Erdoğan’ın ‘sürtük’ söylediği söz için hukukçular ne diyor, dava açılabilir mi?

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, Çarşamba günü partisinin grup toplantısında Gezi Parkı protestolarına katılanlar için “çürük ve sürtük” tabirlerini kullandı. Çok sayıda kişi ile siyasi parti ve sivil toplum örgütü temsilcileri Erdoğan hakkında suç duyurusunda bulundu.

Türk Lisan Kurumu sözlüğü “sürtük” sözünü “Vaktini çok gezerek geçiren, evinde oturmayan kadın”, “aynı anda birden fazla bireyle gönül eğlendiren kadın” yahut “hayat kadını” tabirleriyle tanımlıyor. Lisan Derneği Sözlüğü’ne göre de bu söz bir küfür.

Pekala “sürtük” gibi tabirler suç ögesi teşkil ediyor mu? Ya da vatandaşları için bu tip sözler kullanan bir cumhurbaşkanının yargılanması ne kadar mümkün ?

‘Sürtük’ demek suç mudur?

BBC Türkçe‘ye konuşan hukukçulardan emekli ceza hakimi ve Yargıçlar Sendikası’nın eski Yönetim Kurulu Üyesi İbrahim Fikri Talman’a göre birine “sürtük” demek suç.

Bu bahislerde benzeyençok fazla yargılama yaptığını söyleyen Talman, “Bu tabirin de suç ifadesi olarak kabul edilmesi gerekiyor” diyor.

Pekala bir şahsa hakaret etmekle bir topluluğa hakaret etmek arasında nasıl bir fark var? Örneğin bir gazeteciye “sürtük” demekle, “Bütün gazeteciler ‘sürtüktür’ demek” yargılama açısından fark yaratır mı?

Talman, bu soruya şöyle cevap veriyor:

“Belli bir kişi kast edilmiyor, evet. Lakin kendisini mağdur hisseden ya da tepki göstermeyi hak gören her kişi şikayet edebilir ve bu da yargılama konusu yapılabilir.

“Dün Cumhurbaşkanı belli bir bayanı yahut bireyleri kastederek söylemedi. Gezi olaylarına katılan bayanları kastetti. Kendini mağdur hisseden çok kişi vardır. Bunu görüyorum da. Haklı olarak da şikayette bulunulabilir.”

Yaşar Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Prof. Dr. Mustafa Ruhan Erdem ise muhatabın iyi belirlenmesi gerektiğini söylüyor.

Hakaret hatalarında muhatap kişi etrafının ne kadar genişse hakaretin de o ölçüde bilinmeyen olacağını belirten Prof. Dr. Erdem, “Ama kitle ne kadar dar tutulursa, telaffuzun hakaret suçunu oluşturduğunu söyleyebiliriz,” diyor ve şöyle devam ediyor:

“Ama anladığım kadarıyla Gezi Parkı aksiyonlarına katılan bireyleri hedef alarak söylenmiş sözler. Bu sözlerle ne kadar geniş bir kitle hedef alındı, o mahkemelerin değerlendireceği bir husus.”

‘Cumhurbaşkanı hakkında suç duyurusunda bulunulabilir yahut tazminat davası açılabilir’

Talman’a göre söylediği söz edilen sözün Cumhurbaşkanı tarafından dile getirilen bir ifade olması da bir şeyi değiştirmiyor ve tekrar suç teşkil ediyor.

Talman, “söz konusu hakareti nedeniyle örneğin bayanların Cumhurbaşkanı’na tazminat davası da açabileceğini” söylüyor.

Bunun önünde yasal bir pürüz olmadığını vurgulayan Talman, “Ancak bu bahis anayasa hukukçuları arasında da, ceza hukukçuları arasında da tartışmalıdır. Ben bir ceza hukukçusuyum ve böylesi bir davanın açılması gerektiğini savunuyorum,” diyor.

Anayasa’da Cumhurbaşkanı’nın yargılanması konusunda bir suç ayrımı yapılmadığını dile getiren Talman, “Kasıtlı yahut taksirli suçlar şeklinde bir ayrım yoktur,” diyor.

Talman, örneğin Cumhurbaşkanı’nın direksiyonda olduğu ve karışabileceği muhtemel bir trafik kazası nedeniyle de yargılanabileceğini söylüyor.

Lakin Talman, Anayasa’nın bunu sıkı bir hale bağladığını ifade ederek, “Bunun için oldukça bir prosedür gerekiyor. Bu yüzden böylesi ceza davalarının açılabileceğini sanmıyorum. Fakat isteyenlerin, bilhassa bayanların, bu nahoş ifade nedeniyle başvurup şikayetçi olmaları mümkün,” şeklinde konuşuyor:

“Suç duyurusunda bulunmaktansa tazminat davası açmak daha sağlıklı. İsteyen her birey tazminat davası açabilir.”

Cumhurbaşkanı istediği her söylediği söz söyleyebilir mi?

Son yıllarda Cumhurbaşkanı’na hakaret suçlamasıyla insanlara açılan davaları işaret eden çok sayıda kişi ve kurum Erdoğan’ın “sürtük” telaffuzuna tepkiyle karşılık verdi ve “Erdoğan istediği her söylediği söz söyleyebilir mi?” sorusunu sordu.

