S-400 sistemleri.

2019 yılında Rusya’dan alınan bu sistemler Türkiye’nin en uzun menzilli hava savunma unsuru olarak görülse de NATO ile yaşanan kriz nedeniyle aktif olarak kullanılmıyor ve bu durum yerli sistemler tam olarak çalışana kadar Türkiye’nin hava savunma mimarisinde önemli bir boşluk olarak görülüyor.

Bu arada S-400’ler, NATO’nun Kürecik’teki erken uyarı radarlarıyla da uyumlu değil. Uzmanlara göre bir balistik füzenin rotasını tespit etmek için gereken saniyeler NATO ağından kopuk bir sistem için “kör noktada kalmak” anlamına geliyor.

S-400 meselesi aynı zamanda Ankara’nın F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasına da yol açmıştı. ABD yasalarına göre Türkiye’nin F-35 programına geri dönebilmesi için S-400 sistemine sahip olmaması gerekiyor.

Hava savunmasının diğer ayağı: savaş uçakları

Hava savunması yalnızca füze sistemlerinden ibaret olmayıp, savaş uçakları da bu mimarinin önemli bir parçası olarak kabul ediliyor.

Türkiye’nin mevcut F-16 filosu halen aktif olarak görev yapıyor ancak bu uçakların teknolojik olarak yenilenmesi gerekiyor. Eski uçakların modernizasyonunu kendisi yapacak olan Ankara’nın ABD’den 40 yeni F-16 Block 70 uçağı alma talebi ABD Kongresi’nde onaylandı ve süreç halen devam ediyor.

Öte yandan Türkiye’nin geliştirdiği milli savaş uçağı KAAN’ın ise 2028-2030 yılları arasında operasyonel hale gelmesi bekleniyor. KAAN için pek çok savunma uzmanı tarafından “Türk havacılığının Kurtuluş Savaşı” nitelendirmesi yapılırken, bu uçakların motoru ise henüz yerli değil ve ilerleyen dönemlerde yerli motor için çalışmalar sürüyor.

İnsansız sistemler ve yeni savaş teknolojileri

Modern savaşların bir diğer önemli unsuru ise insansız sistemler. Türkiye bu alanda son yıllarda önemli bir teknoloji geliştirme kapasitesine ulaşmış durumda.

Baykar ve TUSAŞ tarafından geliştirilen TB2, Akıncı ve Anka gibi platformlar birçok ülkeye ihraç edilirken, Kızılelma ve Anka-3 gibi yeni nesil insansız savaş uçakları da geliştiriliyor.

Bu arada dünya çapında insansız platformların yaygınlaşması hava savunma sistemlerini de daha karmaşık hale getiriyor. Çok sayıda drone ile gerçekleştirilen “satürasyon saldırıları” modern hava savunmasının en büyük sınavlarından biri olarak görülüyor.