Dünyanın en fakir ülkelerinden Orta Afrika Cumhuriyeti, neden Bitcoin’e geçti?

Orta Afrika Cumhuriyeti’nin Bitcoin’i resmi para ünitesi olarak kabul etmesi, birçokları için sürpriz oldu. hükümet, bu adımın ülkenin bağımsız bir ekonomik gelecek inşa etmesini sağlayacağını söylüyor. Cumhurbaşkanı Faustin-Archange Touadera, 21 Mayıs’ta Twitter’da Elon Musk’ınkilere aynı bir tweet attı. “Bizi izlemeye devam edin” yazan iletinin altında Bitcoin’in Latince sloganı “Vires in Numeris” (Sayıların Gücü) yazıyordu. Touadera bu mesajını Orta Afrika Cumhuriyeti’nin Bitcoin’i resmi ödeme aracı olarak kabul etmesinden yaklaşık bir ay sonra paylaştı. Meclisin kararıyla Orta Afrika Cumhuriyeti El Salvador’dan sonra Bitcoin’i resmi para ünitesi olarak kabul eden ikinci ülke olmuştu. Zengin mineral kaynakları bulunan Orta Afrika Cumhuriyeti, dünyanın en fakir ülkelerinden biri. Yaklaşık 10 yıldır devam eden iç savaş ülkeyi harabeye çevirmiş durumda. Hükümet isyancılarla savaşta Rus paralı asker şirketi Wagner grubundan destek alıyor. Bazı yorumcular Bitcoin kararını, eski bir Fransız sömürgesi olan ülkenin Rusya’yla daha yakınlaşmasını simgelediğini söylüyor. Bitcoin kararından sonra, başkent Bangui’de mağazalar ve kafeler aynıi işletmelerde ani bir ekonomik patlama olmadı. 2020’de yayımlanan bir tahmine göre her 10 Afrika Cumhuriyeti vatandaşından dokuzunun internete erişimi yok. Bitcoin kullanmak için internet kural. Ülkede elektriğin de sık sık kesildiği de dikkate alınınca kimileri, kripto paraların klasik paraların yerini alacağı teorisinin sınanması için Orta Afrika Cumhuriyeti’nin en ideal yer olup olmadığını sorgulamaya başladı.

‘Vizyoner plan’
27 Nisan’da açıklanan Bitcoin kararında çok fazla detay yoktu. Yalnızca bu adımın ülke için yeni fırsatlar yaratacağından söz ediliyordu. Cumhurbaşkanı Touadera’nın “Bizi izlemeye devam edin” tweetini ise “Sango Projesi” izledi. Sango ülkenin resmi lisanlarından birinin ismi. Siteye girenlerin daha fazla bilgi için bir “gizli kod” alması gerekiyor. E-postanızla kayıt yaptıktan sonra aldığınız bu kodla projenin gösterişli sayfasına erişiyorsunuz. Burada, Orta Afrika Cumhuriyeti’nin yaratmak istediği “bir ülke meclisi tarafından tanınan ilk yasal Kripto Merkezi’nin tanıtımı yapılıyor. Sango.org Sango projesi Sango’nun metaverse’te gerçeklikle desteklenen ilk Kripto Adası olduğu söyleniyor. Sunumda parlak cümleler kullanılıyor ama dijital finansal hizmetler şirketi Eversend’den kripto uzmanı Stone Atwine siteden tam olarak ne yapılmak istendiğinin anlaşılmadığını belirtiyor. Sitede insanların Bitcoin’lerini kullanarak madencilik ve diğer dallara yatırım yapabileceği, kimseden gelir ve kurumlar vergisi alınmayacağı vurgulanıyor.

Atwine, birçok kripto para meraklısının işlerin yasal olduğu yerler aradığına dikkat çekerek bu teşebbüsün bir potansiyeli olabileceğini söylüyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’nin güçlü elmas ve altın madenleri var. Ülke diğer mineraller açısından da güçlü ve Bitcoin’le ülkeye yatırımcı çekilebileceği düşünülüyor. Cumhurbaşkanı Touadera, Sango projesi için “Bürokrasinin aşılaması nedeniyle ekonomi ideolojimizi gözden geçirmemiz gerekiyordu” diyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’nin altın dahil varlıklı maden yatakları var Belki bu hedef için söylenecek söz yok. Ama kripto para ve sıradan Orta Afrika Cumhuriyeti vatandaşları söylediği söz edilen olunca elbet daha fazla açıklamaya ve altyapıya ihtiyaç var. Bangui’de kasava (nişastalı kökleri için yetiştirilen ve un elde edilen bir tropikal sebze) satan edith Yambogaze, “Kripto paranın ne olduğunu bilmiyorum” diyor: “Akıllı telefonum var.fakat kripto para kullanabilecek kadar süratli internetim yok. Ayrıyeten kripto paraya güvenmiyorum zira internetten dolandırıcılık yapan insanlar var.” Bu kuşku, Devlet Başkanı Nayib Bukele’nin Bitcoin’i haratetle savunduğu El Salvador’da da var. Warwick Üniversitesi’nden kripto uzmanı Ganesh Viswanath-Natraj, “El Salvador’da “Chivo Cüzdanı’nın kullanımında sıkıntılar yaşandı” diyor. Chivo Cüzdanı, devletin Bitcoin süreçlerini hızlandırmak için çıkardığı bir uygulama. Uygulama, geçen yıl çıkarıldığında birçok kişi tarafından indirildi.fakat bu yıl neredeyse hiç kimse uygulamayı indirmedi. El Salvador’daki birtakım insanlar, Bitcoin’e güvenmediklerin söylüyor.