Talman, buna “Hayır” karşılığını veriyor ve şöyle devam ediyor:

“Anayasa bunu düzenlemiş. Cumhurbaşkanı’nın bir suç işlemesi durumunda nelerin olabileceğini adaba bağlamış. Cumhurbaşkanı’nın insanlara hakaret etmesi, ahlaken, vicdanen sağlıklı bir tavır mudur? Hayır. Üstelik bir devletin başı bu kişi. Hiç etik bir tutum değil. Gezi olaylarını eleştirir yahut kınarsınızfakat Cumhurbaşkanı da olsanız kimseye hakaret etme imkanınız yoktur.”

BBC Yargıtay, “sürtük” tabirini hakaret olarak saydığı pek çok karar verdi.

Cumhurbaşkanı bir ceza davasında nasıl yargılanabilir?

Anayasa hukukçusu Atagün Mert Kejanlıoğlu, Cumhurbaşkanı’nın yargılanmasının Anayasa’nın 105. Hususuna göre mümkün olduğunu söylüyor.

Cumhurbaşkanı’nın yargılanma sürecini anlatan Kejanlıoğlu, Anayasa Mahkemesi’nin Meclis soruşturması üzerine bu yargılamayı Ulu Divan sıfatıyla yapılabildiğini belirtiyor.

Kejanlıoğlu’na göre, bunun için sürecin ilk adımında, TBMM üye tam sayısının (600) salt çoğunluğunun (301) Cumhurbaşkanı’nın bir suç işlediği argümanıyla vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebiliyor. TBMM’nin önergeyi en geç bir ay içinde görüşmesi gerekiyor.

Sonraki adımsa meclis üye tam sayısının beşte üçünün (360) bilinmeyen oyuyla soruşturma açılıp açılmayacağına karar vermesi.

Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, soruşturmayı TBMM’de oluşturulan bir komisyon yürütüyor.

Daha sonra ise soruşturma kurulunun raporu TBMM Genel Şurası’nda görüşülüyor ve Meclis, üye tam sayısının üçte ikisinin (400) saklı oyuyla Ulu Divana sevk kararı alabiliyor.

Bu durumda Aziz Divan’daki yargılamanın üç ay içinde tamamlanması gerekiyor. Lakin bu sürede tamamlanamazsa bir kereye mahsus olmak üzere üç aylık ek süre verilmesi mümkün. Bu süre zarfında da yargılama kesin olarak tamamlanıyor.

Kejanlıoğlu, ayrıyeten Anayasa’ya göre Cumhurbaşkanı’nın görev mühleti bittikten sonra dahi görev müddeti içinde işlediği kabahatlerden dolayı bu şekilde yargılanacağını söylüyor.

Anayasa’ya göre, Anayasa Mahkemesi’nin görev ve yetkisinin Cumhurbaşkanı’nı vazifesiyle ilgili kabahatlerden dolayı Büyük Divan sıfatıyla yargılamak olduğunun altını çizen Kejanlıoğlu, “Burası çetrefilli ve görüş birliğinin olmadığı kısım” diyor ve bu noktada iki temel görüşün olduğunu şu sözlerle anlatıyor:

“Bir görüşe göre 105. Madde çok açık ve kapsayıcı, Anayasa Mahkemesi’ne tüm hataları kapsayan bir yetki veriyor, Cumhurbaşkanı o yüzden görev müddetince işlediği tüm cürümlerden görevi boyunca ya da görevi bittikten sonra fakat Meclis soruşturması sonrası Anayasa Mahkemesi tarafından yargılanabilir. Her şey bu kadar kolay.

“Diğer görüş ise Anayasa’nın 148. Unsuru’nun özel nitelikte bir karar olduğunu iddia ediyor ve 105. Unsurdaki ‘bir suç’ tabirinin bu kararla yorumlanması gerektiğini söylüyor.”

Cumhurbaşkanı’nın dokunulmazlığı var mı?

İkinci görüşle Cumhurbaşkanı’nın yalnızca vazifesiyle ilgili kabahatlerden Ulu Divan’da yargılanacağının altını çizen Kejanlıoğlu şöyle devam ediyor:

“Cumhurbaşkanı, misyonuyla ilgili olmayan, şahsî suçlarından dolayı ise herhangi bir vatandaş ceza mahkemelerinde Ceza Muhakamesi Kanunu uyarınca yargılanır. Bu durumda Cumhurbaşkanı’nın herhangi bir vatandaşa kıyasla sahip olduğu avantaj ise Anayasa’da açık karar olmamasına karşın milletvekilleri misyonda olduğu süre boyunca dokunulmazlıktan yararlanması.”

Lakin “dokunulmazlık” sorununun Anayasa’daki karar yokluğu nedeniyle geçmişte tartışmalı bir bahis olduğunu ifade eden Kejanlıoğlu, Yargıtay’ın 11’inci Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Kayıp Trilyon davasıyla ilgili verdiği bir karara atıf yaparak, “Bu karar sonrası Cumhurbaşkanı’nın görev mühleti boyunca milletvekillerii dokunulmazlıktan yararlandığını söylemek mümkün” diyor.

Prof. Dr. Erdem, Şanlı Divan pozisyonundaki Anayasa Mahkemesi’nin üyelerin birçoklarının aslında Cumhurbaşkanı’nın atadığı şahıslar olması, mevcut Meclis aritmetiği nedeniyle Cumhurbaşkanı’nın herhangi bir cürümden ötürü yargılanabilmesini fiilen “imkansız” buluyor:

“Yeni Anayasal sistemde Cumhurbaşkanı neredeyse sokakta birini öldürse dahi, fiilen bir cezasızlık durumu ortaya çıkıyor, yargılanması mevcut Meclis yapısı içerisinde mümkün değil.”

• Cumhurbaşkanlığı sisteminde yüksek yargı organlarının yapısı nasıl değişti?