Hürmüz krizi Malakka Boğazı’nda gerilimi arttırdı

İran ve ABD’nin Hürmüz Boğazı’na uyguladığı abluka, Asya’nın en önemli stratejik boğazının kaderiyle ilgili endişeleri yeniden alevlendiriyor.

Endonezya, Malezya ve Singapur arasında yer alan, en dar noktasında sadece 2,7 kilometre genişliğindeki Malakka Boğazı, Hürmüz Boğazı’ndan 10 kat daha dar bir kanal aracılığıyla Hint ve Pasifik Okyanuslarını birbirine bağlıyor. Boğaz, Orta Doğu’dan Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Asya’nın ekonomik güç merkezlerine petrol akışının büyük bir kısmı da dahil olmak üzere küresel ticaretin yaklaşık yüzde 40’ını taşıyor.

ABD Donanması’nın Yedinci Filosu tarafından kontrol edilen boğaz, Çin liderleri tarafından uzun zamandır bir savaş senaryosunda bir zaaf noktası olarak tanımlandı ve bu durum, 2000’li yılların başlarında Hu Jintao’nun başkanlığı döneminde “Malakka İkilemi” olarak popülerleşti. Rekabet halindeki toprak iddiaları, Çin’in sınır ötesine askeri güç yansıtma yeteneğinin artması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın öngörülemezliği de durumu daha da karmaşık hale getiriyor.

Trump, abluka kararını açıklarken, ABD Donanmasına uluslararası sularda İran’a gümrük vergisi ödeyen her gemiyi durdurma talimatı verdiğini söyledi. Şu ana kadar çok az geminin geçiş yapabildiği görülse de, Malakka Boğazı ve çevresindeki denizler, İran’ın gizli filosunun Asya ülkelerine, özellikle Çin’e yaptığı satışları gizlemek için diğer gemilere petrol aktardığı önemli bir bölge oldu.

Son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte Güneydoğu Asya’da gerilim arttı. Singapur, İran’la Hürmüz’de geçiş ücreti ödeme konusunda müzakerelere şiddetle karşı çıkarken, Malezya İran ile yaptığı görüşmeleri savundu. Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, ülkesinin Malakka Boğazı’na yakınlığını jeopolitik gücünün kaynağı olarak öne sürerken, ABD ile askeri işbirliğini de derinleştirdi. Endonezya Savunma Bakanlığı, ABD askeri uçaklarının Endonezya hava sahasından geçmesine izin verebilecek Trump yönetiminin bir önerisini değerlendirdiğini doğruladı. Bu durum, ülkenin askeri kurumları arasında da bir tartışmaya yol açtı.

Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nde Güneydoğu Asya güvenlik ve savunma kıdemli uzmanı Evan Laksmana’ya göre, gerilimler yüksek olsa da, Endonezya, Malezya ve Singapur arasındaki Malakka Boğazı üzerindeki işbirliği mekanizmaları, birkaç on yıl öncesine kıyasla oldukça güçlü. Dahası, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne bağlılığın her üç ülke için de hayati önem taşıdığını belirtti ve “Geçici endişeler, gerilimler ve bunun sonucunda ortaya çıkan siyasi söylemler ne olursa olsun, bence bunların hepsi üç ülke arasındaki ilişkiye dayanarak hala yönetilebilir durumda” dedi.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının yaklaşık beşte birini taşıyan dünyanın en hassas enerji arteri olmaya devam ederken, Malakka Boğazı ise yılda yaklaşık 82.000 gemi geçişiyle Asya’nın imalat ve enerji tedarik zincirlerinin ana geçiş noktası.