Asya’nın kapanmayan yarası: Japonya’da “savaş suçlusu” tapınağı tartışması alevlendi

Suat Taşpınar, Japonya

Japonya’da uzun yıllardır Güney Kore ve Çin ile derin diplomatik krizlere yol açan Yasukuni Tapınağı ziyareti geleneği, yeniden tansiyonu yükselti. Göreve yeni başlayan muhafazakar Başbakan Sanae Takaichi hükümetinin denk geldiği ilk büyük bahar festivalinde, farklı partilere mensup 120’den fazla milletvekilinin topluca tapınağı ziyaret etmesi, eskimeyen sorunu yeniden günde taşıdı.

İkinci Dünya savaşının savaş suçları ile ilişkilendirilen tapınaktaki törenlere Başbakan Takaichi, Çin ile olan hassas ilişkileri gözeterek bu kez şahsen katılmasa da tapınağa hediyeler ve ritüel sunuları göndererek bağlılığını gösterdi. Ama kabineden bir bakanın bizzat ziyarette bulunması Pekin ve Seul hattında tepkilere neden oldu.

“Basit bir dini ziyaret” gibi görünen bu durumun her seferinde uluslararası bir krize dönüşmesinin arka planında, tapınağın içinde barındırdığı isimlerden kaynaklanıyor. Tokyo’nun merkezinde bulunan Yasukuni Tapınağı, İkinci Dünya Savaşı’nda hayatını kaybeden 2,4 milyon Japon askerinin anısını yaşatıyor. Tapınakta fiziki mezarlar bulunmasa da Şinto inancına uygun “ruh kayıt defteri”nde adları yazıyor. Bu listede savaştan sonra kurulan uluslararası mahkemelerce “insanlığa karşı suç işlemekten” mahkûm edilen ve aralarında savaş dönemi Başbakanı general Hideki Tojo’nun da bulunduğu 14 “üst düzey savaş suçlusu” da yer alıyor. Komşu ülkeler bu isimlerin devlet düzeyinde anılmasını, “Japonya’nın geçmişteki işgalci politikalarını hala savunması” diye yorumluyor.

Japonya, 1910’dan 1945’e kadar Kore Yarımadası’nı sömürgesi altında tutmuş, 1930’lu yıllarda Çin’in kuzeyindeki Mançurya bölgesini tamamen kontrol altına alıp ardından Şanghay ve dönemin başkenti Nanjing’i işgal etmişti. Bu dönemde yaşanan zorunlu işçilik, askeri müdahaleler ve savaş trajedileri, bugün hem Çin hem de Güney Kore’de hala hatırlanıyor. Bu nedenle, Japon devlet yetkililerinin bu tapınağa gitmesi, komşulardan “kurbanların anısına saygısızlık ve militarizmin yeniden canlanması olarak” tepki görüyor.

Sorunun iki cephede farklı algılanması, kapanmayan bir yaraya neden oluyor. Yasukuni Tapınağı, Japon milliyetçileri için “vatan uğruna ölen kahramanların huzur bulduğu bir yer” iken, Çin, Güney Kore ve diğer bazı Asya ülkeleri için “savaş suçlarının kutsandığı bir sembol” sayılıyor.

Medyaya yansıyan yorumlara göre Başbakan Takaichi’nin şahsen gitmeyip sadece tapınağa hediye göndermesi, bir yandan kendi muhafazakâr seçmenini memnun etme diğer yandan Çin ile ipleri tamamen koparmama arasındaki o ince diplomatik çizgiyi temsil ediyor.