‘İnternet geliyor’
Fakat, Orta Afrika Cumhuriyeti’nin kripto para ünitesine geçmesini destekleyenler sabırlı olunması gerektiğini düşünüyor. Meclis Ekonomi, Planlama ve Maliye kurulu üyesi milletvekili Jean Galvanis Ngassiyombo BBC’ye mülakatında şimdi ülkesinde gerekli altyapının bulunmadığını kabul etti. Ngassiyombo bununla birlikte, önümüzdeki yılın sonuna kadar fiber optik ağın kurulacağını ve herkesin internete erişimi olacağını söyledi. Orta Afrika Cumhuriyeti, 2023’ten itibaren fiber optik altyapısını paylaşmak için komşu ülke Kamerun’la bir anlaşma imzaladı. Ngassiyombo “Bitcoin yasası bu teknolojik gelişme öngörülerek düzenlenmişti. Bu nedenle, teknoloji hazır hale geldiğinde biz de bunu kullanmak için hazır olacağız” dedi. Jean Galvanis Ngassiyombo bir kripto para yatırımcısı. Bize günlük fiyat dalgalanmalarını telefonda nasıl takip ettiğini gösterirken gülerek “Bugün çıkarlı bir gündü” diyor. Çtok az insanın banka hesabının olduğu bu ülkede Bitcoin’e geçilmesinin, insanları tasarrufa teşvik edeceği, bunun ayrıyeten paranın saklanması ve transferini daha inançlı hale getireceği söyleniyor. pek çok insanın bu hususta kuşkuları de var.

Dr. Viswanath-Natraj, birtakım avantajlarına karşın gerçekte, yatırımcıların ülkenin mali istikrarı konusundaki tasalarının faiz oranlarında artışa neden olabileceğine, Bitcoin fiyatlarındaki oynaklığın da mevduatlara sekte vurabileceğine dikkat çekiyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’nin resmi para ünitesi CFA Frangı. Beş bölge ülkesi tarafından daha kullanılan ve Fransa hükümetinin dayanağına sahip bu para biriminim yönetimi merkezi Kamerun’da bulunan BEAC’de (Orta Afrika Devletleri Bankası). BEAC Orta Afrika Cumhuriyeti’nin Bitcoin’i resmi para ünitesi olarak kabul etmesinden mutlu değildi. BEAC Başkanı Abbas Mahamat Tolli, Orta Africa Cumhuriyeti Maliye Bakanı Herve Ndoba’ya gönderdiği sert bir lisanla kaleme alınmış mektubunda Bitcoin yasasını, CFA Frangı’nın yerini alacak yahut onunla rekabete girecek bir para ünitesi oluşturma arayışı olarak niteledi. Tolli, yasanın yürürlükten kaldırılması davetinde bulunarak, bunun bölgenin mali istikrarına zarar vereceğini savundu. Bloomberg’e göre IMF de Bitcoin yasasının büyük türel problemlere yol açabileceği, ekonomi siyasetleri ve şeffaflık bahislerinde da zorluklar yaratabileceği uyarasında bulundu. ‘Sıradan insanların hayatlarını değiştiren yıkıcı güç’ diye nitelenen Bitcoin’i savunanlar için yerleşik ekonomik kurumların bu tavrı şaşırtan değil. ama tenkitler ve bunların geldiği yerler, Orta Afrika Cumhuriyeti’nin ekonomik gayelerin yanında siyasi maksatları olduğuna da işaret ediyor. Fransa’nın CFA Frangı üzerinde denetimi var ve bu para ünitesi Euro’ya sabitlenmiş durumda. Bunun CFA Frangı’nın istikrarını sağladığı söyleniyor. Fakat vakitte bunun yeni-sömürgeci bir denetim sistemi olduğunu söyleyenler de var. Bu görüştekilere göre, bu düzenek, ekonomik bağımsızlığa mani olurken Fransa’nın, eski sömürgesindeki nüfuzunu da devam ettirmesini sağlıyor. Rusya lideri Putin ve Orta Afrika Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Touadera 2019’da Rusya’daki Afrika zirvesinde Jeune Afrique mecmuası, hükümetteki kimi bakanların Fransa’dan uzaklaşma gayreti içinde olduklarını yazdı. Economist mecmuasının araştırma ünitesi Economist Intelligence Unit uzmanlarından Nathan Hayes, BBC’ye BEAC’ın tüm kaygılarına rağmen, Orta Afrika Cumhuriyeti’nin CFA Frangı’dan vazgeçmesinin pek de mümkün olmayacağını çünkü bunun büyük bir ekonomik çöküntüye yol açacağını söyledi. Bu benzeyenzamanda Rusya’ya doğru bir yönelime de işaret edebilir. 2016’da Touadera’nın göreve gelmesinden sonra Orta Afrika Cumhuriyeti, Fransa ile stratejik iştirakinden sapmaya başladı. Bu kapsamda Wagner Grubu, isyancılarla mücadelesinde orduya deste vermeye başladı. Wagner’in hizmetleri karşılığında Rusya’ya madencilik ruhsatları verildiği iddiaları var. ama milletvekili Ngassiyombo kripto paraya geçilmesinin Rusya’yla ilgisinin olmadığı görüşünde. Ngassiyombo “Bizim işlerimizi yapma şeklimiz… bu ülkenin liderinin kendi halkı için kurmak istediği düzenle bağlantılıdır” diyor. Sango’da parlak sunuma bakılırsa Cumhurbaşkanı, “sonsuz imkanların olduğu dijital bir gelecek yaratma” isteğinde.