Türkiye İnsan Hakları Vakfı raporu: İşkence ve kötü muamele müracaatları 30 yılın zirvesinde

TİHV Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri Raporu’na göre işkence ve kötü muamele gördüğü için müracaat yapanların sayısının 30 yılın zirvesine ulaştığı kaydedildi.

Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) 2021 Yılı Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri Raporu yayınlandı. Türkiye’de azabın boyutunu gözler önüne seren rapora göre geçtiğimiz yıl kendisi ya da bir yakını işkence ve diğer kötü muameleye gördüğü için 984 kişi TİHV’e başvurdu.

Başvuranların 616’sı yıl içinde işkenceye maruz kaldığını belirtirken, bu sayı Vakfın kuruluşundan bu yana yıl içinde işkence nedeniyle yapılan en yüksek müracaat sayısına tekabül ediyor.

Rapora göre, gözaltı sürecinde işkenceye maruz kalan 10 bireyden 7’si açık alanda ya da toplumsal şovlarda işkence gördü. Müracaatların en küçüğü 5 yaşında, en büyüğü ise 76 yaşında.

Rapor, azabın yaygınlığına ilişkin çarpıcı bilgilen sunuyor. Rapora göre;

-TİHV Temsilcilikleri ve Referans Merkezlerine 2021 yılında 984 başvuru yapıldı. Müracaatlardan 915’i kendisi işkence ve diğer kötü muamele gördüğü için başvurdu. Bir yakını işkence gördüğü için başvuranların sayısı ise 57 oldu.

-Kendisi işkence gördüğü için vakfa başvuran 915 bireyden 871’i Türkiye içinde, 44’ü ise öbür bir ülkede işkence gördüğü için başvurdu.

-İşkence görenlerin 616’sı 2021 yılı içinde işkence gördüğü için 211’i ise 2016-2020 yılları arasında işkence gördüğü için TİHV’e başvurdu.

-En çok müracaat 307 kişi ile TİHV İstanbul Temsilciliğine gelirken, Van Temsilciliği’ne 263, Diyarbakır Temsilciliği’ne 166, İzmir Temsilciliği’ne 134, Ankara Temsilciliği’ne 66 ve Cizre Referans Merkezi’ne 48 kişi başvurdu.

-Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrencilerin atanmış rektör protestolarıyla başlayan süreç gözaltılar, ihlaller, homofobik telaffuzlar ve LGBTİ+ karşıtı nefret kampanyalarıyla tüm yıla yayıldı. Ocak ve Şubat aylarında öğrenciler ve LGBTİ+’ların İstanbul ve İzmir Temsilciliklerine yoğun başvurusuna yol açtı.

-İstanbul Sözleşmesi’nin iptali sonrası bayanlara yönelik ihlallerde de artış görülmeye başlandı. Haziran ayında Pride yürüyüşü ve Suruç anmasına yönelik müdahaleler sonrası Haziran ve Temmuz aylarında başvurularda tekrar besbelli bir artış görüldü.

-Türkiye içinde işkenceye maruz kaldığı için başvuru yapan 871 kişinin cinsiyet kimliklerine göre dağılımı incelendiğinde 307 başvurunun (%35,2) kadın, 527 müracaatın (%60,5) erkek, 37’sinin (%4,2) ise bu sınıflama dışında LGBTİ+ olduğu görülüyor. 2020 yılının bilgileri ile karşılaştırıldığında LGBTİ+ başvurularındaki artış dikkat çekti.

-2021 yılında işkence nedeniyle tedavi merkezlerine başvuran kişilerde en küçük yaşın 5, en yüksek yaşın 76 olduğu tespit edildi. Başvuranların yarısından fazlasını 30 yaş ve altı şahıslar oluşturdu.

-2021 yılında TİHV’e 56 çocuk başvururken, 30’u Türkiye’de, 5’i ise yurt dışında gördüğü işkenceler nedeniyle müracaatta bulundu. Türkiye’de işkence gördüğü için başvuran çocukların 17’sinde işkence gördüğü tarihin 2021 yılı olduğu belli oldu. Çocukların 12’si ev baskınlarında, 11’i kayıt dışı gözaltılarda, 4’ü resmi gözaltılarda, 2’si hapishanede 1’i ise mülteci toplama merkezinde işkenceye maruz kaldığını belirtti.

-Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi doğumlular Türkiye nüfusunun yüzde 30,6’sını oluştururken işkence nedeniyle TİHV’e başvuranlar içinde bu bölgede doğanların oranı yüzde 63,7 oldu.

-Başvuruların yüzde 89,9’u siyasi düşünce, kimlik ya da eylemleri nedeniyle gözaltına alındıklarını belirtti.

-2021 yılı içinde gözaltında işkence gören her iki şahıstan biri en az iki ya da daha fazla ünitede işkence gördüğünü belirtirken; 10 başvurucudan 7’si sokakta ya da toplumsal şovlarda, 10 başvurucudan 4’ü araç içinde, yeniden 10 başvurucudan 4’ü ise emniyet müdürlüklerinde işkenceye maruz kaldı.

-2021 yılı içinde en çok işkence olayının yaşandığı tespit edilen resmi gözaltı merkezi İstanbul ve Van Emniyet Müdürlükleri oldu.

-Başvurucuların çok önemli kısmının birden çok işkence tekniğine maruz kaldıkları görüldü. 10 başvurucudan 8’inin hakaret ve aşağılamaya, 10 şahıstan 7’sinin fizikî müdahaleye maruz kaldığı belirlenirken, 10 bireyden 5’i de cinsel işkence gördüğünü ifade etti.

-10 başvurucudan en az 9’unda travma sonrası gerilim belirtileri tespit edildi.

-Başvuruculardan 14’ünün tedavi sürecinde cerrahi müdahaleye gereksinim duyduğu tespit edildi.

-Raporda, gözaltına alınanların tıbbi değerlendirme sürecinde temel uluslararası düzenlemeler, İstanbul Protokolü unsurları ve ulusal düzen­lemelerin yanı sıra tıp mesleğinin etik ve mesleksel standartlarının dikkate alınmadı­ğı tespiti yapılarak, bu durumun sağlık alanında kalıcı bir sorun hâline geldiği ifade edildi.